DE OBIECTO MATERIALI FIDEI.

S. Th. II-II, q. 1, a. 1 et 2 ; a. 6, ad 1 ; De Verit., q. 14, a. 8.

671. Thesis I. Obiectum materiale fidei sunt omnia a Deo revelata. — Obiectum materiale fidei est id quod creditur propter auctoritatem Dei revelantis. Hoc autem, ut docet Conc. Vat., sess. 3, c. 3, sunt ea omnia aeque sola quae a Deo sunt revelata. — Probatur :

Obiectum materiale fidei est omne id quod attingi potest per obiectum formale, quod est auctoritas Dei revelantis. Iamvero auctoritas Dei aequaliter se extendit ad omnia revelata, et Deus est aeque dignus fide, sive veritates maioris momenti sive res minoris momenti manifestet ; ex altera parte auctoritas Dei in loquendo nequit se extendere ad illa quae non revelat. Ergo ea omnia aeque sola quae Deus revelavit sunt obiectum materiale fidei.

672. Thesis II. Obiectum materiale fidei primarium seu principale est ipse Deus ut finis supernaturalis, seu prima veritas in essendo. — Obiectum materiale primarium seu principale est id quod per se et ratione sui creditur, et ratione cuius cetera creduntur. Hoc autem est ipse Deus ut finis supernaturalis ; nam caetera omnia, ut humanitas Christi, sacramenta et alia in Scripturis contenta, « non cadunt sub fide nisi secundum quod habent aliquem ordinem ad Deum », ut illum tamquam finem supernaturalem plenius cognoscamus et ad illum melius tendamus. Unde obiectum materiale primarium dicitur esse Deus ut est prima veritas in essendo.

Licet obiectum fidei sit veritas prima quae est omnino simplex, quia tamen illam in se non videmus, sed modo nostro concipimus secundum quandam complexionem, sequitur obiectum fidei quoad nos esse aliquam propositionem enuntiabilem.

673. Obiectum fidei secundarium. — Ad illud pertinent :

1. ea quae per se directe conducunt ad finem supernaturalem, quaeque vocantur res fidei et morum : sunt fidei obiectum proprie et per se ;

2. ea quae per se sunt indifferentia ad finem supernaturalem et sine quibus doctrina christiana circa fidem et mores completa est, sed quae de facto simul cum illa doctrina in S^is Litteris fuerunt attestata ad eius manifestationem, v. g. historia Abrahae vel captivitas populi Iudaici, et alia huiusmodi quae naturali ratione cognosci possunt ; illa quoque credi debent, sed non sunt obiectum fidei nisi improprie et per accidens (q. I, a. 6, ad 1).

674. Corollarium de revelationibus privatis. — Cum auctoritas divina sit aequalis in revelationibus particularibus ad privatam personam directis, ac in revelatione publica, sequitur illas esse obiectum fidei divinae, et credi posse dummodo de ius certo constet. Quo in casu obligatur ad credendum ille saltem ad quem fuerunt directae ; quodsi omittat, peccatum infidelitatis committit, discernens auctoritatem Dei, quod fidem in ipso everit ; ceteris autem probabiliter sufficit quod eas non contemnant.

Etenim revelationes privatae si ab Ecclesia probantur, non proponentur credendae fide divina ; sed Ecclesia tantum declarat 1) eas nihil continere contra fidem et mores, 2) adesse sufficientia indicia ut prudenter, pie, et sine superstitione credantur fide humana ; ex quo sequitur 3) non esse fas illas contemnere.

675. Obiectum fidei implicite revelatum. — Ad fidem divinam non tantum pertinent ea quae sunt explicite i. e. in seipsis, expressis et propriis verbis revelata, sed etiam quae sunt revelata implicite et in alio.

Dicuntur enim aliqua revelari :

1. Formaliter et immediate, licet implicite, i. e. realiter et proprio conceptu, quamvis non expresso et distincto sed confuso modo, neque propriis sed aequivalentibus terminis : sunt illa quae continentur in explicite revelatis sicut pars in toto, v. g. definitio et essentialia rei definitae in re definita (totum actuale metaphysicum et partes metaphysicae, v. g. homo = animal rationale ; sacramentum = signum practicum gratiae) ; — vel particulare in universali (totum potentiale et partes subiectivae, v. g. omnis homo, Iohannes) ; — vel elementa et proprietates essentialia in toto (totum actuale physicum vel integrale, et partes constitutivae vel integrales, v. g. homo = corpus et anima ; caput, cerebrum, cor ; risibilis) ; — vel vires et potentiae essentiales in essentia (totum potestativum et partes potentiales, v. g. anima, intellectus et voluntas) ; — vel unum correlativum, contradictorium aut contrarium in altero (v. g. Iohannes est filius Zebedaei, hic est pater Iohannis). Haec sunt obiectum fidei quia aequivalentur et quoad sensum a Deo dicuntur, et ideo vere, realiter et proprie continentur in revelatione : Qui revelat totum, revelat implicite partes.

