Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

769. Lege naturali atque positiva diversimode prohibentur scripta pro fide aut vita christiana periculosa.** — Lege naturali obligamur ad vitandum omne periculum magni momenti pro fide et moribus ; unde praeter omnes leges humanas et ecclesiasticas, regulariter illicitum est evulgare vel legere scripta pro fide vel bonis moribus periculosa. Hinc :

1) Maxima vigilantia uti debent episcopi, parochi, patresfamilias, legislatores, magistratus, praeceptores, etc. ut libri perniciosi longe fiant ab oculis et manibus eorum pro quibus rationem sunt Deo reddituri (can. 1405, § 2 ; 1397, § 4).

2) Etiamsi libri non prohibeantur lege humana et ecclesiastica, possunt tamen periculosi et prohibiti esse pro determinata persona ratione specialis periculi, v.g. pro iuvene.

3) Unde si libri non sint in Indicem relati, possunt a iure naturali prohiberi sive generatim, sive pro determinata persona.

4) Et si qui facultate muniti fuerint legendi libros prohibitos, aut si leges Indicis alicubi non vigerent, nihilominus non possunt omnia legere, si scil. ex natura sua sint periculosa pro omnibus, vel si sciant aut experiantur huiusmodi lectionem sibi esse noxiam, vel proxime periculosam, v. g. si nesciant veritatem ab errore discernere (can. 1405, § 1).

5) In hac re expedit ordinario rigidiores opiniones sequi ait S. Alphonsus, dum scil. agitur de vitando proximo periculo peccati formalis.

6) Sed et insuper lege ecclesiastica v. g. Indicis, aut a S. Pontifice vel ab episcopo nominatim interdici scripta possunt¹ (can. 1395) ; et tunc, etiam si absque periculo legerentur, nihilominus manent prohibiti : lege quidem naturali prohibentur propter ipsum periculum perversionis in particulari, sed lege positiva propter praesumptionem periculi communis (n. 345, et can. 21).

De qua lege positiva Indicis eiusque regulis generalibus et specialibus nunc specialim est dicendum, quae prohibet tria genera scriptorum, spectantia scil. S. Scripturam — vel fidem et mores — vel cultum, devotionem et liturgiam.

770. Quoad S. Scripturam, generali regula, ipso iure prohibentur :

1) « Editiones textus originalis et antiquarum versionum catholicorum sacrae Scripturae, etiam Ecclesiae orientalis, ab acatholicis quibuslibet publicatae » (can. 1399, § 1).

2) « Eiusdem versiones in quamvis linguam, ab eisdem confectae vel editae » (can. 1399, § 1).

3) « Libri S. Scripturarum vel eorundem annotationes et commentaria, si edita fuerint non servatis canonum praescriptionibus » (can. 1385, § 1, et 1399, § 5) i. e. sine censura praevia etiam a laicis.

4) « Versiones S. Scripturarum in linguam vernaculam... nisi sint a Sede Apostolica probatae, aut nisi edantur sub vigilantia Episcoporum et cum adnotationibus ¹, praecipue excerptis ex sanctis Ecclesiae Patribus atque ex doctis catholicisque scriptoribus² » (can. 1391 et 1399, § 5). Quod valet pro editionibus post annum 1897 : lex enim non habet effectum retroactivum ; ante annum 1897 autem non requirebatur episcopi approbatio sed sufficiebat pro catholicis editionibus versio cum adnotationibus.

Notetur autem a) excepto can. 1400 : « Usus (praedictorum) librorum... its dumtaxat permittitur qui studia theologica vel biblicis quovis modo operam dant, dummodo iidem libri fideliter et integre editi sint neque impugnentur in eorum prolegomenis aut adnotationibus catholicae fidei dogmata ». Permittuntur scil. professoribus, et discipulis, et illis qui post studia impleta pergunt Scripturae studere ; quicumque scil. habitualiter, non actu mere transeunte, sive in scholis sive privatim haec studia excolunt ;

b) nullam amplius adesse prohibitionem legendi Scripturam in lingua vernacula, nec obligationem petendi licentiam a parocho aut confessario, dummodo editio sit probata.

