DE POTESTATE LEGIS NOVAE.

S. Th. I-II, q. 108 ; q. 106, a. 1, ad 1 ; a. 4.

319. Lex nova debet ordinare actus exteriores (q. 108, a. 1 et 2). — Quamvis enim sit principaliter gratia Spiritus sancti, conveniens tamen tradit quaedam praecepta non tantum circa actus interiores, sed etiam circa exteriores, ita ut sit vera lex (Mt. V, 17 ; XXVII, 20 ; C. Trid. sess. 6 can. 19, 20 et 21). Et quidem continet :

1. Quaedam caeremonialia de sacramentis, ad ipsam gratiae susceptionem (v. g. Ioh. III, 5) : habemus enim gratiam per Dei Filium visibiliter hominem factum, unde gratia a Verbo incarnato et visibili profluens in nos deduci debet per visibilia signa, quae sunt sacramenta et sacrificium ;

2. Praecepta quoque moralia de actibus virtutum tum internis tum externis, qui ad gratiam disponunt vel ad eius usum pertinent :

a) praecepta de actibus qui necessarii sunt ut dispositio ad gratiae susceptionem et conservationem, sive quantum ad intellectum, uti cognitio principiorum veritatum fidei aut praeambulorum de manifestatione divinitatis et humanitatis Christi ; sive quantum ad affectum, scil. ea quae pertinent ad contemptum mundi sine quo homo non est capax Spiritus sancti (Ioh. XIV, 17) ;

b) praecepta de actibus qui necessarii sunt ad rectam gratiae usum, non solum de internis quae sunt ipsa gratia et charitas nos interne ordinans ad Deum et proximum ; sed etiam de externis quae ex instinctu gratiae producuntur : gratia enim est operosa per charitatem, et ideo etiam se manifestare debet per opera externa (Eph. V, 8 ; Ioh. XII, 36 ; Mt. X, 13), quorum aliqua necessariam convenientiam habent vel contraritatem ad gratiam, et haec sunt praecepta vel prohibita, v. g. confessio et negatio fidei (Mc. XVI, 16 ; Mt. X, 32 ; XXV 19, 20 ; Ioh. XVI, 9) et plura alia tradita Mt. V, 22 sq.

3. Alia autem opera quae non sunt necessaria ad gratiam, non sunt praecepta : haec si spectant ad unumquemque relicta sunt eius libertati ; si spectant ad utilitatem communem relicta sunt superioribus temporalibus et spiritualibus. Et ideo praeter praecepta moralia et sacramentalia, non sunt data alia caeremonialia vel iudicialia, sed relicta sunt Ecclesiae.

Hinc, ad differentiam veteris legis, quae dicitur servitutis, lex nova vocatur lex libertatis, non solum a) quia ea liberamur a servitute peccati (Rom. VI, 18), sed etiam b) quia nova non obligat nisi ad illa quae necessaria sunt saluti facienda vel ipsi contraria vitanda, et alia relinquit libertati, nec est sicut vetus, quae multa caeremonialia et iudicialia determinabat et pauca tantum relinquebat arbitrio hominum (Act. XV, 1 ; Gal. V, 1) ; c) quia haec praecepta nos facit libere implere, non timore et animo servili, sed in quantum interiori instinctu gratiae et amoris libenter ea impleamus.

320. Lex nova convenienter ordinat actus interiores, ut homines totaliter Deo sint subditi (q. 108, a. 3). — Christus enim in sermone quem habuit de monte, 1° beatitudinem variis operibus eximiis promisit ; 2° ordinavit actus interiores hominis quantum ad seipsum : a) circa media, quod abstineamus non tantum ab exterioribus operibus malis sed etiam ab interioribus et ab occasionibus malorum ; b) circa finem, quod non constituamus illum in humana gloria, vel divitiis, vel delectationibus ; unde tria proponit contraria opera bona : orationem, eleemosynam et ieiunium ; 3° ordinavit actus interiores hominis quantum ad proximum, ne temere iudicemus aut iniuste aut praesumptuose, nec indignis nimis confidamus ; 4° docet modum adimplendi legem, implorando divinum auxilium, conatum adhibendo ad virtutem, et cautelam contra seductores (Mt. V-VII).

321. In lege nova, quae est lex libertatis et perfectionis, convenienter adduntur consilia circa ea quae sunt necessaria, non ad consequendum finem, sed ut melius et expeditius illum consequamur (q. 108, a. 4). Homo enim in medio ponitur inter mundana et spiritualia bona, ita ut quanto plus aliis inhaereat, tanto plus recedat ab aliis ; et quamvis ad beatitudinem non sit necessarium ut homo totaliter relinquat terrena, quia illis uti potest secundum rationem, melius tamen et expeditius ad illam perveniet totaliter illa bona abdicando. Iamvero :

1° Bona huius mundi sunt triplicis generis : a) divitiae ad quas excitat concupiscentia oculorum, quas relinquendas proponit consilium paupertatis (Mt. XIX, 21) ; b) delectationes carnis circa quas versatur concupiscentia carnis, quas relinquendas docet consilium virginitatis vel continentiae (Mt. XIX, 11-12 ; I Cor. VII, 25-40) ; c) honores quos prosequitur superbia vitae, quosque relinquimus obedientia perfecta (q. 108, a. 4).