2. Virtualiter et mediate revelari dicuntur implicite ea quae continentur in revelatione sicut effectus in causa, et sicut consequentia seu conclusio in suis principiis. Haec non sunt obiectum fidei divinae utpote non immediate et in se revelata¹], sed tantum mediate scil. in medio ex quo deduci valent : non enim admittuntur quia Deus ea dixit, sed tantum propter aliud quod Deus dixit, scil. non unice propter verbum Dei sed etiam propter nexum cum iis quae dixit. Qui enunciat principium seu causam, non enuntiat consequentiam aut effectum. Sunt tamen illa obiectum assensus scientificae theologiae ; et si ab Ecclesia infallibiliter definiuntur, omnino sunt admittenda ut vera et obiectum sunt, non fidei divinae, sed assensus theologici vel et fidei ecclesiasticae²] — Hinc :

a) Conclusio ex una praemissa revelata et ex altera naturaliter cognita est revelata et obiectum fidei, si secunda tantum ostendit conclusionem contineri formaliter implicite in prima, v. g. Christus est homo, ergo habet corpus vel est animal rationale ; — Omnis homo ex Adam generatus contrahit peccatum originale, ergo Petrus id contrahit ; et etiam, ut videtur, conclusio cuius cognitio dependet a facto contingenti, v. g. Omnis pontifex legitime electus est vicarius Christi, ergo Pius XI est vicarius Christi ; — hic puer rite baptizatus habet gratiam, haec hostia consecrata continet Christum. Hisce tamen in exemplis non adest verus syllogismus, quia processus non habet vim illativam ; non est conclusio proprie dicta per veram demonstrationem et deductionem novae veritatis, sed est conclusio mere explicativa et simplex declaratio illorum quae iam actualiter continebantur in praemissis.

b) Conclusio ex una praemissa revelata et ex altera naturaliter cognita, si in utraque aeque contineatur et ex utraque aeque et vere deducitur, non est revelata nec obiectum fidei, quia non propter solam auctoritatem Dei admittitur sed propter deductionem, v. g. Christus est Deus-homo, atqui Deus-homo nunquam gratia aut visione beatifica carere potest ; — B. V. est Mater Christi, atqui S. Anna est mater B. V., ergo est avia Christi ; — Christus mortuus est sub Pontio Pilato, ergo sub Tiberio. Tunc adest verus syllogismus, vera et proprie dicta deductio, et vera conclusio illativa illorum quae virtute tantum et vi connexionis continebantur in praemissis ; conclusio scil. distinctae veritatis, non revelatae, sed cum revelatione connexae. Conclusio, aiunt Logici, sequitur deteriorem partem.

c) Conclusio ex duabus praemissis revelatis, secundum plures³], est revelata et obiectum fidei, tum quia conclusio formaliter continetur in duabus praemissis quae in casu sunt revelatae ; tum quia Deus earum connexionem et conclusionem cognoscit, ille autem qui duas praemissas enuntiat dum conclusionem videt, haec enuntiare intendit et sufficienti modo manifestat. Haec tamen argumenta non videntur probantia : non primum, quia conclusio proprie dicta non formaliter sed virtualiter tantum continetur in praemissis quae sunt vera causa perveniendi ad conclusionem ; secus enim conclusio non exprimeret novam veritatem, nec ratiocinium esset medium augendi scientiam⁴], — non secundum, quia ut conclusio proprie et formaliter enuntietur, non sufficit ut quis eam in praemissis cognoscat et dicere intendat, requiritur etiam ut connexionem cum illis aliquo modo sermone humano manifestet, scil. ut praemissas enuntiet non quidem separate sed tamquam praemissas, in quantum ad invicem comparantur et ad conclusionem ducunt. Ergo ut Deus, qui humano sermone ad homines utitur, conclusionem revelet, non sufficit ut connexionem cum principiis cognoscat et consequentiam videat, sed etiam requiritur ut istam connexionem vel consequentiam exprimat, et unam praemissam immediate post alteram ponat⁵].