771. Quoad fidem et mores, generali regula, ipso iure prohibentur :

1. Quod sumendum est copulatim (com. int. 20 maii 1923). — Versionibus cum adnotationibus assimilandae videntur versiones paraphrasticae.
2. Annotationes quae exponunt scientiam profanam : geographiam, archaeologiam, etc. possunt desumi ex auctoribus profanis.

1) « Libri quorumvis (etiam catholicorum) scriptorum, haeresim vel schisma propugnantes² (i. e. non solum obiter enuntiantes, paucis et quasi aliud agentes, sed additis rationibus suadere conantes, probantes aut defendentes) ; — aut ipsa religionis fundamenta quoquo modo (sive directe, rationibus, sive indirecte, iniuriis, sive seria imaginatione, sive etiam ioci et derisionibus) evertere nitentes » (can. 1399, § 2).

Haeresis est error in fide catholica. Schisma intelligitur perfectum et completum, quo quis renuit obedientiam S. Pontifici ; non autem simplex inobedientia nec contemptus legis particularis, nec rebellio adversus episcopum. Fundamenta religionis sunt veritates ordinis naturalis praeliminares quae religionem catholicam (v. g. possibilitas miraculi, prophetiae, revelationis, aut motiva credibilitatis in genere, etc.) vel omnem religionem fundant (v. g. existentia Dei, spiritualitas animae) ; hinc prohibentur libri propugnantes atheismum, pantheismum, scepticismum, agnosticismum, positivisumum, theosophiam (16 iun. 1919), multaque opera philosophica moderna.

2) « Libri qui religionem (catholicam, vel saltem naturalem) aut bonos mores data opera impetunt » (can. 1399, § 3), i. e. non obiter attingunt sed ex professione impugnant seu ex intentione et de industria, quae manifestari potest sive explicite sive multiplicatis impugnationibus ex eo quod in notabili parte ita fiat, v. g. pluribus vicibus, aut per plures paginas vel integrum caput.

Hinc prohibentur scripta sectaria, et multa socialistica, et illa quae habitualiter narrant vel describunt immoralia.

3) « Libri quorumvis acatholicorum (scil. apostatarum, haereticorum, schismaticorum, aut non baptizatorum) qui ex professo (i. e. intentione docendi, principaliter, in notabili parte v. g. uno capite) de religione tractant ; nisi constet nihil (aliquius momenti) in eis contra fidem catholicam contineri » (can. 1399, § 4).

Acatholicorum libri de doctrina sacra, de re dogmatica aut morali, de iure canonico aut historia ecclesiastica, de veritatibus philosophicis quae sunt fundamentum religionis et theologiae tractantes praesumuntur erronei et periculosi in fide, nisi constet contrarium, uti v. g. pro Leibniz : « Systema theologiae », pro Hugone Grotio : « De Religione ». Non igitur legendi sunt sine praevia informatione. — E contra opera catholicorum qui postea haeretici facti sunt.

4) « Libri qui quodlibet (etiam unum) ex catholicis dogmatibus (non tantum negant sed et) impugnant (argumentis) vel derident, — qui errores ab Apostolica Sede (sive immediate a S. Pontifice sive mediate a S. Congregatione cum pontificia approbatione, v. g. Syllabi errores : ita S.C. Ind., 23 maii 1898) proscriptos tuentur (i. e. ex professo defendunt), — qui cultui divino detrahunt (non obiter sed notabiliter ita ut fama laedatur aut minus existimetur), — qui disciplinam ecclesiasticam (v. g. coelibatum, Indicem) evertere contendunt (seu mutare et vacillare ex professo intendunt), — et qui data opera (studiose, consulte, de industria) ecclesiasticam hierarchiam (sive ordinis sive iurisdictionis), aut statum clericalem vel religiosum (non ut privatas personas sed quia ad hierarchiam vel statum pertinent) probris (seu contumeliis) afficiunt » (can. 1399, § 6).

