Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 56 ; De Virt. q. 1, a. 3, 4, 5, 6, 7.

582. Principium I. Virtutes sunt in potentiis animae. — Cum virtus sit 1) habitus operativus, et 2) perfectio potentiae operativae, et 3) dispositio ad optimum finem, finis autem sit operatio vel operatum, sequitur ipsam esse in potentia operativa animae tamquam in subiecto.

583. Principium II. In intellectu secundum se consi- derato sunt tantum virtutes secundum quid, quibus homo est perfectus sub aliquo respectu : ita scientia et ars ; sed quatenus movetur a voluntate, in ipso etiam sunt virtutes simpliciter et proprie dictae quibus homo perficitur ad finem ultimum : sunt prudentia et virtutes ipsi adnexae, et in ordine supernaturali fides divina (q. 56, a. 3).

584. Principium III. In voluntate virtutes sunt simpliciter dictae, sed non omnes. — Nam in voluntate :

a) Non sunt habitus quibus inclinamur ad eligchdum bonum rationis nostrum, voluntati proportionatum : voluntas enim est appetitus, unde ex natura sua, sine habitu, sufficienter tendit in bonum proprium ; est appetitus rationalis, ergo tendit ad bonum rationis, i. e. honestum. Hinc in voluntate nulla est virtus ad eligendum bonum rationis in passionibus (q. 56, a. 6).

b) Sunt tamen in voluntate hab^tus ad resistendum passionibus, scil. continentia ad resistendum passionibus impellentibus ad bonum delectabile contra rectum rationem, et constantia ad resistendum passionibus retrahentibus a bono rationis propter tristitiam et arduitatem ; qui tamen non dicuntur virtutes, quia non reddunt hominem perfectum : non enim faciunt quod passiones rationi obediant (q. 58, a. 3, ad 2).

c) Insunt voluntati virtutes simpliciter dictae, quibus bene ordinamur ad bonum extrinsecum, quod excedit proportionem voluntatis sive quantum ad individuum, sicut bonum alterius ad quod ordinat iustitia, sive quantum ad speciem seu naturam humanam, sicut bonum divinum seu supernaturale quod nobis communicatur, ad quod ordinat theologica spes ac charitas : ad haec enim bona non sufficienter inclinatur voluntas ex natura sua, et ideo virtutes quae ordinant affectum hominis in Deum vel proximum sunt in voluntate (q. 56, a. 6).

585. Principium IV. In appetitu sensitivo sunt verae virtutes. — In appetitu sensitivo siquidem

a) spectato in se non sunt habitus, nec ideo virtutes ;

b) quatenus autem movetur a ratione et principium immediatum est actuum humanorum, in ipso sunt habitus quibus passiones obediunt et conformantur rationi, ut fortitudo, temperantia, mansuetudo, etc. ;

c) porro illi habitus sunt virtutes simpliciter dictae, quia nullam includunt imperfectionem, et quia opus bonum consummatur in appetitu sensitivo, scil. ipsa passio regulata (q. 56, a. 4).

586. Principium V. In aliis potentiis non sunt virtutes. — In sensibus internis sunt quidem habitus boni, sed illi non sunt virtutes, quia opus bonum in sensibus internis non consummatur, et ideo illi habitus sunt aliis subordinati : sic habitus bonae memoriae subservit virtuti scientiae, et bona cogitativa prudentiae. In aliis autem hominis potentiis (sensibus externis, viribus vegetativis aut locomotivitis) non sunt habitus proprie operativi, neque ideo virtutes (a. 5).