Tales itaque conclusiones, ex duabus praemissis revelatis, non videntur necessario et semper revelatae ; quodsi essent, ex illis aliae deduci valerent, et ex istis rursus aliae, et sic revelatio se protraheret quasi in infinitum. Defacto tamen saepe sunt revelatae, et obiectum fidei, vel quia et ipsae expresse revelantur, vel quia una praemissa tantum ostendit quid in altera formaliter implicite contineatur, quo casu non adest syllogismus vere demonstrativus, sed mere explicativus, ut dictum est sub a) ; v. g. Unus est Deus ; atqui Pater, Filius, et Spiritus sanctus est Deus ; ergo sunt unus Deus ; — Omnes Apostoli receperunt Spiritum sanctum ; Petrus est apostolus ; ergo d) Omnes praedictae conclusiones, si spectentur ut conclusiones, i. e. in quantum nexum habent cum praemissis etiam revelatis et ex ipsis deducuntur, non sunt obiectum fidei sed assensus scientiae theologicae, quia tunc non admittuntur propter motivum fidei, auctoritatem Dei revelantis, sed propter motivum scientiae, scil. propter nexum cum principiis et rationalem deductionem.

676. Obiectum fidei quoad se et quoad nos ; fidei divinae et catholicae. — Obiectum fidei distingui potest :

1. Obiectum fidei divinae quoad se, est illud quod de facto est revelatum et ita quoad se ad fidem pertinet.

2. Obiectum fidei quoad nos, est illud quod insuper tamquam revelatum sufficienter proponitur et cuius revelatio a nobis certo cognoscitur. Unde propositiones particulares quarum cognitio dependet a facto contingenti, v. g. haec hostia continet Christum, hic puer habet gratiam, saepe non erunt obiectum fidei quoad nos quando existentia facti cum absoluta certitudine a nobis non cognoscitur⁶] : tunc enim non apparet nexus cum propositione revelata.

3. Obiectum fidei catholicae seu universalis quoad omnes, et ab omnibus credendum, est illud quod pertinet ad revelationem publicam a Deo ad omnes homines et universalem Ecclesiam directam (in Scriptura et Traditione contentam), et insuper quod Ecclesia proponit tamquam divinitus revelatum et omnibus credendum praecipit. Hinc revelationes privatae ad fidem catholicam pertinere non possunt, et Immaculata Conceptio B. V. ante definitionem erat obiectum fidei divinae, non autem catholicae (C. Vat., sess. 3, c. 3 ; Codex iuris can. 1323, § 1).

Unde aliquid potest a) esse de fide quoad se, et non quoad nos, si certi non sumus illud esse revelatum : ita hodie ponitur quaestio de B. V. universali mediatione ;

b) esse de fide quoad unum et non quoad alterum, v. g. revelatio privata ;

c) esse de fide probabiliter tantum, si dubium sit de revelatione ; imo probabiliter de fide catholica, si dubium sit de propositione Ecclesiae ; d) incipere esse de fide catholica, post definitionem ; imo desinere esse de fide catholica quoad nos, si non amplius constet de definitione vel de eius sensu.

Fides itaque explicita crescere potest.

S. Th. II-II, q. 1, a. 3, 4, 5 ; I-II, q. 67, a. 3 et 5 ; De Verit., q. 14, a. 9.

677. Duae condiciones requiruntur ad obiectum fidei. — Ut aliquid credi possit, requiritur ut sit verum simul et obscurum seu in evidens. Unde a theologis dicitur duas esse materiales obiecti fidei conditiones, scil. quod sit verum et obscurum, et duas propri states fidei ex parte obiecti : infallibilitas et obscuritas.

678. Infallibilitas fidei. — Requiritur primo ut obiectum materiale fidei sit verum (Num. XXIII, 19 ; Hebr. VI, 18) : fidei enim non potest subesse falsum, neque ex parte Dei revelantis, neque ex parte hominis credentis.

a) Non ex parte Dei revelantis quia falsum dicere nequit : si enim Deus per se vel per alium posset dicere falsum, id fieret vel quia deciperetur, vel quia alios decipere vellet ; utrumque autem est impossibile, nam prius repugnat eius omniscientiae, posterius infinitae eius bonitati et perfectioni.

b) Neque ex parte hominis credentis : nihil enim habitu fidei attingitur et creditur nisi propter auctoritatem et testimonium Dei, mediante scil. obiecto formali ; iamvero auctoritas et testimonium Dei non se extendunt ad falsa ; ergo falsum credi nequit.

