Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 73 ; de Malo, q. 2, a. 7, 8, 9, 10.

441. Principium I. Peccata omnia non sunt paria. — Peccatum enim non est pura et simplex privatio sed aliquid retinet de ordine rationis ad bonum ; unde sicut aegritudo est maior vel minor prout plus vel minus privat de sanitate, ita peccatum est magis vel minus grave prout plus vel minus recedit a rectitudine rationis.

Est de fide contra Stoicos et Iovinianum (cfr. prop. 20ª Baii).

Probatur 1) ex Scripturis : Ioh. XIX, 11 ; I Ioh. V, 16 ; Mt. V, 22 ; Ezech. XVI ; Ierem. VII ; Thren. IV ;

2. ex poenis peccatorum inaequalibus : Quando poenae peccatorum sunt inaequales, etiam ipsa peccata sunt inaequalia, quia inaequalitas poenae supponit inaequalitatem

Summa Theologiae Moralis I — 24 culpae. Sed poenae sunt inaequales ; ergo et peccata (cfr. Deut. XXV ; Lc. X, 12-14) ;

3. ex specie peccatorum inaequali : Species se habent ut numeri. Atqui peccata sunt specie distincta. Ergo inaequalia in ratione peccati, et ideo non eadem est eorum gravitas (a. 2).

442. Principium II. Gravitas peccatorum fundamentalis seu principalis :

1° Desumitur immediate ex obiectis ex quibus peccata moralitatem fundamentalem seu primam speciem habent. Sicut enim tanto gravior est aegritudo quanto laedit nobilius principium seu organum vitae, ita tanto gravius est peccatum quanto contra nobiliorem finem seu obiectum agitur (a. 3).

Hinc peccata directe contra Deum sunt secundum se seu secundum speciem (i. e. ceteris paribus, non spectatis circumstantiis) graviora quam peccata contra Christum hominem, et haec illis quae fiunt contra cultum et res sacras, et haec illis quae fiunt in seipsum et proximum ; porro suicidum maius est homicidio, et hoc adulterio et fornicatione quae sunt contra solam propagationem vitae, et haec furto quod est contra bona exteriora.

2° Desumitur mediate ex oppositione ad virtutes. Hinc a) illa peccata sunt secundum se graviora quae circa obiectum earum principale directe repugnant dignioribus virtutibus, ita ut peccatum summum contra virtutem digniorem maius sit peccato maximo contra virtutem inferiorem : maximum ergo peccatum est odium Dei quod est contra charitatem, sequunntur peccata directe contra fidem, contra spem, contra religionem, contra poenitentiam, et contra virtutes per ordinem cardinales (a. 4).

Diximus : quae directe repugnant obiecto principali ; oppositio enim indirecta virtuti digniori vel directa oppositio circa obiectum secundarium, potest esse minor quam directa oppositio ad obiectum primarium virtutis inferioris, ut sim. omissio actus charitatis, vel scandalum aut invidia est minor quam haeresis, lectio libri haeretici quam desperatio.

b) Inter peccata quae repugnant eidem virtuti, illa secundum se graviora sunt quae magis recedunt ab inclinatione principali virtutis, unde avaritia maius est peccatum quam prodigalitas, timiditas quam audacia, intemperantia quam insensibilitas, et generatim peccatum commissionis quam omissionis ut sim. periurium quam violatio iuramenti.

c) Item illa secundum se sunt graviora quae opponuntur maiori rectitudini, bono vel officio eiusdem virtutis, ut sim. homicidium quam adulterium et hoc quam detractio et haec quam furtum ; similiter gravior est blasphemia quam periurium et hoc quam sacrilegium.

3° Desumitur etiam mediate ex oppositione ad praecepta : secundum se graviora sunt si opponuntur praeceptis dignioribus, i. e. ex nobiliori motivo vel a nobiliori legislatore latis, aut magis necessariis, ut sim. ceteris paribus maius est peccatum contra legem divinam quam contra humanam.

