Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. II-II, q. 18 ; de Virt., q. 4, a. 2 et 4.

816. Subiectum proximum spei theologicae est voluntas. — Probatur : Habitus residet ubi est actus ; atqui actus spei est motus appetitivae virtutis ; cum autem spes theologica ut obiectum habeat non quidem bonum sensibile sed bonum divinum, non est in appetitu irascibili sed in voluntate. Ergo etiam habitus spei theologicae est in voluntate.

Ex eo sequitur quod actus spei sit liber, quia est actus voluntatis. Neque dicas : homo necessario vult suam beatitudinem ; ergo necessario sperat. Licet enim homo necessario velit suam beatitudinem in abstracto consideratam, libere tamen eligit hoc vel illud, in casu Deum, ut obiectum in quo suam beatitudinem in concreto constituat.

817. Subiectum spei remotum cognosci potest ex eo quod obiectum spei sit bonum, futurum, arduum obtentu possibile. Hinc

1) spes non remanet in beatis, quia beatitudo iis non est futura. Nec possunt sperare gloriam futuram corporis, quia non habet rationem ardui ;

2) in Christo non fuit virtus spei, quia beatitudo ipsi nunquam fuit futura ; potuit tamen sperare gloriam corporis quae ipsi erat ardua, utpote merenda passione. At illam non speravit spe theologica, cuius obiectum : beatitudo futura, deficiébat ; sublata autem obiecto primario, non remanet habitus ; — e contra spes fuit in B. Virgine ;

3) in animabus purgatorii manet spes quia beatitudo futura est ipsis et ardua, utpote mediantibus poenis obtinenda. Nec obstat quod beatitudo ipsis est certa, nam certitudo non est contra naturam spei ;

4) in damnatis spes non manet, quia beatitudo est ipsis impossibilis.

818. Spes infunditur simul cum gratia gratum faciente, fide et charitate ; amittitur a) directe per peccata directe contraria, nempe per desperationem, et per praesumptionem illam quae tollit motivum spei ; b) indirecte amittitur, destructo eius fundamento : fide, quod fit per peccatum infidelitatis.

819. Spes viatorum est certa. — Licet enim certitudo essentialiter competat soli actui intellectus, attamen actus aliarum virium eam participare possunt quatenus ab intellectu infallibiliter ad aliquid moventur. Actus spei ergo est certus certitudine derivata a certitudine fidei. Hinc :

a) Spes est absolute certa et infallibilis quoad se i. e. ex parte motivi, nam fide certum est omnipotentiam Dei non deficere in auxiliendo ; unde fides movet voluntatem, ut sit sine ullo timore, diffidentia, haesitatione quod aliquid nobis ad salutem necessarium ex parte Dei deficiat, sed ut Deo auxilianti firmiter adhaereat.

b) Attamen quoad nos, i. e. ex parte subiecti sperantis, spes non est certa quia, licet Deus nobis non deerit, tamen liberum nostrum arbitrium potest deficere, ponere obstaculum peccati, et sic deesse Deo.

Ex parte ergo nostra spes non habet nisi certitudinem conditionalem qua certi sumus nos obtinere vitam aeternam, si media salutis adhibeamus et usque in finem perseveremus. Unde spes simul stat cum timore quod aliquid deficiet ex parte nostra, propter fragilitatem et in stabilitatem nostram. Quare Apostolus, I Cor. X, 12 : « Qui se existimat stare, videat ne cadat », et Phil. II, 12 : « Cum metu et tremore vestram salutem operamini ».

Quod tamen est per accidens relate ad naturam spei, nam non provenit ex obiecto eius vel motivo, sed ex condicionibus subiecti in quo inhaeret spes. Unde simpliciter spes est certa. Quod docent Scripturae Ps. XXX, 2 ; Eccli. II, 6. 12-13 ; Rom. V, 2 ; Hebr. VI, 18, 19 ; II Tim. I, 12.

Tota doctrina exponitur a Conc. Trid. se^s. , 6, c. 9 et 13, can. 18 et 16.