Fides est virtus intellectualis quae non versatur circa falsum, quod est malum intellectus : virtute enim nullus male utitur. Unde si quis assentiretur falso quod ex ignorantia etiam invincibili putat esse revelatum a Deo, talis non assentitur ex supernaturali habitu fidei theologicae propter auctoritatem Dei, quia Deus id revelavit, sed tantum actu naturali propter errorem quia falso putat Deum id revelasse. Nec Deus per gratiam tali actui concurrit, quo intellectus adhaeret falso. Hinc fides est infallibilis.

679. Obscuritas fidei. — Requiritur secundo ut obiectum fidei materiale sit obscurum seu in evidens : est enim fides argumentum non apparentium. Et quidem :

a) Omnes theologi unanimiter admittunt obiectu materiale fidei esse inevidens formaliter, ratione motivi, quatenus attingitur per obiectum formale, auctoritatem Dei revelantis : haec enim non reddit rem intellectui evidentem, ut dicit C. Vat., sess. 3, c. 3, nec facit veritatem revelatam in se apparere.

b) Omnes pariter tenent non posse aliquid credi simul et visione beatifica videri, iuxta I Cor. XIII, 9-10.

c) Item concedunt ea de quibus principaliter est fides, esse omnino obscura et in evidentia : sunt enim visio beatifica et alia mysteria in Deo abscondita, ad quae cognoscenda revelatio est absolute necessaria (C. Vat., sess. 3, c. 4, can. 1).

d) Disputant utrum alia obiecta quae naturaliter cognosci possunt, sed quae tamen revelantur, ab iis credi possint qui de hisce obiectis etiam habent cognitionem rationalem evidentem, v. g. an ille qui omnimodam habet evidentiam existentiae Dei, vel creationis, vel providentiae, etc. adhuc ea possit admittere propter auctoritatem Dei qui etiam haec revelavit.

680. Quomodo evidentia impediat fidem. — In hac quaestione :

1° Certum est illum qui evidentiam alicuius rei habet hanc posse credere implicite, quatenus debet credere generali modo omnia quae Deus revelavit et nihil eorum potest excludere, et hic est sensus C. Vat., sess. 3, c. 3.

2° Imo explicite sed alio momento ac habeat cognitionem evidentem : qui enim v. g. nunc demonstrat existentiam Dei, potest eam admittere postea propter revelationem, scil. quando intellectus non considerat evidentiam vel demonstrationis non recordatur.

3° Unde simul esse possunt in eodem homine, circa eamdem veritatem habitus fidei et actus scientiae, actus fidei et habitus scientiae, imo etiam habitus fidei et habitus scientiae, quibus simul eodem tempore disponitur ad credendum et sciendum non simul sed diversis temporibus.

4° Nam videtur dicendum cum S. Thoma¹], quod eodem momento ac quis evidentem demonstrationem facit alicuius veritatis, vel anterioris demonstrationis plenissime recordatur, ita ut planam evidentiam veritatis habeat, non posse illum hoc momento eamdem veritatem accipere propter testimonium divinum. — Probatur :

a) Experientia interna constat nos id quod oculis videmus, nunquam admittere nec admittere posse propter testimonium alterius etiam fide dignissimi ; item constat nullum credere nec credere posse prima principia, v. g. principium contradictionis, quae mente videntur ; unde in coelo fides evacuatur, accedente Dei visione ; videtur idem dicendum de eo momento quo aliquis, demonstratione facta, mente videt conclusionem evidenter existentiae Dei vel alius veritatis naturalis : evidentia enim immediata et mediata sunt eiusdem generis. Lex scil. intellectus nostri est non posse credere ea quae videmus.

b) Ratione : Intellectus nequit eodem momento perfecte quiescere in veritate et simul non quiescere. Atqui qui habet cognitionem omnino evidentem, perfecte quiescit in veritate et quidem necessario ; qui credit, in hac non quiescit, nam remanet ipsi dubitandi vel non assentendi possibilitas et libertas. Ergo eodem momento nequit aliquis eamdem veritatem fide et evidentia tenere²],

c) Responsione ad argumentum praecipuum adversariorum : Eadem veritas potest simul admitti propter duplex motivum : evidentiam nempe et auctoritatem. Facile enim distinguitur : si illa motiva non exigunt contrariam dispositionem intellectus, concedo ; si dispositionem contrariam requirunt, nego. Nam secus eodem modo demonstraretur possibilitas fidei in coelis, aut composibilitas scientiae et opinionis.