5) « Libri qui cuiusvis generis superstitionem, sortilegia, divinationem, magiam, evocationem spirituum, aliaque id genus docent (ut alii addiscant et faciant) vel commendant » (can. 1399, § 7).

Tales sunt qui docent effectus daemonis, modos qui cognoscantur insufficientes sine interventu daemonis, aut spiritismum verum quo intenditur evocatio spirituum aut cum illis commercium, — non autem libri qui occultismum mere naturalem tradunt.

6) « Libri qui duellum, vel suicidum, vel divortium (non solum civilis contractus sed ipsius matrimonii vinculi) licita (in conscientia statutum) (i. e. non obiter affirmant sed rationibus demonstrantur conantur), — qui de sectis massonicis vel aliis eiusdem generis societatibus agentes, eas utiles et non perniciosas Ecclesiae et civili societati esse contendunt » non incidenter sed notabili parte (can. 1399, § 8).

Societates eius generis sunt sectae clandestinae ut carbonaria, nihilistarum, anarchistarum, etc., etiam Feniani (S. O. 12 ian. 1870), — non autem socialistarum qui efformant sectatam politicam, nisi tamen secreto uniuntur ad evertendum Statum.

7) « Libri qui res lascivas seu obscenas ex professo (non obiter, sed principaliter, aut directe et notabiliter) tractant, narrant (vivide ita ut alliciant, v. g. libri pornographici), aut docent i. e. theoretice approbant, v.g. amorem liberum, malthusianismum, media anticonceptionalia (can. 1399, § 9). — Non autem theologica, scientifica, chirurgica opera, nisi sub praetextu scientifico appareant conscripta ad alendam nefariam curiositatem vel excitandum appetitum venereum.

Notetur olim extitisse exceptionem in favorem magistrorum pro operibus classicis obscenis, sed haec est ablata. Unde si professor, vel iudex, vel scriptor diarii, vel officialis, ex officio librum obscenum legere debet, licentiam petat ; quodsí omnino immediate legere deberet, posset supponere, pro hoc solo casu, legem non obligare eiusque obligationem hic et nunc cessare.

772. Quoad cultum, devotionem, liturgiam, regula generali ipso iure prohibentur :

1) « Libri ac libelli qui novas apparitiones, revelationes, visiones, prophetias, miracula (tamquam supernaturalia) enarrant (i. e. non obiter per transennam sed ex professo aut in notabili parte referunt), vel qui novas (ab antiquis et probatis notabiliter diversas) inducunt devotiones, etiam sub praetextu quod sint privatae, si editi fuerint non servatis canonum praescriptionibus » (can. 1399, § 5).

Valet pro libris post 1897 editis, nam lex non habet effectum retroactivum. Non amplius prohibentur libri precum, devotionis, vel doctrinae theologicae institutionisque religiosae, moralis, asceticae aut mysticae : sine approbatione etiam possunt legi et retineri. Item non valet canon pro apparitionibus probatis ab Ecclesia ut B. M. V. immaculataul Lapurdensis, revelationibus S. Brigittae, S. Margaritae Mariae, etc.

At plures reprobatae fuerunt novitatis : cultus de sanguine Mariae (13 ian. 1875), titulus amici S. Cordis Iesu (4 maii 1892), titulus B. M. V. Dominae a S. Corde eo quod imperium exercet in Filium (23 feb. 1875), cultus specialis Vultui Redemptoris tribuendus eo modo quo a presbyteris a Vultu sancto proponebatur (4 maii 1892), titulus S. Cordis Iesu poenitentis (9 iul. 1893), oratio pro imperio Christi et Mariae Imm. super omnes creaturas (19 iun. 1895), cultus privatus manuum divinarum Christi (17 apr. 1896 ind.), imago Cordis Iesu Eucharistici (27 maii 1891), imago B. V. M. vestibus sacerdotalibus induta (8 apr. 1916).

