Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

De Qualitate legis humanae.

S. Th. I-II, q. 95, a. 2 et 3.

270. Principium I. Lex humana est derivatio legis naturalis.

Probatur : Lex, cum sit ordinatio rationis, debet esse conformis regulae rationis : non enim est vera lex nisi sit iusta ; iustum est idem ac rectum secundum regulam rationis ; ergo, in quantum lex habet de iustitia seu de rectitudine rationis, in tantum habet de virtute legis. Atqui prima regula rationis est lex naturalis. Ergo lex humana, in tantum habet de virtute legis, in quantum a lege naturae derivatur. — Si vero in aliquo ab ipsa discordet, iam non erit lex sed legis corruptio (Greg. XVI, enc. Qui pluribus, 9 Nov. 1846 ; Pius IX, enc. Quanta Cura, 8 dec. 1864).

271. Principium II. Lex humana est complementum legis naturalis.

Probatur : A lege naturali potest aliquid derivari 1) sicut conclusio necessaria ex principiis, v. g. non est occidendum ex eo quod nulli malum est faciendum, et hoc pertinet non ad solam legem humanam sed etiam ex lege naturae vim obligandi habet ; 2) sicut conclusio conveniens vel particularis determinatio principii communis et indeterminati, sive ad dirigendum homines sive ad eos cogendum, et hoc ex sola lege humana immediate vigorem habet. Sic v. g. quod contractus tali modo sit faciendus ut melius iustitiae consulatur est determinatio principii directivi : contractus secundum iustitiam sunt ineundi, et quod fures potius carcere quam alia poena puniantur est determinatio principii coactivi : fures sunt puniendi.

Dicitur : immediate, quia omnes leges humanae iustae obligant mediate vi huius principii naturalis, quod superioribus inferiores obedire debent.

272. Principium III. Lex humana debet esse proportionata tum fini, tum legi naturali et divinae.

Probatur : Lex humana enim est medium ad finem, et est regula et mensura regulata et mensurata a superiori lege naturali ac aeterna Dei ; ergo his tribus proportionari debet. Hinc :

1. in quantum est proportionata legi Dei, debet esse congrua ;

2. in ac consequenter honesta, non contradicens legi aeternae ; religioni quantum est conformis legi naturae, debet esse conveniens disciplinae, i. e. a) quoad obiectum : iusta seu statuiens id quod rectum est secundum rationem ; b) quoad facultatem agendi seu potestatem subditorum : possibilis et secundum naturam, quia impossibilia non sunt hominibus imponenda, et secundum consuetudinem patriae, quia homo sequitur in societate vivere aliorum morem non gerens ; c) quoad debitas circumstantias : loco temporique conveniens ;

3. in quantum est proportionata fini, debet esse expediens saluti seu utilitati hominum, et ideo a) necessaria ad removendum malum vel utilis ad consequendum bonum ; b) manifesta i. e. clara ut possit intelligi, ne hominibus sit nocumentum ; c) reipublicae commodo tradita i. e. ad bonum commune ordinata.