681. Animadversio. — Non ideo minuitur meritum fidei, ex 7°o quod aliquis non credat veritates rationales revelatas quarum evidentiam habet. Nam, ut notat S. Thomas, q. 2, a. 10, ad 2 : « Rationes demonstrativae inductae ad ea quae sunt fidei praeambula (non tamen ad articulos), etsi diminuant rationem fidei, quia faciunt esse apparens id quod proponitur, non tamen diminuunt rationem charitatis, per quam voluntas est prompta ad ea credendum, etiamsi non appareant, et ideo non diminuitur ratio meriti ».

S. Th. II-II, q. 1, a. 6 et 7 ; De Verit., q. 14, a. 11.

682. Notiones. — A theologis distinguuntur haec tria : dogma, punctum et articulus fidei.

Punctum fidei est veritas a Deo revelata.

Dogma fidei est veritas revelata ab Ecclesia proposita ut credenda.

Articulus fidei¹] est veritas revelata ab aliis perfecte distincta, et ideo 1) principalis seu primaria inter credenda, et 2) speciali ratione non visa. Dicitur

1° principalis inter credenda, i. e. vel ipse Deus finis supernaturalis beatitudine possidendus, vel aliquid supernaturale quod directe et per se nos ordinat ad Deum et conducit ad Deum finem et beatitudinem, non autem ea quae tantum per accidens, in ordine ad alia, revelantur (ut dictum est n. 673) ; hinc quod Abraham habuerit duos filios vel quod Saul fuerit primus rex Israël non sunt articuli fidei, cum per se ad fidem non pertineant ;

2° speciali ratione non visa seu obscura, et ideo particularem habens in credendo difficultatem ; unde quod Christus sit passus, mortuus et sepultus, non est nisi unus articulus, quia illae tres propositiones habent eamdem difficultatem, sed quod tertia die resurrexerit, articulus est distinctus, quia resurrectio specialem habet in credendo difficultatem.

683. Principia. De crescentia obiecti fidei ac fidei progressu.

I. Obiectum materiale fidei catholicae, i. e. ab omnibus tenendae, non crevit, per temporum successionem, quantum ad substantiam articulorum. Etenim tota doctrina revelata reducitur ad duo summa capita, ab initio revelata, in quibus omnia tamquam in brevi introductione continentur impliciter : obiective, scil. ex parte rei, non tamen logice et quoad nos nec formaliter nec virtualiter ; nempe quod Deus finis supernaturalis existat, et quod providentiam habeat de hominis salute, dicente Apostolo ad Hebr. XI, 6 : « Accedentem ad Deum (i. e. tendentem ad finem supernaturalem, nam in ordine praesenti non est naturalis sed supernaturalis finis, visione beatifica attingendus) oportet credere quia est, et inquirentibus se remunerator sit ».

II. Usque ad tempora Christi et Apostolorum crevit fides evolutione obiectiva quae facta fuit per novas revelationes. Nam duorum articulorum fundamentalium crevit explicatio seu evolutio obiectiva per novas revelationes, quales sunt Trinitas, praedestinatio et omnia aeterna pro primo ; omnia temporaliter disposita ad salutem, scil. Redemptio et in hoc Incarnatio, passio, resurrectio et sacramenta Christi pro secundo. Ita usque ad Christum qui Apostolis suis, sive per se, sive per Spiritum S^m quem misit, omnia revelavit secundum Ioh. XVI, 13 : « Cum venerit ille spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem ». Unde in Apostolis revelatio publica consummata et completa est (C. Trid. sess. 4 ; prop. 21 Modern.).

III. A tempore Apostolorum fides non crevit in se evolutione obiectiva, sed sola evolutione subiectiva in mentibus hominum. Non amplius factae fuerunt novae revelationes, et ideo obiectum fidei non crevit simpliciter et in se ; potest tamen dici quod crevit secundum quid et quoad nos, i. e. secundum explicationem seu evolutionem subiectivam, quatenus crevit eius cognitio in nobis, sive per novam propositionem magis distinctam aut instantem, qua crevit in mente Ecclesiae, sive per cognitionem perfectiorem, profundiorem inspectionem et intelligentiam, qua crevit in mente uniuscuiusque fidelium. Est, ait Albertus M., III Sent. d. 25, a. 1, « potius profectus fidei in fide quam fidei in fidei ». — Porro evolutio subiectiva Ecclesiae quantum ad fideles est obiectiva evolutio, non quidem ipsius revelationis aut veritatis revelatae, sed eius propositionis et explicationis.