2) « Editiones librorum liturgicorum (v. g. missalis, breviarii, ritualis, pontificalis et caeremonialis episcoporum) a Sede Apostolica approbatorum, in quibus quidquam immutatum fuerit, ita ut cum authenticis editionibus a S. Sede approbatis non congruant » (can. 1399, § 10).

3) « Libri, quibus divulganur indulgentiae apocryphae vel a S. Sede proscriptae aut revocatae » (can. 1399, § 11). Unde etiam parva folia cum indulgentiis apocryphis prohibita sunt (can. 1388, § 1).

4) « Imagines quoquo modo (per typographiam proprie dictam, incisionem, photographiam, lithographiam, phototypiam, etc.) impressae D. N. I. C., B. M. V., Angelorum atque Sanctorum vel aliorum Servorum Dei, ab Ecclesiae sensu et decretis alienae » (can. 1399, § 12).

Non prohibentur statuae vel imagines pictae³ ; nec imagines artisticae quae principalem finem habent artem reproducere ; sed piae, ad cultum destinatae publicum aut privatum. Nec simpliciter non approbatae, sed novae. An numismata comprehenduntur est incertum, quia potius cuduntur quam imprimantur.

773. Quid nomine librorum prohibetur ? — Nomine librorum non veniunt manuscripta (etiam lithographica vel polygraphica) nisi edita sint et publici iuris facta omittendo tradantur vel vendantur ; sed « quae... de libris praescribuntur, publicationibus, diariis, periodicis et aliis editis scriptis quibuslibet applicantur, nisi aliud constet » (can. 1384). Hinc :

1) Periodica, encyclopaediae, etc. si per transennam, in uno vel altero articulo attinguntur regulis generalibus Indicis, non censentur prohibita ; — e contra si ordinario vel in notabili aut maiori parte talia ut obiectum habent : tunc non solum fasciculi in volumen colligati sed etiam unusquisque est prospectus. Non tamen prohibentur excepta e periodicts (tirés à part), quae bona vel indifferentia continent.

2) Si opus prohibitum pluribus tomis constat, omnes prohibentur, si eodem argumento eoque indivisibili agunt ; solus tomus, qui errorem seu partem periculosam continet, prohibetur, si diversi tomi agunt de argumento diverso, vel de eodem quidem sed divisibili, ut est v. g. historia universalis, quia in hoc casu diversi libri censentur.

3) Liber propter aliqua tantum loca prohibitus, — dummodo certum sit, — si haec pars removeatur ita ut legi non possit, non amplius prohibetur.

4) Merac citationes e libro pravo, praesertim ad confutandum eas, non prohibentur ; nisi sint longiores ita ut essent reproductio.

774. Specialis scriptorum prohibitio. — Praeter libros regulis generalibus prohibitos, etiam specialiter et nominatim sunt in Indicem relati, vel alio modo a Sede Apostolica prohibiti. Prohibitio ista efficit

1) ut omnes editiones iam factae prohibeantur, nisi limietur prohibitio ad determinatam editionem⁴ ; item omnes editiones futurae « nisi factis correctionibus, licentiam is dederit qui librum prohibuerat eiusve superior vel successor» (can. 1398, § 2) ;

2) ut omnes prohibeantur versiones, nam « prohibitio librorum id efficit ut liber sine debita licentia... nec in aliam linguam verti... possit » (can. 1398, § 1), nisi tamen sola versio fuerit in Indicem relata ;

3) ut opera omnia si prohibeantur alicuius auctoris, intelligenda sint non posteriora, sed anteriora quae momento condemnationis existant. Ex praefatione Catalogi Indicis editi anno 1940 insuper habemus quod « cum damnantur opera omnia alicuius scriptoris, eiusdem censentur damnata omnia et singula opera » et non solum illa quae regulis generalibus prohibentur. Quae norma, cum sit modificans, non habet valorem retroactivam, ita ut pro damnationibus latis ante diem 2 januarii 1940 opera omnia ea sola sunt quae regulis generalibus prohibentur. Adest tamen praesumptio et suspicio contra alia, unde in praxi examini sunt subiicienda.

