Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. II-II, q. 78, a. 4; q. 98, a. 4; q. 169, a. 2.

Ut melius intelligatur et in praxim facile deducatur praedicta de scandalo doctrina, praestat quibusdam specialibus casibus et determinatis exemplis frequentius occurrentibus eam applicare, ut ita regulis magis concretis exprimi valeat sive generalibus sive specialibus.

968. Regulae generales de reatu scandali.

I. Scandali activi reus est, et quidem semper, ille qui petit, consulit, iubet, etc. opus quod ab alio sine peccato fieri nequit, etiam si iste paratus sit ad peccandum, quia id est intrinsece malum utpote directe inducere ad peccatum vel saltem ad peccati exercitium et continuationem.

Ita qui petit a sacerdote excommunicato vitando sacramenta, aut a sacerdote iurisdictione carente absolutionem, ab infideli ut per falsos deos iuret, ab usurario ut cum usura iniusta mutuet, a notario vel custode quod contra ipsius est officium, a meretrice fornicationem, a viro copulam onanisticam, etc. Attamen

a) ille qui petit, consulit, iubet, etc. opus quod ab alio sine peccato quidem fieri potest sed quod sine peccato certo vel probabiliter non fiet, v. g. mutuam ab usurario, reus non est scandali activi, quamvis contra charitatem peccare possit ratione scandali passivi, ut dicetur infra sub II., et patet ex n° 965;

b) si quis iam paratus sit committere grave malum, et a proposito abduci nequeat (secus enim suasio non esset bona), licitum est ipsi occasionem praestare minoris mali et hoc permittere, imo probabiliter et suadere sed praecipie qua minus, nisi tamen sequeretur iniustum damnum tertii. Est enim non quaerere malum sed bonum, scil. electionem minoris mali; retrahere a maiori malo et a conditionate proponere minus;

c) qui peccat cum complice probabiliter non tenetur explicite confiteri peccatum scandali cuius factus est reus seductione, quia altera pars consentiendo rea est scandali eiusdem speciei; unde sufficienter accusat scandalum confitendo peccatum cum complice commissum.

II. Scandali passivi reus est generatim ille qui petit, consulit, iubet, etc. opus quod ab alio sine peccato quidem fieri potest sed quod sine peccato alter certo vel probabiliter non faciet. Excipitur si fiat sat gravi causa.

Hinc ob necessitatem vel sat magnam utilitatem licitum est sacramenta petere a sacerdote sacrilego, praesertim si sit parochus; mutuum ab usurario, iuramentum a iuraturum per falsos deos; et uxor ob periculum incontinentiae potest a viro onanista (non perficiente copulam) petere debitum coniugale.

III. Item scandali passivi etiam reus est generatim ille qui de industria aliquid ponit quod erit occasio peccati pro altero. Excipitur si fiat iusta et proportionata causa, dummodo actio non sit active inducens ad peccandum et sit indifferens.

Hinc licitum est patrifamilias ex consulto non auferre aut etiam praestare filiis aut famulis ad furtum propensis aut paratis meram occasionem peccandi (v. g. exponendo pecuniam vel claves aut apertam relinquendo arcam in qua pecunia servatur), non intendendo sed permittendo furtum unum ut plura vitentur; item custodibus agrorum, vinearum, sylvarum se abscondere ut damnificantes deprehendant et punitos avertant ab ulteriore damno inferendo, non autem eo solo fine ut aliquem deprehendant a quo mulctam recipiant vel poenam sumant; item marito praebere uxori suspectae meram occasionem adulterii ad eam corrigendam, vel deprehendendam, vel infidelitatem probandam.

969. Exempla scandali activi. — Scandali activi multum perniciosi rei habendi sunt:

1. Qui consuetudinem retinent blasphemandi, praesertim coram iunioribus, maxime si coram filiis.

2. Qui, audita gravi detractione, rem aliis renuntiant: inde enim oriuntur odia et iurgia.

3. Qui, absque matrimonii fine, nuntii sunt amoris alicui mulieri, sive nuptae sive innuptae; ita peccant servi et famuli qui filiisfamilias auxilium praestant ad turpes amores fovendos.

4. Qui conscribunt, edunt, divulgant, indiscriminateomnibus vendunt aut aliis legendos tradunt libros aliaque scripta nocuae lectionis.

5. Qui conficiunt, spargunt, vel publice canunt cantilenas vel carmina turpia.

6. Qui in scholis introducunt perniciosam docendi rationem, aut libros perniciosos. Sine scandalo non possunt in piorum manus tradi libri anatomici vel chirurgici vel et libri auctorum paganorum non sufficienter expurgati.