A. Explicatio subiectiva in mente Ecclesiae (et consequenter fidelium) sub assistentia Spiritus veritatis fit tripliciter :

1. Distincta et accurata declaratione et scientifica expositione eorum quae explicite sed obscure et confuse revelantur, cum revelatio obscura, interpretatione Ecclesiae, redditur clara.

Ita v. g. Christus est Deus et homo, ergo habet duas naturas et unam personam ; Unus est Deus Pater, Filius, Spiritus, ergo tres personae sunt et una natura ; item voces : transsubstantiatio, consubstantialis, definitio ex cathedra, Deipara.

2. Explicita propositione eorum quae revelata sunt formaliter implicite, cum revelatio generalibus terminis concepta evolvitur et ad particularia applicatur.

E. c. gratia est necessaria ad omne opus salutare, ergo et ad initium fidei ; Mater Dei est sanctissima, ergo non habet peccatum originale ; Christus est Deus et homo perfectus, ergo habet voluntatem (et opera) divinam et humanam ; particularia iura et officia S. Pontificis in primatu.

3. Diserta, instanti et theoretica praedicatione eorum quae obiter aut in praxi et consuetudine fuerunt revelata, cum revelatio novo modo proponitur praesertim ad occurrendum novo errori.

Ita v. g. validitas Baptismi puerorum aut ab haereticis collati ex praxi baptizandi vel non rebaptizandi ; character sacramentalis ex usu non rebaptizandi ; praesentia Christi sub qualibet specie ex usu adorationis vel communionis ; infallibilitas S. Pontificis ex usu definiendi seu sententiam irreformabilem imponendi ; Christus et Apostoli Mariam venerando eam dignissimam ostendunt.

Ita et ipsum dogma de evolutione dogmatis ex usu innotescit : explicabant dogmata, errores damnabant, definiebant formulas, etc. ; ergo doctrina revelata legitime potest exponi et explicari.

B. Explicatio subiectiva in mente cuiusque fidelis crescit duplici via :

Summa Theologiae Moralis I. — 34 1. secundum viam logicam seu speculativae explicationis conceptuum, ope scientiae, eodem modo ac dictum est pro fide Ecclesiae ;

2. secundum viam affectivam et connaturalitatem, sub influxu donorum Spiritus sancti nos docentis quasi experimentaliter veritates fidei ; quo experimur et quasi sentimus veritatem ac verum sensum doctrinae revelatae.

684. Corollaria. — I. Cum revelatio in Apostolis fuerit clausa, sequitur nihil pertinere posse ad fidem catholicam, quod ipsis non fuit revelatum vel explicite vel saltem formaliter implicite. Unde quae moderni quidam scriptores aiunt de evolutione vel incremento fidei viventis seu dogmatis quasi ex semine, non possunt intelligi de ipsis veritatibus revelatis, sed ad summum de explicatione subiectiva et de scientia theologica circa ipsas.

II. Item sequitur non alium, diversum aut contrarium fieri posse sensum dogmatis ac illum quem proposuit vel quo id intellexit semel Ecclesia. « Unde is sensus perpetuo est retinendus quem semel declaravit sancta mater Ecclesia » (C. Vat., sess. 3, c. 4, can. 3).

III. Licet numerus veritatum revelatarum non crescat, crescit tamen numerus dogmatum i. e. veritatum revelatarum ab Ecclesia propositarum : accedente tali propositione, veritas aliqua incipit esse de fide catholica ; crescunt quoque dogmata i. e. perfectior fit propositio veritatum revelatarum ab Ecclesia facta.