4) ut fabulae amatoriae si cuiusdam prohibeantur omnes, intelligantur etiam omnes et singulae si damnatio lata est post annum 1940, secus illae tantum quae regulis generalibus prohibentur.

5) ut chrestomathiae etiam prohibeantur si reproducant unum vel plura pro maiori parte scripta damnata.

775. Ad quid lex prohibitionis praecise obligat ? — Praedictae leges obligant fideles (non cardinales, episcopos, ordinarios iuxta can. 1401), et quidem sub gravi, quia finis arcendi a fidelibus periculum, quod ex lectione imminet, gravior est, et ad hunc finem lex multum confert ; quod etiam patet ex poenis. Obligat autem fideles, ita ut

a) ubique terrarum ligentur (can. 1396), nisi tamen alicubi obtentuerit fuerit indultum speciale ;

b) etiam ii pro quibus non adest periculum (can. 21) ;

c) et ita ut « liber sine debita licentia nec edi, nec legi, nec retineri, nec vendi, nec in aliam linguam verti, nec ullo modo cum aliis communicari possit » (can. 1398, § 1).

Non potest

1) edi i. e. publici iuris fieri, quod faciunt : auctor si eo fine ut cdatur librum tradit, editor qui evulgandum curat, et typographiae dominus qui imprimendum suscipit ; — non tamen, probabiliter, correctores aut ipsi typographi ;

2) nec legi proprio sensu, quod faciunt illi qui propriis oculis librum perlustrantes intelligunt quae scripta sunt, — non autem qui alium legentem audiunt, nec qui memoriter recitant, nec qui propriis oculis lustrantes ex ignorantia idiomatis non intelligunt, nec probabiliter qui legentem audiunt quem precibus vel iussione ad legendum induxerunt.

Materia gravis et peccatum mortale adest a) ratione qualitatis, quando locus valde pravus legitur, vel articulus in diariis, etsi unam tantum vel alteram paginam complecitatur ; b) ratione quantitatis, si quis legat indiscriminatim omnia, aut scripti notabilem partem incognitae naturae, quia se exponit communiter magno periculo : notabilis pars quaenam sit difficile determinatur, an 6, 10 vel etiam forsan 20 paginae, secundum pravitatem aut molum scripti et gravitatem periculi ; pro diariis autem est consuetudo legendi ; c) legere quae certo sunt innoxia, non solum legenti sed ex natura sua et communiter omnibus, est veniale, nisi periculum adsit habitum contrahendi et cetera legendi ; d) veniale est legere id quod tantum prohibetur quia sine approbatione est editum ;

3) nec conservari, quod faciunt : sive proprietarius qui servat librum suum penes se, etiam si faceret non ad legendum sed ad merum ornatum, etiam si idioma non intelligat, — sive depositorius qui servat librum alterius penes se, — sive deponens qui servat suum apud alium, modo non deponat cum pacto non repetendi nisi post obtentam licentiam ; — non tamen compactor (saltem si non fiat diuturno tempore), nec custos aut bibliothecarius, dummodo libros non removeat et in propriam domum transferat.

Peccatum grave est per notabile tempus conservare v. g. per aliquot hebdomadas vel per mensem ; quodsí occasionem opportunam expectet aliquis petendi licentiam, aliquatenus longius libri poterunt retineri ;

4) nec vendi. Hinc can. 1404 : « Librorum venditores libros de obscenis ex professo tractantes ne vendant, commode, retineant ; ceteros prohibitos venales ne habeant, nisi debitan licentiam a Sede Apostolica impetraverint, neve cuiquam vendant, nisi prudenter existimare possint ab emptore legitime peti ». Vendunt autem etiam procurantes librum ;

5) nec in aliam linguam verti ;

6) nec cum aliis communicari, v.g. propagandb, commodando, locando, etc. (can. 1403, § 2).

