Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 88, a. 4, 5, 6 ; De Malo q. 2, a. 8 ; q. 7, a. 3 et 4.

**547. Conversio peccati mortalis in veniale, et vice versa, non ita est intelligenda quasi idem numero actus peccati mortalis qui nunc in concreto existit cum omnibus suis circumstantiis possit fieri venialis ; sed quod actus peccati qui ex genere, ratione sui, in abstracto est mortalis, possit esse solum venialiter malus prout in concreto hic et nunc cum suis circumstantiis existit ; et vice versa.

548. Peccatum mortale per se seu ex genere potest fieri veniale, non quidem per accidens ex circumstantia venialiter mala addita actui, quia levis deformitas addita peccatum potius auget quam minuit ; sed :

a) Si sit mortale ex genere toto, tantum fit veniale ex dispositione agentis quae aliquid ab actu subtrahit : 1) ex conscientia erronea quae sine negligentia gravi iudicat esse veniale quod est mortale ; 2) ex imperfecta deliberatione ; et 3) ex imperfecto consensu.

b) Si sit mortale ex genere suo, fit veniale ex tribus modis praedictis, et insuper 4) ex levitate materiae seu ex parte obiecti, v. g. furtum.

Peccata venialia ex imperfecta deliberatione vel imperfecto consensu vocantur venialia ex imperfectione actus : sunt enim imperfecti actus humani. Secundum S. Thomam imperfecta deliberatio et imperfectus consensus sunt in omni materia possibiles.

549. Peccatum veniale secundum se fit mortale, sive a) ex parte agentis ob circumstantiam seu dispositionem mortaliter malam, — sive b) ex parte actus ob circumstantiam quae speciem mutat et gravem malitiam specie distinctam addit ; — sive c) ex coalescentia, multiplicatione seu aggravatione materiae. Et quidem :

1°) ex conscientia erronea quae iudicat vel dubitat esse mortale quod tantum est veniale ;

2°) ratione finis ultimi, cum peccans constituit suum ultimum finem in peccato veniali, i. e. cum paratus sit peccare mortaliter propter illud peccatum de se veniale, v. g. omittere sacrum ad ludendum excessive aut parvum quid furandum ;

3°) ratione finis adiuncti, ut si quis leve mendacium aut verbum leviter inhonestum dicat ad fornicandum, aut leve furtum faciat ad homicidium ;

4°) ex contemptu formali et perfecto praecepti vel praecipientis, quo homo praeceptum violat praecise quia est praeceptum, quodcumque sit sive grave sive leve, — vel quia superior in quantum est superior praecipit, quidquid praecipiat¹; 5°) ratione gravis scandali, ut si praevides per verbum inhonestum te esse alteri occasionem graviter peccandi ;

6°) ratione periculi proximi incidendi in peccatum mortale, cui sine sufficienti cautela aut necessitate se exponeret peccans, v. g. colloquium cum femina pro viro fragili : porro cuiusnam peccati mortalis periculo se exponit est in confessione declarandum ;

7°) ratione notabilis damni quod ex peccato sequi praevidetur pro proximo, v. g. si leve furtum poneret alterum in extrema necessitate, autrixa oriretur ex nimia loquacitate ;

8°) ratione materiae coalescentis vel multiplicatae, ut specialiter est explicandum.

Septem priores modi etiam valent pro peccato veniali ex genere suo ; ultimus solum de peccato veniali ex levitate materiae.

550. Regula ad dignoscendum an peccatum veniale ex levitate materiae fiat mortale ex materiae aggravatione et multiplicatione est sequens : Plures materiae parvae coalescere possunt et moraliter uniuntur in unam gravem, quando ad idem numero praeceptum pertinent et ad unam praecepti transgressionem.

Ita minuta furta coalescunt in unam graviter iniustam detentionem vel damnificationem, item plures parvae comestiones, aut omissiones in horis, eadem die habitae in unam ieiunii violationem, vel breviarii omissionem gravem ; — e contra plures parvae comestiones vel omissiones diversis diebus habitae non coalescunt quia non pertinent ad idem numero praeceptum, nec coalescunt plures leves excessus in potu eadem die habiti : cum enim non consistant in re permanenti non pertinent ad unam et eamdem transgressionem, possunt tamen coalescere in unum damnum sanitatis vel familiae quia in ratione damni sunt aliquid permanens.

Qui pluribus transgressionibus levibus ad materiam gravem pervenit, si id ab initio intenderit, committit unum peccatum mortale ; si autem id non intenderit, committit tot peccata venialia quot fuerunt transgressionem leves, ultima excepta quae est mortalis quia per illam materia gravis completur : hoc enim actu vult materiam parvam quatenus unitur aliis ad gravem materiam componendam.

Transgressiones leves sequentes materiam gravem iam completam, si ab initio fuerint intentae, unum peccatum mortale cum prioribus constituunt sed illud exterae aggravant ; — si vero non fuerint intentae, non constituunt novum peccatum mortale nisi rursus pertineant ad novam quantitatem gravem : quodsi tamen considerentur ut unum quid cum materia gravi praecedente, includunt peccatum mortale gaudi seu approbationis de illa.