Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 90, a. 4.

226. Promulgatio (afkondiging) est publica et authentica testificatio de existentia legis eiusque denuntiatio (bekendmaking) facta communitati. Dicitur

1. authentica i. e. sollemniter seu cum quadam solemnitate facta per legitimam auctoritatem, scil. per ipsum legislatorem vel eius mandatum authenticum, ita ut ex solemnitate appareat et nequeat dubitari legem ab illo prodiiisse in quo societatis potestas residet ;

2. publica i. e. ita peracta ut lex videatur ad notitiam communitatis dirigi et haec ad eius notitiam facile devenire possit.

227. Promulgatio est necessaria ut lex obliget. — Regula enim, ut aliquem dirigat et liget, debet ipsi applicari et imponi, quod non fit nisi ipsi innotescat (n. 203). Sed lex non est regula pro uno vel altero facta, at pro communitate lata. Ergo ut obliget, debet communitati innotescere. Nequit autem communitati innotescere nisi ex promulgatione qua modo publico et communitati proportionato proponitur. Ergo lex non obligat nisi promulgetur. — Alias lex non esset nisi in superiore regulante, non autem in subditis regulatis.

Hinc a) quousque promulgata non fuerit, non tenetur lege ille qui aliunde sciret eam conditam esse ;

b) non obligat lex dubie promulgata : libertas enim non ligatur nisi per promulgationem certo probatam ; in casu dubii scil. sufficientes promulgationis dubium : an sit lex, sed non sufficientes promulgatur ipsa lex : quod sit lex ;

c) promulgatio differt a legis divulgatione, quae aliquando vocatur et est quasi promulgatio in actu secundo, quae lex ad notitiam subditorum de facto pervenit. Promulgatio necessaria est ut lex divulgatione possit : ex prima oritur obligatio obiectiva et in foro externo ; at notitia legis etiam necessaria est ut adsit obligatio subiectiva et in foro conscientiae : nullus enim peccare potest violando obligationem quam ignorat.

Promulgatio tamen non pertinet ad essentiam legis ; etenim 1) est applicatio regulae et mensurae ad regulatum et mensuratum, unde regulare seu legem iam constitutum supponit ; 2) sine promulgatione lex, quia est imperium superioris, ex eius auctoritate habet vim et est apta ad dirigendum et ligandum ; unde obligatio non est a promulgatione tamquam a causa sed tamquam a conditione sine qua non¹. Eodem modo applicatio ignis ad combustibile est conditio requisita ad comburendum.

228. Modus promulgationis lege naturae non determinatur : quicumque modus sufficit, sive fiat publica lectione in coetu, sive voce praeconis in platea, sive insertionem in ephemeride, sive affixione in loco publico, etiam uno, frequenti, praecipuo et centrali, dummodo moraliter, humano modo, sat facile lex in notitiam communitatis devenire, si non simul, saltem successive possit. Plus quam sufficiens est si notificatio singulis fiat in particulari, sicut in lege naturali quam Deus mentibus hominum inseruit naturaliter cognoscendam.

229. Facta promulgatione, lex est perfecta et completa, et ex se incipit obligare, nisi vis eius ad tempus suspendatur ; hinc

a) si legislator determinaverit aliquod tempus quo incipiat obligatio, lex non obligat ante : sicut enim ab ipso pendet ut obligatio sit vel non sit, ita ut incipiat citius vel tardius ;

b) si tempus non determinaverit, in communitate parum extensa, v. g. dioecesi, obligat moraliter statim, quia statim cognosci valet promulgatio ;

c) in societate autem sat extensa, v. g. Ecclesia universali, lex obligat in variis regionibus successive, secundum tempus quod moraliter necessarium est ut ad eas notitia promulgationis apud omnes communiter devenire mediis ordinariis possit ; unde statim obligare incipit in loco ubi promulgatio facta fuit et in locis vicinis, sed non statim obligat ubique, quia ab omnibus in toto territorio nequit statim cognosci.

sui amorem, requiritur necessario ac indispensabiliter ut ab intellectu voluntati proponatur, cum nihil sit volitum quin sit praecognitum ; ratio tamen seu vis movendi voluntatem non est propositio obiecti sed bonitas in obiecto reperta ; — ita ad hoc, ut lex in actu secundo ad sui observantiam obliget, requiritur quidem indispensabiliter ut subditis promulgatio proponatur : ratio tamen seu vis obligandi non est ipsa promulgatio seu propositio, sed auctoritas quam lex in se habet, prout a legislatore, ut personam reipublicae gerente, promanaat ». — Nec obstat principium iuris : Leges instituuntur cum promulgantur, ut ponit codex, can. 8 § 1, ex Iustinian. Sensus enim est : per promulgationem leges definitive instituuntur et complete tamquam obligantes in actu secundo, quamvis iam sint in actu primo. Ceterum intentio codicis non est quaestionem dirimere scholasticam.

Ex quo sequitur quod, si quis ante illud tempus viâ extraordinariae legem cognosceret, non teneretur eam servare.