Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 75, a. 4 ; q. 84 ; De Malo, q. 8.

493. Unum peccatum potest esse causa alterius sicut unus actus humanus potest esse causa alterius. Hoc autem contingit tripliciter : 1° potest esse causa materialis alterius, in quantum subministrat et praeparat materiam alteri, sicut gula praeparat materiam luxuriae, et avaritia litigio, quia multiplicat temporalia bona quae litis materia sunt ; — 2° potest esse causa efficiens alterius : a) per accidens, in quantum removet gratiam, vel charitatem, vel verecundiam, vel submissionem, vel quodcumque aliud quod a peccato retrahit et illud impediret : sic ex ebrietate vel ira omnia peccata oriri possunt quia removent iudicii rationis quo homo a peccato cohibetur¹ ; b) per se, in quantum aliquo peccato ut sim. luxuriae, homo per modum inclinationis vel habitus disponitur ad actus similes seu peccata eiusdem speciei ; — 3° et praecipue potest esse causa finalis alterius, in quantum propter finem inius peccati, aliquis committit aliud peccatum, ut si quis furatur ad fornicandum. Et quia finis in moralibus dat speciem seu formam, sic unum peccatum etiam est causa formalis alterius, quia alteri dat formam : si enim quis furatur propter fornicationem, furtum est sicut materiale, fornicatio sicut formale (q. 75, a. 4).

494. Peccata capitalia sunt illa quae plerumque sunt plurium aliorum causa praesertim finalis, quia habent obiectum seu finem maxime appetibilem ; unde propter illum facile alia committuntur peccata. Vocantur capitalia a capite, quod metaphorice dicitur de eo quod est principium et directivum et quodammodo ductivum aliorum : sunt enim principium seu causa aliorum peccatorum, ut dictum est ; sunt directivia quia sunt eorum causa finalis : fine enim diriguntur actus humani. Unde capitalia sunt quasi duces, et vitia quae ex iis oriuntur quasi exercitus (q. 84, a. 3).

Peccata capitalia ergo non sunt maxima, cum plura alia sint illis graviora, ut sim. illa quae directe sunt contra Deum aut directe opponuntur virtutibus theologicis ; neque necessario sunt mortalia, etsi deliberate fiant, uti patet de ira et gula quae saepe sunt venialia.

495. Septem sunt capitalia peccata² , ut sequenti modo ostenditur : Peccata capitalia sunt illa quae fines habent valde appetibiles et ideo principales ad movendum appetitum³ ; movet autem aliquid appetitum directe per se et sic movet bonum ad prosequendum, aliud indirecte per aliud et sic movet bonum ad fugiendum, in quantum aliquis bonum refugit propter malum adiunctum.

Iamvero bonum quod homo maxime appetit potest esse :

1. excellentia laudis et honoris, quod est bonum animae, quod inordinate appetit inanis gloria ;

2. cibus et potus, quod est bonum corporis quo individuum conservatur, quod inordinate appetit gula ;

3. usus venereorum, quod est bonum corporis quo conservatur species humana, quod inordinate appetit luxuria ;

4. bona externa, quae inordinate appetit avaritia⁴ .

Bonum autem quod homo fugit propter malum adiunctum quod maxime timet, est

5. bonum spirituale proprium quod propter laborem corporalem adiunctum inordinate fugit acedia ;

6. vel bonum alienum quod impedit excellentiam propriam et ita est malum, quod inordinate fugit invidia ;

7. vel contra quod insurgit ira (q. 84, a. 4).

496. Superbia est initium omnis peccati, secundum Eccli. IX, 15, non tantum in ordine historico, quia Angeli et primus homo illius fuerunt rei, sed etiam ex natura rei, quia est causa finalis omnium peccatorum : omnia enim peccata ex illa possunt et nata sunt oriri, quatenus bona temporalia quae homo in aliis peccatis quaerit, potest velle propter excellentiam

quia id per accidens contingit ipsi peccato : « Unum peccatum ordinatur ad finem alterius dupliciter : uno modo ex parte ipsius peccantis cuius voluntas est pronior ad finem unius peccati quam alterius, sed hoc accidit peccatis. Unde secundum hoc non dicuntur peccata capitalia. Alio modo ex ipsa habitudine finium quorum unus habet quamdam convenientiam cum alio, ita quod in pluribus ad ipsum ordinentur... et secundum hoc oportet capitalia vitia assumere ». Q. D. de Malo 8, a. 1 ; cfr. I-II, q. 84, a. 4.

propriam quae est finis superbiae. Et quia finis est primus in ordine intentionis, et intentio executionem per media praecedit, recte dicitur initium omnis peccati. Superbia ergo est causa finalis omnium peccatorum, ac proinde non est peccatum capitale, a quo plura tantum vitia oriuntur, sed potius omnium capitalium causa, et mater et regina omnium vitiorum⁵ .

497. Avaritia est radix omnium peccatorum, secundum Ap. I Tim. VI, 10, seu causa, non quidem finalis (sicut superbia) sed dispositionis ad omnia, quia per divitias homo acquirit facultatem et facilitateam perpetrandi, et occasionem desiderandi quodlibet peccatum, eo quod ad habenda quaecumque temporalia bona potest per pecuniam iuvari, secundum illud Eccli. X, 19 : Pecuniae obediunt omnia. Unde est radix seu primum peccatum in ordine executionis, quia opportunitatem praebet et media dat omnia perpetrandi ; et ideo sicut radix alimentum praestat arbori, ita pecunia nutrit desiderium omnis peccati, et in hoc sensu quodlibet peccatum ex avaritia oriri potest⁶ .

Avaritia, in quantum est radix omnium peccatorum, non est peccatum capitale, sed in quantum insuper est causa finalis plurium, recte capitalibus annumeratur.

498. Animadversio. — Capitalia peccata non sunt illa, quae opponuntur fundamentalibus seu cardinalibus virtutibus, quia « non est eadem ratio originis in virtutibus et in vitiis. Nam virtutes causantur per ordinem appetitus ad rationem, vel etiam ad bonum incommutabile, quod est Deus ; vitia autem oriuntur ex appetitu boni commutabilis. Unde non oportet quod principalia vitia opponantur principalibus virtutibus » (a. 4, ad 1).