776. Poenae in transgressores. — Etiam feruntur poenae in aliquos transgressores, scil. iuxta can. 2318 :

1) « In excommunicationem Sedi Apostolicae speciali modo reservatam ipso facto incurrunt, opere publici iuris facto, editores (i. e. qui librum publici iuris efficiunt et evulgandum curant, uti ordinario sunt auctor et dominus typographiae) librorum apostatarum, haereticorum et schismaticorum (non autem catholicorum, qui apostasia, haeresim, schisma propugnant (additis argumentis) ; — itemque eosdem libros aliosve (cuiusvis scriptoris etiam catholici) per Apostolicas litteras (in forma bullae, brevis, encyclicae, etc. non per solum decretum Indicis, sed ab ipso S. Pontifice) nominatim (ita ut proprium exprimatur titulus et non solum nomen auctoris) prohibitos defendentes (facto aut verbo, privatim aut publice, occultato v. g. libro ne denuntietur, suadendo esse insuste damnatum, doctrinae praebendo laudem, physice aut moraliter impediendo destructionem libri), — aut scientes (ita ut excuset ignorantia etiam crassa, non tamen affectata) sine debita licentia legentes aut retinentes ».

2) « Auctores et editores qui sine debita licentia sacrarum Scripturarum libros vel earum adnotationes aut commentarios imprimi curant, incidunt ipso facto in excommunicationem nemini reservatam ».

In quibus, ad differentiam tituli XXIII, can. 1384, § 2 (n. 773), libri intelligendi sunt in sensu strictiore, scil. scripta typis edita quae aliquo volumine constant ac pondere molis non sint adeo exigua, ut alio potius nomine quam librorum nuncupari soleant. Non itaque comprehenduntur ephemerides, — nec periodica, aut fasciculi exigui, nisi isti in unum religantur (S. Off., 3 ian. 1892).

777. Libros prohibere possunt : S. Pontifex ; S. Congregatio S. Officii, ad quam iam pertinet Index librorum, per se ; per accidens aliae Congregationes libros de materia ipsis competente ; — Concilia particularia ; — Ordinarii locorum⁵ (can. 1395) ; unde can. 1403, § 1 :

« Qui facultatem apostolicam consecuti sunt legendi et retinendi libros prohibitos, nequeunt ideo legere quoslibet a suis Ordinariis proscriptos, nisi in apostolico indulto expressa iisdem facta fuerit potestas legendi et retinendi libros a quibuslibet damnatos ».

Pariter qui hanc generalem licentiam obtinuerunt legendi libros in Indicem relatos, aut facultatem eam concedendi, non possunt ideo legere, aut generalem licentiam concedere legendi, scripta motu proprio S. Pontificis prohibita, uti constat ex recenti declaratione pro notissima ephemeride prohibita : L'Action française, an. 1927-39 ; sed isti omnino specialem debent obtinere.

Licentiam legendi dare possunt, illi qui libros prohibuerunt, eorum superiores et illi qui ab iis ad hoc delegantur. Unde Ordinarii per se non habent potestatem ad concedendam generalem licentiam legendi libros a Sede Apostolica damnatos, sed solum si specialem facultatem recipiant ; attamen in hac re attendendus est can. 1402 :

« § 1. Ordinarii licentiam, ad libros quod attinet ipso iure vel decreto Sedis Apostolicae prohibitos, concedere suis subditis valent pro singulis tantum libris atque in casibus dumtaxat urgentibus.

§ 2. Quodsi generalem a Sede Apostolica facultatem impetraverint suis subditis permittendi ut libros proscriptos retineant ac legant, eam donnis cum delectu et iusta ac rationabili causa concedant ».

Quae facultas legendi, cum sit privilegium personale, ubique locorum valet.

