Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 54 et 56, a. 2.

573. Plures sunt regulae secundum quas habitus distinguuntur specie (a. 2) :

1°a) Ut formae distinguuntur ratione causae : Specie distinguuntur habitus quorum causae propriae et per se sunt diversae, nam omne agens agit sibi secundum speciem simile. Sic distinguuntur habitus qui acquiruntur diversis actibus ; item habitus acquisiti quos acquirimus actibus nostris, et infusi per se quos Deus solus nobis dare potest.

2°a) Ut habitus distinguuntur ratione naturae : Specie distinguuntur habitus qui dicunt diversum ordinem ad naturam (et consequenter ad finem), uti habitus boni et mali, vel qui ordinem dicunt ad naturam diversam, uti virtus humana ordinaria et virtus divina vel heroica quae convenit naturae superiori.

3°a) Ut operativi distinguuntur ratione obiecti : Specie distinguuntur habitus qui habent obiecta formalia diversa : etenim habitus sunt dispositiones ad actus ; si ergo actus distinguuntur specie secundum obiecta, etiam habitus. — Haec est regula praecipua, quia indicat ultimam speciem.

Tres praedictae regulae sunt fundamentales ; ex ultima vero sequitur regula derivata, scil.

4°a) Quod habitus consequenter distinguuntur ratione subiecti : Specie distinguuntur habitus qui insunt diversis potentiis principaliter operantibus. Ipsae enim potentiae distinguuntur ex obiectis generice distinctis. Unde ubi diversae sunt potentiae, etiam diversa sunt obiecta¹.

574. Corollaria. — 1°o. Ex tertia regu^a sequitur habitus diversae speciei posse inesse uni eidemque potentiae, quia potentia ordinari potest ad obiecta diversa.

2°o. Quarta regula distinctionis specificae ratione subiecti seu potentiae intelligenda est de potentiis quae principaliter operantur. Illae enim quae secundario operantur, actui principali deserviendo vel ad illum disponendo, tenent ad obiectum operationis principalis, et ideo habitus secundarii, qui illis insunt, ab hoc obiecto speciem habent : sic operatio artis in manu speciem desumit ab obiecto artis quae est in intellectu.

3°o. Hinc unus habitus aut una virtus non potest esse ex aequo et secundum essentiam in pluribus potentiis ; potest tamen pertinere ad plures potentias ordine quodam, ita ut in una sit principaliter, et secundario se extendat ad alias : sive per modum diffusionis secundum quod una potentia movet aliam quae ipsi deservit, v. g. iustitia imperat passionibus vel temperantiam ; sive per modum dispositionis secundum quod una accipit ab alia, v. g. prudentia rectificans electionem mediorum supponit rectitudinem appetitus, circa finem (q. 66, a. 2).