Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 29 ; II-II, q. 34.

944. Odium est motus appetitus quo male afficimur erga aliquid. Sicut enim amor est consonantia appetitus ad id quod sibi convenit, ita odium est dissonantia ad id quod est repugnans seu malum. Est autem odium duplex :

1° odium abominationis seu aversionis quo aversamur aliquid (rem vel personam) ut nobis malum vel nocivum ; quando agitur de persona vocatur odium qualitatis ;

2° odium inimicitiae seu malevolentiae, vel odium ipsius personae secundum se, quo ex displicentia alicuius personae ipsi malum volumus, quia ipsi malum est, i. e. sistendo in malo ipsius, ut scil. ipsi male sit.

1° Odium abominationis opponitur amori concupiscentiae, odium inimicitiae amori benevolentiae ; sicut autem amor concupiscentiae ad amorem benevolentiae, ita prius odium ad hoc posterius disponit : ex eo enim quod aliquem ut nobis displicentem et molestum aversamur, saepe fit ut illi malum velimus, et malum eius ut nostrum bonum reputemus.

945. Odium Dei. — Secundum essentiam suam Deus odio haberi non potest quia per essentiam est ipsa bonitas ; et ideo qui hanc essentiam videt, Deum odio non habet. At in quantum ex ipso nobis provenit effectus quem reputamus malum, a nobis odio haberi potest (cfr. Num. X, 35 ; Deut. XXXII, 41 ; Ps. LXXIII, 23 ; Ioh. XV, 24), v. g. in quantum prohibet peccata vel peccatores punit.

Hoc est peccatum, et semper mortale, nisi fiat ex indeliberatione : semper enim gravis deordinatio est aversari summum Bonum in quo nihil est aversandum ; vel malum velle illi qui est summe amabilis. Imo est peccatum omnium maximum : 1) quia directe opponitur dilectioni Dei quae est actus principalis dignioris virtutis : charitatis, et ideo etiam directe opponitur bonitati infinitae Dei ; 2) quia id praecise quo aliquid est peccatum mortale est aversio voluntatis a Deo ; atqui haec per se, essentialiter et explicite habetur in odio Dei, in aliis peccatis invenitur tantum implicite, participative et secundum aliud ; ergo odium Dei est peccatum omnium gravissimum. — At odium inimicitiae erga Deum est gravius quam odium abominationis : illud opponitur infinitae bonitati intrinsecae Dei, hoc externae eius manifestationi et gloriae.

Odio inimicitiae peccat a) ille qui vult Deum non esse, vel non esse omnipotentem, omniscium, iustum, etc. ; — b) qui tristatur de eius perfectionibus vel gaudet de eius offensa, de praeceptorum Dei violatione ; — c) qui persequitur opera Dei et gloriam eius externam minuere intendit, quia Deo displicet. Sic diabolus optat et procurat Deo malum quia eius malum est.

946. Odium proximi. — Odium abominationis proximi est bonum, si odio habetur secundum id quod malum est in ipso (Sap. XIV, 9 ; Ps. CXVIII, 113 ; CXXXVIII, 21), v. g. quatenus est peccator, inimicus, persecutor, nobis noxius, etc., nisi odium maius sit quam causa mereatur. E contra est peccatum, si odio habetur secundum aliquid quod in ipso est bonum, v. g. in quantum est pius, iustus, prudens, etc. — Odium inimicitiae erga proximum, quo malum ipsi volumus tamquam malum ut ipsi male sit, semper est peccatum. Ita qui 1) desiderat incommodum proximi qua tale et absolute sumptum ; 2) qui gaudet de malo eius ut ipsi malum est ; vel 3) qui tristatur de bono ut ipsi bonum est.

Peccatum odii erga proximum est mortale ex genere suo quia est contra charitatem (I Ioh. II, 9 ; III, 14-15 ; IV, 20). Potest tamen esse veniale, non solum ex indeliberatione ut si fiat ex subito motu irae, sed etiam ex levitate materiae v. g. si leve malum optamus proximo, vel si levis est aversio, ut ordinarie est simplex displicentia sine mali imprecatatione. Haec tamen est periculosa, maxime si diu durat, quia facile fiet ut complaceant mala quae hic inde proximo obvenient.