778. Evulgatio et censura librorum. — Etiam ad edenda seu evulganda quaedam scripta requiritur praevia censura aut licentia : A. Omnibus etiam laicis, iuxta can. 1385 :

« § 1. Nisi censura ecclesiastica praecesserit, ne edantur etiam a laicis :

1° Libri sacrarum Scripturarum vel eorundem adnotationes et commentaria ;

2° Libri qui divinas Scripturas, sacram theologiam, historiam ecclesiasticam, ius canonicum, theologiam naturalem, ethicen aliasve huiusmodi religiosas ac morales disciplinas spectant ; libri ac libelli precum, devotionis et doctrinae institutionisque religiosae, moralis, asceticae, mysticae aliaque huiusmodi, quamvis ad fovendam pietatem conducere videantur ; ac generaliter scripta in quibus aliquid sit quod religionis ac morum honestati peculiariter intersit ;

3° Imagines sacrae quovis modo imprimendae, sive preces adiunctas habeant, sive sine illis edantur.

§ 2. Licentiam edendi libros et imagines de quibus in § 1, dare potest vel loci Ordinarius proprius auctoris, vel Ordinarius loci in quo libri vel imagines publici iuris fiant, vel Ordinarius loci in quo imprimantur, ita tamen ut, si quis ex iis Ordinariis licentiam denegaverit, eam ab alio Ordinario petere auctor nequeat, nisi eundem certiorem fecerit de denegata ab alio licentia ».

B. Specialim religiosis et clericis :

« Religiosi vero licentiam quoque sui Superioris maioris antea consequi debent » (can. 1385, § 3).

« Vetantur clerici sine consensu suorum Ordinariorum, religiosi vero sine licentia sui Superioris maioris et Ordinarii loci, libros quoque, qui de rebus profanis tractent, edere, et in diariis, foliis vel libellis periodicis scribere vel eadem moderari » (1386, § 1).

Et quidem 1. aliquando requiritur licentia S. Sedis, scil.

a) pro iis quae pertinent ad causas beatificationis et canonizationis (can. 1387) ;

b) pro collectionibus authentica precum piorumque operum quibus Sedes Apostolica indulgentias adnexuit, elencho indulgentiarum apostolicarum, et summario indulgentiarum vel nunc primum collecto, vel nondum approbato (can. 1388, § 2) ;

c) pro collectionibus decretorum R. Congregationum (can. 1389) ;

d) pro versionibus s. Scripturarum sine adnotationibus in linguam vernaculam imprimendis (can. 1391), pro approbandis libris liturgicis (can. 1257) et novis litaniis publice recitandis (can. 1259, § 2).

2. aliquando licentia illius qui prohibuit, scil.

pro prohibitis scriptis (can. 1398, § 2).

3. aliquando licentia Ordinarii loci :

a) pro libris Scripturarum aut earum adnotationibus et commentariis, libris de re religiosa aut morali agentibus ac imaginibus sacris (can. 1385, § 2) ;

b) pro indulgentiarum libris, summariis aut foliis iam concessarum edendis (can. 1388, § 1) ;

c) pro edendis libris liturgicis aut litaniis a S. Sede approbatis in ordine ad concordantiam cum editione approbata (can. 1390) ;

d) pro versionibus S. Scrip. urarum cum adnotationibus in linguam vernaculam edendis (can. 1391).

779. Animadversiones. — 1°. « Approbatio textus originalis alicuius operis, neque eiusdem in aliam linguam translatio, neque aliis editionibus suffragatur ; quare et translationes et novae editiones operis approbati nova approbatione communiri debent » (can. 1392, § 1).

2°. « Excerpta e periodicis capite seorsum edita novae editiones non censentur nec proinde nova approbatione indigent » (can. 1392, § 2).

3°. « Licentia, quae Ordinarius potestatem edendi facit, in scriptis concedatur, in principio aut in fine libri, folii vel imaginis imprimenda, expresso nomine concedentis, itemque loco et tempore concessionis » (can. 1394, § 1).

In hoc tamen potest aliquando ex iusta causa dispensari, aut magnum incommodum excusare ; imo, ait Vermeersch, Th. M. III, n.896, pro pluribus scriptis, sane minoris molis aut momenti, practice admittitur ut mere ponatur : « cum approbatione ecclesiastica ».