443. Principium III. Gravitas peccatorum accidentalis et secundaria, quae fieri potest quod peccatum ex obiecto suo gravius de facto sit minus grave et vice versa, desumitur a circumstantiis (C. Trid. sess. 14, c. 5, can. 7) :

1° ex parte agentis seu causae : eo gravius est peccatum quo maior est libera voluntas quae est propria peccati causa ; cuius signa saepius sunt intensitas et duratio actus (a. 6). Hinc peccata ex malitia, quia magis sunt a voluntate, graviora sunt peccatis ex infirmitate seu passione, et haec peccatis ex ignorantia factis ;

2° ex parte actus, sive circumstantiae speciem mutent (ut sim. furtum rei sacrae ; varia peccata luxuriae iuxta naturam), sive multiplicent rationem peccati in eadem specie (sicut prodigus qui dat quando et cui non debet, vel ille qui diversas contumelias dicit), sive augeant aut minuant deformitatem peccati (sicut ille qui multum furatur, plures scandalizat aut sacrilege absolvit, plures horas omittit unius diei) : peccatum enim est ex defectu alicuius circumstantiae debitae (a. 7).

Hinc a) peccatum aggravatur secundum conditionem et dignitatem personae in quam committitur, quia haec est quasi obiectum peccati ; unde graviora sunt peccata in personas Deo vel peccatin vel pluribus coniunctiones (III Reg. XIX, 14 ; Mich. VII, 6). Exempla sunt : occisio sacerdotis (Zach. II, 8), patris (Eccli. XIV, 5), vel regis aut personae publicae (Exod. XXII, 28) cuius iniuria in plures redundat (a. 9).

b) Peccata deliberata graviora sunt in persona maioris scientiae vel virtutis, et quia facilius resistit peccato, et propter ingratitudinem ac scandalum, et propter repugnantiam specialem peccati ad talem personam ut sim. iniustitia in rege, fornicationis in sacerdote, idololatriae in fideli. Peccata autem quae fiunt ex subreptione propter infirmitatem humanae naturae minora sunt, eo quod minus neglit huiusmodi peccata reprimere (a. 10).

c) Peccata contra proximum eo sunt graviora quo maius ex illis sequatur nocumentum, maxime si fuerit propter se intentum ; etiam si non fuerit in se intentum sed tamen praevisum saltem in confuso, nec fuerit iusta causa illud permittendi¹ (a. 8).

444. Corollarium. — Peccatum spirituale quodlibet non est maioris culpae quolibet peccato carnali ; sed, ceteris paribus, considerata sola differentia spiritualitatis et carnalitatis, graviora sunt spiritualia : 1° ex parte subiecti, quia peccata carnalia consummantur in carnali appetitu ad quem principaliter pertinent converti ad bonum corporale et ideo plus habent de conversione ad bonum creatum ; peccata spiritualia autem magis sunt in ratione et voluntate ad quas pertinent converti ad Deum et ab eo averti, unde plus habent de aversione ex qua procedit culpa ; — 2° ex parte eius in quem peccatur : peccans peccato spirituali peccat contra Deum vel proximum, peccans peccato carnali peccat per se contra corpus proprium quo indebite utitur ; — 3° ex parte motivi : peccata carnalia sunt minora quia magis ad ea impellimur, quod liberum minuit. Attamen peccata carnalia sunt maioris infamiae quia consistunt in delectatione nobis et brutis communi, et sunt maioris adhaesionis et periculi propter adnexam delectationem (a. 5).

445. Animadversiones. — 1. Peccata omnia non sunt connexa. Mortalia quidem omnia contemnunt eumdem auctorem legis Deum, et conveniunt in aversione, et ideo contraria sunt charitati (quae est finis legis) et gratiae privant et reatum eiusdem poenae incurrunt, secundum quod dicit Iacobus, II, 10 : « Quicumque totam legem servaverit,... offendat autem in uno, factus est omnium reus », i. e. reus illius culpae et poenae quae in omnibus invenitur ; unde unum mortale sine altero remitti non potest. Attamen peccans non intendit a Deo averti et recedere ab eo quod est secundum rationem, sed potius tendere in quaedam appetibilia bona ; huiusmodi autem bona sunt diversa, nec sunt connexa, imo etiam interdum sunt contraria, ac proinde unum sine altero appeti potest, ut ipse testatur Iacobus, II, 11 (a. 1).

2. A saeculo XVI multi loquuntur de 4 peccatis quae in Scripturis dicuntur in coelum clamantia, quia, ut plures existimant, committuntur directe contra summa bona omni societati tamquam fundamentum necessaria. Id tamen nec in Scripturis nec in ratione sufficienter est fundatum, ut ostendit cl. prof. Leroux in eph. Revue Eccl. de Liége, mai 1914.