IV. Praedictae doctrinae opponitur 1) error Hermès et Frohschammer qui putant, ope progressus scientifici, nos aliquando pervenire posse ad demonstranda et penetranda mysteria ; quod est contra C. Vat., sess. 3, c. 4 ; — item 2) doctrina Günther et Loisy qui propugnant, ope progressus scientiae, sensum dogmatum mutari posse, et alium fieri ab illo quem definivit Ecclesia ; quod damnatum est in C. Vat., sess. 3, c. 4 et can. 3, et ab encycl. Pascendi Pii X, 7 sept. 1907, et in prop. Modern. 21, 22, 23 et 26 damn. 3 iul. 1907 ; — a fortiori 3) sententia illorum qui dixerunt revelationem tempore Apostolorum non esse clausam (prop. 20 Modern.), aut novam et perfectiorem esse expectandam oeconomiam Spiritus sancti : ita Montanistae, Manichaei, Fratricelli, Swedenborg, Anabaptistae, Irving.

V. Facta explicita et diserta propositio ab Ecclesia, haec explicationem custodit ; unde per se nequit dari regressus vel obscuratio in explicatione ab Ecclesia proposita quoad veritatem definitam (cfr. damn. prop. 95 Quaesn. et I syn. Pist.). Attamen regressus per se dari potest quoad intelligentiam fidelium : sic initio saec. XIX minor erat cognitio scientiae theologicae quam²]

saec. XIII tempore S. Thomae ; item exceptionaliter et per accidens quoad explicationem subiectivam Ecclesiae, si definitio vel propositio Ecclesiae in totalem oblivionem cadat aut dubius fiat eius sensus, quod tamen raro fiet et quoad veritates secundarias tantum. Id dictum habeatur, salvo meliori iudicio.

S. Th. II-II, q. 1, a. 8, 9, 10.

685. Principium I. Ecclesia infallibiliter proponit obiectum fidei. — Ut ea quae vere et reapse sunt in doctrina revelata omnibus innotescant, Christus instituit Ecclesiam quae ab omnibus ut sua posset agnosci, quaeque esset organum authenticum proponendi infallibiliter omnia quae tamquam divinitus revelata, fide divina et catholica credenda sunt (C. Vat., sess. 3, c. 3 ; Codex Iuris, can. 1322, § 1).

Porro duplex est modus quo utitur Ecclesia in proponendis infallibiliter seu definiendis veritatibus fidei : unus extraordinarius et solemnis, quem adhibet in definitionibus Conc. Oecumenicorum et S. Pontificum ex cathedra loquentium ; alter ordinarius et quotidianus, quo utitur Ecclesia per orbem diffusa quatenus ordinario et universali magisterio, i. e. praedicatione et doctrina S. Pontificis et episcoporum quotidiana et universali, certas veritates ut revelatas proponit et definit credendas (cfr. tr. de Ecclesia ; C. Vat., l. c. ; Codex Iuris, can. 1323).

686. Principium II. Ecclesia infallibilis est in definiendo non solum ipsum obiectum fidei sed etiam veritates et facta conexa, atque vario gradu proponit doctrinam sacram. — Ecclesia non solum infallibilis est in definiendo ipsa doctrina revelata ; ad illam perfecte tuendam etiam infallibiliter proponit veritates (et facta) cum illa necessario connexas in quantum connexas ; quin tamen eas fide divina credendas praecipiat ; — insuper ipsas veritates revelatas non semper statim ab initio ut revelatas et credendas definit, sed aliquando ut certas et veras, vel solum ut tutas et tenendas. Hinc doctrina sacra variis gradibus proponi potest : 1° De fide definita et credenda, seu dogma fidei, quando Ecclesia infallibiliter explicite proponit illam ut revelatam et credendam ; huic directe opponitur propositio haeretica.

2° Certa, quando Ecclesia solummodo illam proponit vel definit ut certam ; cui directe opponitur doctrina erronea. Doctrina autem certa est

a) vel fide certa, si sit revelata ; et huic opponitur error in fide seu in doctrina revelata ;

b) vel theologice certa, si non sit revelata sed ex alia revelata sit deducta ; et huic opponitur error theologicus.

3° Communis et tuta, si ab omnibus admittitur et habetur ut sola conformis revelationi, sed non ut certa proponitur ; cui directe opponitur propositio temeraria.

4° Probabilis vel probabilior, quando verisimile est, i. e. gravis vel gravior ratio adest iudicandi, quod sit revelata vel ex revelatione deducta ; et huic opponitur sententia improbabilis vel minus probabilis.

Ab aliquibus doctrina certa aliquando dicitur proxima fides (cui opponitur haeresi proxima), quando scil. iam ita communiter et certo proponitur tamquam revelata ut sit proxime definiabilis tamquam dogma fidei, v. g. doctrina Immaculatae Conceptionis B. V. in ultimo statu ante definitionem ; — vel etiam, secundum alios, quando declarata est ab Ecclesia saltem ut certa, sed dubium sit an sit de fide definita.

