Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 74, a. 7, 9.

456. Differunt delectatio morosa, desiderium et gaudium : prima respicit tempus praesens quia versatur circa obiectum quatenus hic et nunc cognitioni nobis est praesens ; desiderium respicit futurum quia est actus voluntatis rem malam exoptantis ; gaudium denique respicit praeteritum et est complacentia seu approbatio operis mali a gaudente vel ab aliis patrati. Aliis verbis, delectatio morosa est consensus in solam delectationem cogitatam praesentem et non in ipsum actum¹ ; desiderium est etiam² consensus in actum futurum et ponendum ; gaudium in actum praeteritum et positum³ .

Ratione obiecti desiderium est duplex : efficax seu absolutum quod vocatur propositum, cum aliquis proponit opus perficere ; inefficax seu conditionatum, cum vult quod opus a se vel ab altero perficiatur data quadam conditione ut sim. si nihil obstaret, si posset, si liceret, etc. Hoc non est conditionatum ex parte voluntatis sed ex parte obiecti : non enim est voluntas mere interpretativa quam quis non habet sed quam haberet si aliquid cognosceret (haec non existit), sed est voluntas actualis quam hic et nunc habet et qua nunc statuit et intendit quod vellet opus perfici si conditio daretur.

457. Principium I. Desiderium absolutum et gaudium habent eandem speciem ac gravitatem malitiae, mortalem vel venialem, quam habet opus circa quod versantur, patrandum vel patratum, cum omnibus circumstantiis cognitis (Mt. V, 28) : actus enim interior voluntatis malitiam habet ab actu exteriori tamquam ab obiecto, nam desiderium tendit in opus realiter ponendum ac proinde non ut repraesentatum in intellectu tamquam delectabile sed ut est a parte rei, et gaudium est de opere praeterito prout fuit, et utrumque tendit in omnes circumstantias quae sunt in opere et ab ipso in concreto non sunt separabiles. Unde, ad differentiam delectationis morosae, desiderium contrahit malitiam omnium circumstantiarum, etiam illarum quae non habentur ut delectabiles nec sunt motivum voluntatis.

Ita ut sim. qui desiderat peccare cum coniugata, non quia coniugata, sed quia pulchra, reus est adulterii, et qui vult furari rem sacram, non quia sacra sed quia pretiosa, reus est sacrilegii. « In praxi tamen non raro accidit, quod desideria non referantur ad obiectum omnino determinatum, sed potius ad aliquid genericum. E. g. aliquis desiderat vindictam sumere de inimico suo, quin determinet modum quo velit istam vindictam ; vel aliquis desiderat carnaliter peccare cum persona alterius sexus, quin sibi conscius sit de actu speciali committendo. In istis casibus sufficit confiteri : volui vindictam sumere de inimico meo, vel volui peccare cum persona alterius sexus » (Prümmer, Th. M. I, n. 403).

458. Principium II. Desiderium conditionatum, sub conditione quae omnem malitiam ab obiecto aufert, per se non est peccatum, saepius tamen est otiosum et subinde periculosum. Hinc :

a) in omnibus solo iure positivo prohibitis licitum est desiderium sub conditione : si prohibitum non esset ;

b) in prohibitis iure naturali, naturaliter aut ordinario vel extra statum illicitis, sed in aliquo casu aut statu licitis, licitum (quamvis periculosum) est desiderium sub conditione huius status vel casus, ut sim. occiderem Petrum si Deus mandaret, ducerem uxorem si non essem religiosus, suspenderem furem si essem iudex, copulam haberem cum ea si esset uxor ;

c) prohibita iure naturae essentialiter mala, quae nunquam sunt licita, nunquam licite desiderantur, quia malitia ab iis nequit separari, ut sim. si non esset peccatum, vellem blasphemare, sodomiam committere, peierari, ulcisci, etc. : conditio enim impossibilis non potest auferre malitiam.

Huiusmodi tamen locutiones saepius tantum significant propensionem naturalem in tale obiectum, sine affectu ad illud, ita ut sensus sit : propensus sum ad blasphemandum sed nolo propter legem Dei, et tunc non sunt peccatum ; — e contra si esset verum desiderium seu consensus in opus, aut si sensus esset : vellem blasphemiam non esse peccatum, quod adhuc esset peius quam simplex desiderium blasphemiae.

459. Principium III. Desiderium conditionatum, si conditio partialiter aufert malitiam obiecti, est peccatum, sed minus quam desiderium absolutum : induit scil. malitiam quae remanet in obiecto, non contrahit illam quae fuit ablata. Ita si quis diceret : si non essem sacerdos fornicarer, contraheret malitiam fornicationis, non sacrilegii, quia conditio huius malitiam aufert.

460. Principium IV. Desiderium conditionatum, si conditio, utpote ad moralitatim impertinens, nullatenus aufert malitiam obiecti, induit huius malitiam cum omnibus circumstantiis.** — Ratio est quia desiderium etiam conditionatum consentit et tendit in opus externum secundum se et ut est ex parte rei. Ita si quis diceret : fornicarer si non esset infernus, si occulte possem sumere vindictam.