7. Qui instituunt ac protrahunt, sive verbis claris, sive aequivocis (ab audientibus satis intellectis) sermones vere lascivos (v. g. de actu matrimoniali, de turpibus modis generationem impediendo, de iis quae viderint et egerint in lupanaribus) praesertim coram personis diversi sexus aut coram iuvenibus aut pueris innocentibus; — secus si iocose a plebeiis, messoribus, areatoribus aliisque operariis inter se dicantur, quia inde non multum moventur.

8. Clerici qui personam populo suspectam retinentcs, ansam praebent peccatis detractionibus, calumniae, et contemptus pro statu clericali.

9. Item uxores qui venustulos amasioes ad familiam colloquia admittendo, offensioni sunt maritis suis aliisque; item maritus qui retinet ancillam uxori non sine ratione suspectam.

10. Item per se parentes et domini qui filiabus vel ancillis permittunt conversationes in locis abditis cum sponis et amasiis; rei sunt propter suam ad scandalum cooperationem.

970. Speciatim in re luxuriae, scandali activei sunt rei:

A. Quoad imagines et statuas obscenas, et quidem graviter peccant:

1. Pictores, sculptores, photographi, etc. qui effingunt imagines aut statuas vere obscenas et communiter ad libidinem incentivus; nisi fiat iusta causa v. g. ad scientiae anatomicae studium. Obscenae autem sunt illae quae intendunt exhibere partes omnino inhonestas personae adultae nudas aut tenui tantum velo coopertas, vel actus graviter inpudicos repraesentant, aut formas omnino lascivas.

2. Qui huiusmodi imagines aut statuas in officiis vel in domibus aut hortis publice omnium oculis exponunt; item qui illas vendunt nisi fiat iis qui scientiae anatomicae incumbunt.

3. Qui illas spargunt, circumferunt vel videndi praebent occasionem.

At imagines eximiae artis, quibus intuendis aspicientes maxime moventur a modo repraesentandi artistico aut ab idea repraesentata potius quam a nuditate, licitum est servare in collectionibus et musaeis; oporteret tamen non omnibus indiscriminatim conspicuendae traderentur, sed artis peritis et personis maturae aetatis. Igitur etiam videtur licitum praedictas imagines conficere et reproducere, et artis peritis vel personis seriis vendere.

B. Quoad spectacula et choreas, quae per se non sunt illicita, quamvis saepe sint occasio peccati; unde ab his est dissuendum et ne introducantur cavendum:

1. Graviter peccant auctores et actores comoediarum in quibus non parcitur virtuti aut bonis moribus aut religioni, vel saltationum theatralium valde turpium in quibus ob inhonestum vestitum, obscenos saltationis modos, aut lascivas gesticulationes vel contrectationes magna apparet turpitudo.

2. Item qui apud se ducunt choreas sive saltationes valde turpes et lascivas, sicut plerumque sunt congressus qui vocantur bals masqués.

3. Item qui multa pecunia vel plausu ea promovent vel probant.

4. Item musici qui cooperantur sua musica, aut domini et habitantes locatione loci, nisi fiat graviore causa, v. g., ratione gravis damni.

5. Imo qui talibus assistunt vel participant, nisi ad peccatum inde non moveantur nec aliis malo exemplo sint scandalum.

C. Quoad concessionem vel procurationem loci ad peccandum:

1. Gravissime peccant caupones qui cubicula secreta ad libidinem praebent; item privatus qui postulantibus locum concedit ad peccandum, nisi forte, ait Lehmkuhl, gravis omnino necessitas adsit, quo casu adhuc deberet displicentiam manifestare.

2. Meretricibus (item usurariis) in vicis et parvis civitatibus locare domum est illicitum; at in magnis civitatibus, in quibus ad vitandum maius malum meretrices permittendunt, non est illicitum (maxime si alii conductores desunt), nisi hoc graviter noceret vicinis, vel ratione situs esset specialis ad peccandum commoditas ita ut seductiones et peccata multiplicarentur, vel aliis esset grave scandalum, ut et facile fit.

3. Aurigae alios ad lupanar vehentes non excusantur ratione mercedis, sed solummodo ob grave damnum vitandum v. g. si timeant ne dimittantur, non facile alium dominum inveniri, vel si praecepto civili tenentur conducere viatores quocumque isti velint. Nunquam possunt operam exhibere ad quempiam securius vel occulte ducendum, aut ignaro indicare ubi sit prostibulum; nisi forsan propter maximum damnum (cfr. n. 492, B).

D. Quoad concubinatum et matrimonium mere civile, vide opusculum nostrum De Variis Peccatis in sacramentali confessione medendis, c. II, § B, q. 2, n. V-VIII.

E. Quoad ornatum mulierum dicetur in tr. de Temperantia, ubi de modestia.