2° Similiter sollicitudinis saecularis inquietudo praecipue ingeritur homini circa tria (Lc. VI, 24 ; IX, 23 ; XII, 22) : a) circa dispensationem exteriorum rerum, et haec sollicitudo per consilium paupertatis homini aufertur ; b) circa gubernationem uxoris et filiorum, quae amputatur per consilium virginitatis ; c) circa dispositionem propriorum actuum, quae amputatur per consilium obedientiae quo aliquis se alterius dispositioni committit (cfr. C. Gent. III, 130).

3° Denique habet homo triplex bonum : a) bonum exteriorum rerum, quas totaliter aliquis Deo offert per voluntariam paupertatem ; b) bonum proprii corporis, quod offert per castitatem perfectam ; c) bonum animae, quod totaliter offert per obedientiam quae aliquis dat Deo propriam voluntatem, per quam homo utitur omnibus potentiis et habitibus animae (II-II, q. 186, a. 7).

322. Lex nova est universalis (q. 106, a. 4). Nam :

a) imponitur omnibus hominibus (Mt. XXVIII, 18-20 ; Mc. XVI, 15-16 ; Rom. I, 16) ; at alia praecepta sunt immediate obligatoria v. g. credendi et suscipiendi Baptismum, alia mediate nimirum baptizatis, v. g. praeceptum confessionis et communionis ;

b) imponitur omnibus temporibus subsequentibus, quia nulla perfectior esse potest, cum 1) homines immediate Deo coniungit et in finem ultimum introducit (Hebr. X, 19-20), 2) ipsam gratiam causat per sacramenta quae vere sanctificant, ac 3) sacrificium habet infinitae dignitatis. Et sane dari nequit in hac vita lex divina seu religio perfectior, cum nequeat excogitari maior unio hominis ad Deum : hic enim factus est homo et incarnatione se univit nobis, ut nos faceret deos sibique uniret per vitam gratiae, hanc nutrit et auget nobis uniendo carnem et sanguinem suum in Eucharistia, ut ipsi uniamur perfecta visione et intima possessione sui ipsius in coelis. Ita in ordine religioso ad Deum attingitur maximum quo maius aliquid nec excogitari potest. Unde

c) lex nova a nullo potest mutari, nec Ecclesia proprie in ea dispensare potest sed tantum authentice nomine Dei eam interpretari ; ac usque ad consummationem saeculi est duratura. Hinc in Scripturis dicitur regnum stabile (Mt. XVI, 18 ; XXVIII, 20), tempus novissimum (Act. II, 17 ; I Ioh. II, 18), foedus mansurum in aeternum (Ier. XXXI, 40 ; Mal. I, 10-11 ; Hebr. XIII, 20 ; Mt. XXVIII, 20), novum et aeternum testamentum (Mt. XXVI, 28 ; Lc. XXII, 20 ; Hebr. XIII, 20 ; IX, 20).

Lex nova itaque a vetere lege differt : 1) ratione causae efficientis, quia est a Christo non solum ut Deus est sed etiam ut homo (Hebr. I, 1) ; 2) ratione causae formalis, quia principaliter est gratia et charitas quam dat ex opere operato, dum lex vetus cognitionem praecepti dabat ac peccati, non vero auxilium ; 3) ratione materialis causae, quia lata est pro omnibus et in perpetuum, ac praecepta perfecte declarat, addit consilia, paucà imponit externa, sed multa interna quae tamen impletu facilia sunt ex gratia ; 4) ratione causae finalis, quia felicitatem aeternam immediate procurat.

SEXTA PARS.

DE LEGE ECCLESIASTICA.

323. Lex ecclesiastica est ordinatio rationis humanae qua Ecclesia et fideles baptizati ab illo qui curam eorum habet diriguntur in sanctitatem et vitam aeternam. Sicut enim lex civilis necessaria est ad determinandam legem naturalem et regendum populum in ordine ad felicitatem temporalem, ita lex ecclesiastica ad legem naturalem et divinam determinandam, inculcandam, complendam et addita speciali sanctione poenae urgendam, ac ita regendum populum christianum in ordine ad finem ultimum. Non mirum igitur si plura dicta de lege humana in praesenti applicantur¹.

Lex etiam vocatur canonica, a sæcc. VIII, a canonibus qui opponuntur legibus civilibus iam in Conc. Ancyrano (314) et Nicaeno I (324) ; item lex humana sacra, tum ratione auctoritatis quae a Christo (lege divina) est constituta, tum ratione materiae quae res temporales qua tales excludit, tum ratione finis quia fit in sanctificationem animarum. Hinc est derivatio, imitatio et suppletio divinae legis.