Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. II-II, q. 1, a. 3, 4, 5 ; I-II, q. 67, a. 3 et 5 ; De Verit., q. 14, a. 9.

677. Duae condiciones requiruntur ad obiectum fidei. — Ut aliquid credi possit, requiritur ut sit verum simul et obscurum seu in evidens. Unde a theologis dicitur duas esse materiales obiecti fidei conditiones, scil. quod sit verum et obscurum, et duas propri states fidei ex parte obiecti : infallibilitas et obscuritas.

678. Infallibilitas fidei. — Requiritur primo ut obiectum materiale fidei sit verum (Num. XXIII, 19 ; Hebr. VI, 18) : fidei enim non potest subesse falsum, neque ex parte Dei revelantis, neque ex parte hominis credentis.

a) Non ex parte Dei revelantis quia falsum dicere nequit : si enim Deus per se vel per alium posset dicere falsum, id fieret vel quia deciperetur, vel quia alios decipere vellet ; utrumque autem est impossibile, nam prius repugnat eius omniscientiae, posterius infinitae eius bonitati et perfectioni.

b) Neque ex parte hominis credentis : nihil enim habitu fidei attingitur et creditur nisi propter auctoritatem et testimonium Dei, mediante scil. obiecto formali ; iamvero auctoritas et testimonium Dei non se extendunt ad falsa ; ergo falsum credi nequit.

Fides est virtus intellectualis quae non versatur circa falsum, quod est malum intellectus : virtute enim nullus male utitur. Unde si quis assentiretur falso quod ex ignorantia etiam invincibili putat esse revelatum a Deo, talis non assentitur ex supernaturali habitu fidei theologicae propter auctoritatem Dei, quia Deus id revelavit, sed tantum actu naturali propter errorem quia falso putat Deum id revelasse. Nec Deus per gratiam tali actui concurrit, quo intellectus adhaeret falso. Hinc fides est infallibilis.

679. Obscuritas fidei. — Requiritur secundo ut obiectum fidei materiale sit obscurum seu in evidens : est enim fides argumentum non apparentium. Et quidem :

a) Omnes theologi unanimiter admittunt obiectu materiale fidei esse inevidens formaliter, ratione motivi, quatenus attingitur per obiectum formale, auctoritatem Dei revelantis : haec enim non reddit rem intellectui evidentem, ut dicit C. Vat., sess. 3, c. 3, nec facit veritatem revelatam in se apparere.

b) Omnes pariter tenent non posse aliquid credi simul et visione beatifica videri, iuxta I Cor. XIII, 9-10.

c) Item concedunt ea de quibus principaliter est fides, esse omnino obscura et in evidentia : sunt enim visio beatifica et alia mysteria in Deo abscondita, ad quae cognoscenda revelatio est absolute necessaria (C. Vat., sess. 3, c. 4, can. 1).

d) Disputant utrum alia obiecta quae naturaliter cognosci possunt, sed quae tamen revelantur, ab iis credi possint qui de hisce obiectis etiam habent cognitionem rationalem evidentem, v. g. an ille qui omnimodam habet evidentiam existentiae Dei, vel creationis, vel providentiae, etc. adhuc ea possit admittere propter auctoritatem Dei qui etiam haec revelavit.

680. Quomodo evidentia impediat fidem. — In hac quaestione :

1° Certum est illum qui evidentiam alicuius rei habet hanc posse credere implicite, quatenus debet credere generali modo omnia quae Deus revelavit et nihil eorum potest excludere, et hic est sensus C. Vat., sess. 3, c. 3.

2° Imo explicite sed alio momento ac habeat cognitionem evidentem : qui enim v. g. nunc demonstrat existentiam Dei, potest eam admittere postea propter revelationem, scil. quando intellectus non considerat evidentiam vel demonstrationis non recordatur.

3° Unde simul esse possunt in eodem homine, circa eamdem veritatem habitus fidei et actus scientiae, actus fidei et habitus scientiae, imo etiam habitus fidei et habitus scientiae, quibus simul eodem tempore disponitur ad credendum et sciendum non simul sed diversis temporibus.

4° Nam videtur dicendum cum S. Thoma¹], quod eodem momento ac quis evidentem demonstrationem facit alicuius veritatis, vel anterioris demonstrationis plenissime recordatur, ita ut planam evidentiam veritatis habeat, non posse illum hoc momento eamdem veritatem accipere propter testimonium divinum. — Probatur :

a) Experientia interna constat nos id quod oculis videmus, nunquam admittere nec admittere posse propter testimonium alterius etiam fide dignissimi ; item constat nullum credere nec credere posse prima principia, v. g. principium contradictionis, quae mente videntur ; unde in coelo fides evacuatur, accedente Dei visione ; videtur idem dicendum de eo momento quo aliquis, demonstratione facta, mente videt conclusionem evidenter existentiae Dei vel alius veritatis naturalis : evidentia enim immediata et mediata sunt eiusdem generis. Lex scil. intellectus nostri est non posse credere ea quae videmus.

b) Ratione : Intellectus nequit eodem momento perfecte quiescere in veritate et simul non quiescere. Atqui qui habet cognitionem omnino evidentem, perfecte quiescit in veritate et quidem necessario ; qui credit, in hac non quiescit, nam remanet ipsi dubitandi vel non assentendi possibilitas et libertas. Ergo eodem momento nequit aliquis eamdem veritatem fide et evidentia tenere²],

c) Responsione ad argumentum praecipuum adversariorum : Eadem veritas potest simul admitti propter duplex motivum : evidentiam nempe et auctoritatem. Facile enim distinguitur : si illa motiva non exigunt contrariam dispositionem intellectus, concedo ; si dispositionem contrariam requirunt, nego. Nam secus eodem modo demonstraretur possibilitas fidei in coelis, aut composibilitas scientiae et opinionis.

681. Animadversio. — Non ideo minuitur meritum fidei, ex 7°o quod aliquis non credat veritates rationales revelatas quarum evidentiam habet. Nam, ut notat S. Thomas, q. 2, a. 10, ad 2 : « Rationes demonstrativae inductae ad ea quae sunt fidei praeambula (non tamen ad articulos), etsi diminuant rationem fidei, quia faciunt esse apparens id quod proponitur, non tamen diminuunt rationem charitatis, per quam voluntas est prompta ad ea credendum, etiamsi non appareant, et ideo non diminuitur ratio meriti ».