Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 51, a. 3 et 4 ; q. 110, a. 2 ; q. 62, a. 1 et 2 ; q. 63, a. 2, 3, 4 ; De Virt., q. 1, a. 9 et 10 ; q. 5, a. 4.

618. Thesis. Habitus supernaturales operativi a Deo nobis infunduntur.

Probatur :

1°) Nullus perfecte tendit et operatur ad finem nisi per principium operationis permanens, quo intrinsece inclinatur ad illam ; unde res naturales Deus non tantum movet ad actus suos sed iis principia permanentia dedit operandi ad finem suum¹, quibus motus earum fiant connaturales et faciles. Ergo et ad finem nostrum supernaturalem (de quo certe non minus providet Deus) dedit nobis supernaturalia principia habitualia et permanentia, ut perfecte ad illum operaremur et tenderemus ; secus non connaturaliter sed quasi violenter moveremur.

« Non est conveniens quod Deus minus provideat his quos diligit ad supernaturale bonum habendum, quam creaturis, quas diligit ad bonum naturale habendum. Creaturis autem naturalibus sic providet, ut non solum moveat eas actus naturales, sed etiam largiatur eis formas et virtutes quasdam, quae sunt principia actuum, ut secundum seipsas seipsas inclinentur ad huiusmodi motum ; et sic motus quibus a Deo moventur, fiunt creaturis connaturales et faciles. Multo igitur magis, illis quos movet ad consequendum bonum supernaturale aeternum, infundit aliquas formas, seu qualitates supernaturales, secundum quas suaviter et prompte ab ipso moveantur ad bonum aeternum consequendum » (q. 110, a. 2).

2°) Quod certum est, quia clare deducitur et est sensus obvius C. Trid., sess. 6, quamvis non expresse definiatur : ait enim gratiam et charitatem nobis inhaerere (can. 11), et hominem iustificari per susceptionem gratiae et donorum (c. 7), ac infusa accipere : fidem, spem et charitatem (c. 7) ; quae omnia indicant principia habitualia, praesertim quod eandem iustificationem tribuat infantibus (sess. 5, can. 4 ; sess. 6, c. 2) qui actus et motiones ad actum non sunt capaces.

3°) Unde Scripturae dicunt semen vitae divinae in nobis manere (I Ioh III, 9), et iustificationem describunt ut regenerationem ; quae indicant concessionem principii permanentis.

619. Quaenam sit essentia habituum infusorum. — Entia supernaturalia proprie non sunt in categoriis entium naturalium, eodem modo ac ipse Deus cuius sunt participatio ; ad categorias tamen secundum quandam analogiam plus minusve reducuntur, et ita gratia gratum faciens, cum sit accidentis spiritualis et permanens, reducitur ad qualitatem, ut habitus entitativus. Similiter principia operativa supernaturalia reducuntur ad qualitatem et quidem ut habitus operativi, quamvis non omnia cum iis habeant communia. Non enim sunt puri habitus nec purae potentiae, sed aliquid habent de potentia et aliquid de habitu. Etenim :

1°) In aliquo deficiunt a ratione habitus, quia non dant omnimodam facilitatem ad operandum : intrinsecam inclinationem, habilitatem et promptitudinem quidem conferunt ad bonum, imo maiorem quam habitus acquisiti, non tamen extrinsecam quia non removent a nobis omnia boni obstacula, sicut patet ex peccatore converso qui non valde maiorem quam antea expertam facilitatem ad bonum ; unde non sunt habitus proprie dicti².

2°) Faciunt autem quod homo possit supernaturaliter operari, quod non facit habitus, in quo proinde non conveniunt cum habitu sed potius cum potentia operativa.

3°) At pro ceteris omnibus cum habitibus conveniunt, nam a) sicut habitus, resident in potentiis operativis naturalibus quas elevant et quibuscum operantur : non enim dant simpliciter posse agere, sed posse agere melius et supernaturaliter ; b) homo, si sint activi, iis utitur cum voluerit et quo gradu voluerit, intense vel remisse, et nonnisi ad bonum iis uti potest ; c) augeri possunt et corrumpi. Quae omnia non competunt potentiae proprie dictae. Plus ergo habent de ratione habitus quam de ratione potentiae, et ideo habitus supernaturales appellantur solent.

620. Habitus et virtutes supernaturales a naturalibus multipliciter differunt :

a) Ex parte essentiae : naturales sunt habitus proprie dicti, unde non dant potentiam sed facilitatem agendi ; supernaturales dant potentiam agendi supernaturaliter, non autem talem omnimodam facilitatem.

b) Ex parte causae efficientis : naturales ex principiis naturae et ex actibus nostris acquiruntur, supernaturales infundi debent a Deo (q. 51, a. 4 ; q. 63, a. 1).

c) Ex parte naturae et finis ad quem ordinantur : naturalibus homo bene sese habet in ordine ad res humanas et ad actus naturales convenientes naturae humanae ; supernaturalibus homo bene sese habet in ordine ad hoc quod sit filius Dei adoptivus, ad vitam aeternam destinatus, et ad hoc quod actus supernaturales exerceat convenientes naturae divinae (q. 54, a. 3 ; q. 63, a. 4).

d) Ex parte obiecti formalis : in naturalibus est bonum secundum regulam et lumen rationis humanae, seu conformitas ad finem naturalem ; in supernaturalibus est bonum secundum regulam et lumen supernaturalis legis divinitus revelatae (quae excedit rationem humanam), seu conformitas ad finem supernaturalem. Ergo nobiliores sunt quam virtutes acquisitae (q. 63, a. 4).

621. Animadversio. — Exercendo virtutes supernaturales homo vincet et removebit obstacula habitui extrinseca, et sic acquiret facilitatem omnimodam et perfectam ad bonum. Actus enim ex habitu supernaturali producti possunt considerari dupliciter :

1°) ut supernaturales seu tamquam tendentes ad aliquid praecise ut supernaturale, excedens naturam humanam, et sic non possunt producere habitus eiusdem speciei, seu supernaturales qui a solo Deo infunduntur (n. 639) ; at

2°) actus supernaturales, dum tendunt ad finem seu bonum et obiectum supernaturale, simul tendunt sub aliquo respectu ad finem naturalem et bonum naturali rationi conveniens, tum quia exercentur simul facultates naturales, tum quia actus et bonum supernaturale eminent continent et includunt actum naturalem et bonum naturalia : sic autem possunt producere habitus naturales eiusdem speciei ac illud obiectum ut est naturale et conforme rationi, et per hoc vincere et removere obstacula huic actui et obiecto opposita, eodem modo ac de virtute acquisita dictum est (n. 567). Et ita acquiretur omnimoda facilitas, quae tamen non est virtutis supernaturalis, utpote fini supernaturali non proportionata, sed habitus naturalis : v. g. dum quis credit Deo, exercet castitatem aut iustitiam intuitu vitae aeternae, etiam agit quiddam rationi conforme. Cfr. De Verit. q. 10, a. 10, ad 1 ; Quodl. VIII, q. 2, a. 2.

Alii dicunt non produci habitus, sed solum removeri impedimenta ; unde iam cessat omnis in agendo difficultas.