Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Non solum quaerendum est de criterio subiectivo moralitatis seu de norma qua dignoscatur, sed etiam de obiectivo criterio ac fundamento intrinseci discriminis bonum inter et malum, seu de principio ontologico ex quo originem et vim regula moralitatis habeat, et in quo ratio recta nitatur ad iudicandum quid sit bonum vel malum.

127. Thesis. Fundamentum obiectivum moralitatis proximum seu regulae rationis est natura humana cum eius fine et relationibus essentialibus, ultimum seu legis aeternae est ipsa essentia divina.

Multi recentiores dicunt ipsam naturam humanam rationalem ut talem in se esse normam proxime moralitatis ; — vel et naturam humanam complete spectatam cum omnibus suis relationibus essentialibus, scil. ut rationalis (et non solum sensitiva), ut socialis, et ut creata¹ ; — imo addunt quidam esse normam fundamentalem seu fundamentum ipsius legis aeternae et voluntatis Dei². Sed omnes isti confundunt normam cum suo fundamento obiectivo. — E contra negant moralitatem pendere a fine ultimo ad quem natura humana tamen ordinatur³, aut etiam ab ordine essentiali rerum⁴. Dicendum autem :

1° Natura humana rationalis ut talis, vel etiam complete spectata cum suis relationibus, non est formalis regula et mensura seu criterium quod distinguit moralitatem (et etiam si quis vellet dicere regulam, saltem non esset regula proxima), sed fundamentum obiectivum secundum quod ratio discernit quid sit bonum vel malum : ex hoc enim obiectum vel actus bonus aut malus discernitur quia relationem convenientiae vel disconvenientiae habet cum natura rationali. Unde norma propinqua et criterium subiectivum moralitatis est solum iudicium practicum rationis. Et ideo S. Thomas distinguit inter bonum physicum et bonum morale, inter opera naturae et opera voluntatis, et ait naturam esse regulam operum naturalium, rationem esse regulam actuum voluntatis⁵.

Etenim ratio est recta ex conformitate ad legem aeternam. Lex aeterna innotescit ex creaturis, et praesertim ex natura humana. Ergo natura humana se habet ut medium inter legem aeternam et rationem, et hoc sensu dicitur, at non est regula, nisi fundamentaliter i. e. fundamentum regulae rationis.

2° Consequenter etiam finis ultimus hominis ad quem ipsa natura rationalis naturaliter ordinatur, et ipse ordo essentialis rerum seu obiectivus ordo exsurgens ex necessariis relationibus agentis humani ad varia entia, propter eamdem rationem, possunt dici fundamentum obiectivum moralitatis. Sunt regula fundamentaliter, seu fundamentum regulae rationis⁶.

3° Natura humana tamen et ordo essentialis rerum non sunt regula fundamentalis nec fundamentum regulae supremae et legis aeternae, quia ante ideam Dei et independenter ab ea, essentiae creatac et ordo inter illas nihil omnino sunt et nullum esse habent nec reale nec ideale ; unde legis aeternae, sicut omnium rerum, fundamentum est sola essentia Dei, quae est finis absolute ultimus.

128. Animadversio. — Ne difficultas nascatur ex eo quod bonum et malum definiamus secundum conformitatem vel difformitem, sive naturae rationali, sive rationi, sive fini ultimo; haec enim omnia in idem reincipiunt. Bonum enim est id quod convenit naturae alicui ; natura rationalis constituitur ratione ; natura quoque est principium operationis tendens ad finem proprium. Ergo idem est dicere : bonum morale convenire naturae rationali, aut rationi, aut fini ultimo humanae naturae.