Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. II-II, q. 37-42.

954. Peccata contra pacem privatam. — Paci quae est effectus charitatis plura opponuntur peccata. Paci privatae opponitur :

1) In corde discordia, quae directe contrariatur concordiae seu unioni voluntatum, et est dissensio voluntatum (non tantum intellectuum) circa bonum Dei vel proximi quod ex charitate velle debemus, scil. de bono necessario ad quo consentire tenemur.

Contingit discordia dupliciter : a) per se quando quis scienter et ex intentione dissentit a bono Dei vel proximi in quod debet consentire, et sic est peccatum mortale ex genere suo quia contrarius charitati ; b) per accidens quando intentio aliquorum est ad bonum quod pertinet ad honorem Dei vel utilitatem proximi, sed unus aestimat hoc esse bonum, alius autem habet contrarium opinionem, et talis discordia quae est potius opinionum et intellectuum quam voluntatum, non est contra charitatem nec peccatum, nisi sit cum errore circa ea quae sunt de necessitate salutis, vel moderationis limites excedat ita ut pertinacia indebite adhibeatur. — Oritur discordia ex inani gloria, quia propriam volumus et proprium sensum plus aequo diligimus.

2) Ex discordia saepe nascitur contentio, quae est altercatio verborum quibus unus alteri contradicit inordinate, sive impugnando veritatem, sive eam indebito modo v. g. nimia cum acrimonia propugnando. In primo casu est peccatum mortale ex genere suo, nempe in materia magni momenti : fidei, morum, iustitiae, etc. ; in secundo casu est tantum veniale, nisi generet grave scandalum. Oritur quoque ex inani gloria qua quisque contentientium victoriam de altero reportare conatur.

3) Ex discordia et contentione aliquando nascitur rixa, quae est pugna manuum inter privatos qua animis ira incensis unus alterum percutere vel laedere nititur. Est peccatum mortale ex genere suo in aggressore ; si tamen modum non excedat, uti et levicula pugna, est veniale. In defendente se non est peccatum, si non excedat limites moderationis ; si excedat parum, est veniale ; si multum, mortale, v. g. si absque necessitate insurgat aliquis ad alterum graviter laedendum. — Oritur ex ira.

955. Peccata contra pacem publicam. — Paci pu1) Paci Ecclesiae, schisma quod est voluntaria separatio sui ab unitate Ecclesiae, retenta professione fidei, seu voluntaria separatio baptizati ab Ecclesia catholica. Committitur dupliciter, nam « Ecclesiae unitas in duobus attenditur, scil. a) in connexione membrorum Ecclesiae ad invicem..., et b) iterum in ordine omnium membrorum ad unum caput... Et ideo schismatici dicuntur 1) (perfecte) qui subesse renuunt summo Pontifici (cum rebellione, ita ut obedire praeceptis pertinaciter recusent), et 2) qui membris Ecclesiae ei subiectis communicare recusant » (in doctrina, cultu, sacramentis) ; ex quo patet esse peccatum gravissimum et mortale ex toto genere. Est tamen minus grave quam infidelitas, quae est contra ipsum Deum secundum quod est in se veritas prima cui fides innititur, dum schisma est contra Ecclesiae unitatem, quae est bonum participatum et minus quam sit ipse Deus. Et quamvis charitas sit nobilior fide, peccatum quod opponitur contra bonum secundarium charitatis, scil. bonum proximi, minus est quam infidelitas, quia bonum proximi minus est quam obiectum fidei quod est ipse Deus.

2) Paci multitudinis civilis, tum a) bellum illicitum ; tum b) seditio, quae est tumultuatio seu bellum aggressivum quo una pars reipublicae iniuste adversus aliam insurgit vel adversus principem legitimum, quo ultimo casu vocatur rebellio. Est peccatum tanto gravius quanto bonum commune (scil. pax et unitas societatis) praestat bono privato ; unde est mortale ex genere toto.

Haec peccata etiam sunt contra iustitiam, et melius considerantur in tr. de Iustitia.

956. Animadversio. — Haeretici externi etiam sunt schismatici, sed non e contra, quamvis tamen schisma ad haeresim ducat. Schismatici quoque iisdem poenis ecclesiasticis puniuntur ac haeretici ; insuper de communicatione cum schismaticis et de cooperatione ad schisma simile dicendum est ac pro haeresi (cfr. tr. de Fide).