Odium proximi si consideretur ex parte deordinationis peccantis est gravissimum peccatorum contra proximum, quia sic maxime deordinatur nostra voluntas erga illum¹. Attamen non est maxime ex parte effectus, scil. nocumentum proximo illati : sic furtum, homicidium, detractio, etc. sunt maiora.

947. Odium proximi est specie multiplex. — Odia qualitatis proximi specie differunt secundum specie diversa motiva, v. g. odisse proximum quia pius vel quia iustum damnum intulit.

Odia proximi quibus optamus (desiderio inefficaci) ut ipsi diversa mala obveniant, sunt probabiliter eiusdem speciei, quia haec mala tantum sub generali ratione mali ipsi appetuntur, unde mala non sunt in confessione specificanda. E contra diversae speciei certo sunt odia quibus desideramus (vero desiderio efficaci) diversa mala proximo inferre, quia desiderium committendi peccatum habet malitiam operis cum omnibus circumstantiis ; unde mala desiderata sunt in confessione declaranda. Sic differunt voluntas auferendi famam, et voluntas occidendi.

948. Animadversiones. — 1. Formale odium sui ipsius non datur, utpote naturae repugnans.

2. Velle alicui malum in quantum est ipsi vel aliis bonum, non est odium ; imo est licitum, si servetur ordine charitatis (cfr. n. 889). Peccatum tamen esset velle malum alterius contra ordinem charitatis, i. e. propter bonum quod illud non adaequet : sic filius non potest velle mortem patris propter haereditatem (cfr. prop. 13, 14, 15 damn. ab Inn. XI).

3. Odium abominationis de solo malo proximi non est simpliciter odium, sed secundum quid et mixtum amori : « Hoc ipsum quod in fratre odimus culpam et defectum boni, pertinet ad fratris amorem : eiusdem enim rationis est quod velimus bonum alicuius et quod odiamus malum ipsius. Unde simpliciter accipiendo odium fratris (non volendo bonum), semper est cum peccato » (a. 3).

4. Verum odium difficulter sanatur ; attamen poenitentes saepe ut odia confitentur quae non sunt talia, vel saltem non gravia. Sic quando affirmant se non posse oblivisci iniuriam, vel non posse aliquem aspiciere, alloqui, salutare, aut non posse sine vehementi commotione, investigandum est an haec non sint mera naturalis aversio ex vera vel apparente offensione, — vel purus affectus appetitus sensitivi ex diversitate indolis sine sufficienti deliberatione, — vel desiderium mali ex honesto fine. Quodsi proximo non optent grave malum, nec recusent signa ordinaria dilectionis, nec aliud grave incommodum ex illo affectu timeatur (v. g. contemptus, scandalum et vindictae cupiditas), sunt absolvendi.

5. Animadvertit S. Alphonsus, Th. M., l. II, n. 30, ad 3° : « Privatus qui aversus ab alio fugit, si id faciat ut eum colloquio et solatio privet, atque ita contristet, et male illi sit, est odium inimicitiae et peccatum. — Si vero nihil mali optando tantum fugias quia tuae naturae est diffomis, vel tibi solet esse molestus, est odium aversionis et peccatum, si sit sine ratione : quale non erit si sit personae valde aspera, modo absit contemptus, scandalum, et vindictae cupiditas ».

6. Odium proximi formaliter secundum rationem obiecti et ideo directius oritur ex invidia, per quam ipsum bonum proximi redditur contristabile et per consequens odibile ; dispositive autem ex ira : prius enim per iram apprehendit homo malum proximi secundum quamdam mensuram ut habet rationem vindictae, at ira perseverante, homo pervenit ad considerandum et quaerendum malum proximi absolute et secundum se, quod pertinet ad rationem odii (a. 6, ad 3).