Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 89 ; q. 88, a. 3 ; De Malo q. 7, a. 1, 2, 3, 5, 7, 9.

551. Thesis. Dantur peccata venialia a mortalibus distincta. — Ita docet Ecclesia contra Iovinianos et Pelagium (cfr. C. Milev., can. 7, et C. Afric. in ep. 95 S. Aug., et lib. 50 hom., hom. 19), et est de fide contra Protestantes ex C. Trid. sess. 6, c. 11, can. 7, 23, et 25 ; et sess. 14, c. 5, can. 7. Cfr. prop. 20 damn. Baii.

Constat a) ex Scripturis quae docent genus esse peccatorum quae essentialiter parva sunt et a gravioribus distincta (Mt. XXIII, 24 ; Lc. VI, 42), — non esse iustum in terra qui non peccet (Eccl. VII, 21), — omnes offendere in multis (Iac. III, 2), — et etiam sanctissimos peccatum habere (I Ioh. I, 8), — imo super aedificio fidei et charitatis posse aedificari ligna, foenum et stipulam (quae proinde charitatem non auferunt) quae non impedient salutem, sed tamen sunt comburenda i. e. punienda (I Cor. III, 11-15).

b) Patres distinguunt a peccatis capitalibus (i. e. maioribus) et mediocrisbus, minuta et levia non transmittenda poenitentiae publicae. Cfr. Augustinus c. Pelagium, cp. 108.

c) Ex ratione : 1) Non omnis deordinatio tollit principium ordinis, nec omnis infirmitas principium vitae ; ergo non omne peccatum tollit ordinem subiectionis ad ultimum finem, vel charitatem quae est principium vitae. — 2) In omni societate interveniunt leves offensae quae amicitiam non dissolvunt ; ergo et in societate et amicitia quam homo habet ad Deum. Homo scil. intelligit quaedam esse prohibita a Deo non ita tamen ut amicitiam solvant, et paratus esset ea relinquere si amicitiam solverent.

Sicut ergo homo, in statu peccati mortalis constitutus, potest, dum habitualiter manet a Deo aversus, aliquot opera bona facere non referendo tamen ad Deum super omnia dilectum ; ita pariter homo, existens in statu gratiae, potest, dum habitualiter manet ad Deum conversus, actus elicere venialiter malos qui, etsi ad Deum non referantur, non ideo referuntur ad creaturam ut ad ultimum finem (q. 89, a. 1 et 2).

552. Obiicitur : Qui actu deliberato praefert voluntatem suam voluntati Dei, amat aliquid supra Deum. Sed amare aliquid supra Deum est adaequare ut ultimo fini, et ideo non amplius subici Deo ultimo fini. Ergo omne peccatum ex natura sua est mortale et continet aversionem a Deo. — R. Dist. : qui praefert voluntatem suam voluntati Dei increatae, amat aliquid supra Deum, conc. ; qui praefert rem voluntati rei volitae et praeceptae a Deo, subd. : si res praecepta sit necessaria ad adhaesionem et subiectionem ad Deum, conc. ; si sit praeter ordinem subiectionis et adhaesionis ad Deum, nego. Peccatum veniale est extra subiectionem et amicitiam Dei, non subiicitur Deo nec amat Deum, quamvis subiectionem et amicitiam Dei non abiciat.

553. Peccatum veniale disponit ad mortale. — Peccata venialia omnia, quia impediunt fervorem i. e. exercitium charitatis, indirecte disponunt ad mortalia per se, 1°) in quantum removent subiectionem Dei quae impediebat ne anima tenderet in obiectum contrarium Deo : « ex hoc enim quod consuescit voluntatem suam in minoribus debito ordini non subicere, disponitur homo ad hoc quod etiam voluntatem suam non subiiciat ordini ultimi finis » (q. 88, a. 3 ; — Eccli. XIX, 1 ; Lc. XVI, 10) ; 2°) in quantum auxilia Dei impediunt quae a peccato mortali retrahent.

Peccata venialia directe disponunt ad actus eiusdem speciei mortales, scil.

1°) venialia ex genere suo directe disponunt ad mortalia per accidens, quatenus ille qui habitualiter veniale committit, disponitur ad amandum illud etiam ut finem ultimum et ad peccandum mortaliter propter illud ;

2°) venialia ex levitate materiae et ex imperfectione actus voluntarii disponunt directe ad mortalia eiusdem speciei : ita parvum furtum (vel detractio) disponit directe ad magnum, et consensus semiplenus in luxuriam ad luxuriam plene voluntariam (ibid.).

554. Angelus venialiter peccare non potest. — Ipsius intellectus, cum non sit discursivus, non cognoscit media nisi connexa cum fine ; unde eius voluntas non potest velle media nisi in ordine ad finem, ac proinde in eo non potest esse inordinatio circa media, quin habeatur simul deordinatio circa finem ipsum. Unde Angeli boni bonum, mali malum in omnibus agunt, scil. ex charitate, aut ex superbia (q. 89, a. 4).

Similiter in statu innocentiae impossibile erat peccatum veniale : tunc enim pars inferior perfecte subdebatur rationi, unde impossibile erat peccatum veniale ex imperfectione actus, seu actus imperfecte subditus deliberationi ; pariter ratio perfecte subdebatur Deo, unde impossibile erat peccatum veniale per se et ex genere, seu actus qui non subditur fini Deo, antequam homo perfectam subiordinationem ad Deum abiceret, quod est mortale (q. 89, a. 3).

555. Animadversio. — Peccatum veniale committi nequit antequam usus rationis sit sufficiens ad peccatum mortale. Non quidem veniale ex genere suo seu per se, quia facilius et prius cognoscit homo peccatum grave et perfectum, quam leve et secundum quid. — Neque veniale ex indleiberatione, quia ad tale peccatum non sufficit quod homo imperfecte deliberet sed quod id faciat dum possit perfecte deliberare ; secus enim quod deliberatio non sit perfecta sed imperfecta non esset ipsi voluntarium et imputabile. Perfecta autem deliberatio ante plenum usum rationis est impossibilis. Ita Caietanus, in I-II, q. 89, a. 6, conformiter ad doctrinam S. Thomae, in II Sent., d. 42, q. 1, a. 5, ad 7.