687. Principium III. Ecclesia etiam infallibilis est in damnandis et reiiciendis propositionibus fidei doctrinae oppositis. — Ecclesia docet non solum positive proponendo vel commendando doctrinam ob suam cum fidei doctrina conformitatem ; sed etiam negative damnando vel censurando ob aliquam cum fidei doctrinia oppositionem. Propositiones autem diversimode opponuntur doctrinae fidei :

A. Aliae opponuntur directe ob ipsam doctrinam assertam :

1° Haeretica propositio, quae directe opponitur (contrarie vel contradictorie) doctrinae revelatae definitae, v. g. Christus non est Deus.

2° Erronea, quae opponitur directe et immediate doctrinae certae, sive revelata sit ab Ecclesia proposita non tamquam revelata sed tamquam certa, et tunc est error in fide, v. g. Christus non habet gratiam ; sive ex revelata sit deducta, et tunc est error theologicus, v. g. Christus non est impeccabilis ; Filius non procedit a Patre per intellectum.

3° Temeraria, non tantum negative quia sine ulla ratione et auctoritate affirmat, sed positive et contrarie quia ita affirmat directe contra doctrinam communem et tutam quae ab omnibus admittitur ut sola conformis cum revelatione (non tamen coniunctione necessaria), v. g. Ecclesia non est infallibilis in canonizatione sanctorum ; Deus non vult salvare omnes pueros.

4° Improbabilis quae non habet pro se rationes graves, et directe opponitur doctrinae probabili, v. g. B. Ioseph fuit immaculate conceptus ; puer salvari potest sine Baptismo.

Quibus addi potest propositio proxima haeresi, ad modum quo explicatum fuit n° praec.

B. Aliae opponuntur ipsi expressioni doctrinae catholicae, ob formam enuntiandi :

1° Haeresim sapiens est propositio, seu de haeresi suspecta, quae sensum verum habere potest, sed tamen ex adiunctis ansam praebet opinandi aut suspicandi aliquam haeresim esse in mente enuntiantis, v. g. fides iustificat ; ridiculum est deferre Eucharistiam in processione ; Christus est minor Patre ; Christus est homo perfectissimus.

2° Errorem sapiens vel de errore suspecta : v. g. Congr. Indicis est malu[rosus].

3° Male sonans, quae sensum verum habet, sed verba non congrua, quatenus doctrinam exprimit contra communem et ordinarium modum loquendi, v. g. in Deo sunt tres essentiae relativae ; B. V. est mater divina.

4° Piarum aurium offensiva, quae licet nec falsa sit nec male sonans, tamen dicit aliquid indecens et indignum, quod fidelium pietatem et reverentiam minuit, v. g. propositio explicans membra turpia Christi vel de B. V. partu indecore loquens, vel ista : S. Magdalena meretrix, o. p. n.

688. Principium IV. Ecclesia modum practicum proponendi fidem ordinario et universali magisterio adhibet Symbolum. — Quae vox graeca significat tum collationem seu plurium collectionem, tum etiam indicium, signum distinctivum, tesseram. Recte ergo sic vocata fuit brevis collectio seu summa articulorum fidei, quae omnibus proponitur credenda ut signum suae professionis. Porro symbola ad tres fines fuerunt confecta : praecipue a) ut professione symboli fideles ab infidelibus et haereticis discernerentur ; etiam b) ad faciliorem fidelium instructionem ; et c) ut uniformitas in fide in toto orbe servaretur.

Tria sunt celebriora in Ecclesia fidei symbola, quorum unum alterum declarat, ac explicite, distinctius, et plenius eamdem doctrinam proponit secundum diversorum temporum necessitates, et diversos errores ut contra illos munirentur fideles :

Primum, Apostolorum¹], quod ab aliquibus in 14, ab aliis in 12 dividitur articulos, quae ultima divisio communis evasit apud fideles, et servata fuit in catechismo Concilii Tridentini.

Secundum, Patrum, quod in Conc. Nicaeno I confectum, in Constantinopolitano I autem et successione temporum fuit auctum.

Tertium dicitur S. Athanasii, eo quod ab isto confectum esse olim erronee putaverunt²] ; quod non est symbolum nisi quatenus auctoritate R. Pontificis fuit receptum.