Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

(De Peccatis Malitiae)

S. Th. I-II, q. 78 ; II-II, q. 14 ; De Malo q. 3, a. 12-15.

471. Ex parte voluntatis causa peccati est malitia seu depravatio et perversitas (Ps. LI) qua voluntas, nulla ignorantia vel passione influente, ex seipsa malum scienter et de industria eligit (Iob XXXIV, 27), non quia malum ut malum vult, quod est impossibile, sed quatenus privationem boni spiritalis praefert absentiae boni temporalis, et minus bonum magis amat. Tunc voluntas dicitur malum agere non solum eligens sed ex electione, uti fit a) in ignorantia affectata quam eligit ad liberius peccandum ; vel b) in passione quam studioso excitat ad peccandum intensius ; vel c) in mala consuetudine voluntarie et libere admissa. Quae etiam in venialibus fieri possunt.

472. Peccata ex habitu malo fiunt ex malitia. — Cum enim habitus vitiosus sit libere acquisitus, si etiam in praesenti libere conservetur voluntate illum non retractante, homo qui non ex inadvertentia vel passione agit secundum habitum, sed suo habitu scienter et libere utitur, peccat ex malitia, quia agit ex voluntate confirmata in malo seu ex mala inclinatione voluntatis qua ista est firmata in malo. Tunc voluntas dicitur malum agere, non secundum habitum sed ex habitu. — Non tamen omne peccatum ex malitia est ex habitu ; sed homo potest etiam sine habitu de industria eligere malum (sicut angeli mali et primus homo fecerunt), sive ex praedispositione innata vel acquisita corporis, sive ex remotione prohibientis fidei, spei, timoris, etc.

473. Principium. Gravius est, ceteris paribus, peccare ex malitia quam ex passione (vel, a fortiori, ex ignorantia), quia 1) fit ex motu magis proprio voluntati, cum nullo modo ab impulsu ipsi extrinseco (qualis est passio) voluntas moveatur sed omnino ex seipsa ; « unde peccatum tanto magis aggravatur quanto fuerit vehementior malitia, et diminuitur tanto magis quanto passio fuerit magis vehemens » ; — 2) peccans ex passione, cum haec cito transeat, facile redit ad bonum propositum, peccans autem ex malitia saepe peccat ex habitu et ideo diuturnius ; — 3) peccans ex passione habet voluntatem ordinario ordinatam ad bonum : bonum enim proponit et quaerit sed aliquando recedit a proposito propter passionem ; peccans ex malitia autem male dispositus est quantum ad ipsum finem, quia habet firmum propositum peccandi. Finis autem in moralibus est primum principium. Unde peccans ex malitia peccat gravius quia defectus principii est pessimus, et periculosius quia non facile a peccato revocatur.

474. Specialis malitiae sunt peccata in Spiritum Sanctum. — Sunt illa quae directe fiunt contra bonum quod Spiritui Sancto per appropriationem tribuitur, scil. bonitatem et amorem Dei, et quidem ex malitia seu electione mali. Quod nomen ex Scripturis desumptum (Mt. XII, 31 ; Mc. III, 29, Lc. XII, 10), ibi designat illud Phrisaeorum peccatum quo miraculosa opera Christi, virtute Spiritus Sancti facta ut homines salvarentur et a malo retraherentur, ex malitia tribuebant diabolo ; quod est impugnare veritatem manifestatam et clare propositam et agnitam. A Patribus et Scholasticis tamen per analogiam extensum fuit ad designanda omnia peccata similia, quae malitiose contemnunt media a Spiritu Sancto concessa ad hominem convertendum et a peccato retrahendum.

Ad illa ergo requiruntur duo : a) ut sint ex malitia, i. e. non ex subito motu passionis (uti etiam fieri potest pro desperatione, odio Dei, etc.), sed ex sola voluntate seipsam deliberare ad malum movente. At id non sufficit, secus omnes qui peccarent ex habitu, in Spiritum Sanctum peccarent ; sed b) requiritur malitia specialis, ex eo quod quis contemnit et abiicit ea quae peccatum poterant impedire vel eius remissioni procurare ; quae media sunt effectus gratiae Spiritus Sancti in nobis, et ideo qui sic agit ex malitia, proprie peccat in Spiritum Sanctum. Sunt ergo illa peccata quibus homo per contemptum abiicit media ex bonitate Spiritus Sancti concessa quibus a peccato potuisset retrahi.

475. Sex a Scholasticis numerantur peccata in Spiritum Sanctum. — Homo enim retrahitur a peccato : a) ex parte divini iudicii, vel 1° consideratione misericordiae per spem, quam abiicit desperatio ; vel 2° consideratione iustitiae per timorem, quem tollit praesumptio illa qua quis sola misericordia Dei et sine meritis vel poenitentia vult obtinere gloriam ; b) ex parte donorum Dei, vel 3° agnitione veritatis per fidem, contra quam ponitur impugnatio veritatis agnitae, ut maiori cum licentia quis peccet ; vel 4° interioris gratiae auxilii, contra quod ponitur invidentia fraternae gratiae, dum aliquis dolet non de solo bono proximi sed de ipso augmento gratiae in animabus ; c) ex parte peccati, vel 5° inordinatione et turpitudine peccati, quae, movente gratia actual, ducunt ad poenitentiam, et huic opponitur impoenitentia, quae non est mera mors in peccato sed propositum non poenitendi ; vel 6° parvitate et brevitate boni quod in peccato invenitur, quae, movente gratia actual, inducit hominem ad hoc quod in peccato non firmetur, et huic opponitur obstinatio i. e. firmum propositum inhaerendi in peccato.

Odium Dei, quamvis de se sit peccatum maximae malitiae, inter peccata in Spiritum Sanctum non ponitur, quia est ipsis gravius, et quia aliquo modo implicite in omnibus continetur.

476. Peccatum in Spiritum Sanctum dicitur irremissibile : non quasi gratia Dei remitti non possit, nec quia de facto nunquam remittitur, sed est tale secundum naturam, quia directe excludit ea per quae fit remissio peccatorum, et includit dispositionem pertinaciae quae de se est permanens, et dum manet est obstaculum positivae resistentiae ad actionem gratiae divinae. Unde difficillime et rarius et solum quasi miraculose remittitur, quia, contemnendo dona supernaturalia ad remissionem necessaria, directe impugnat omnem ad Deum conversionem.

477. Animadversio. — Peccata malitiae quae sunt ex inclinatione habitus nunquam sunt prima, quia praesupponunt actus ex quibus habitus fuit causatus. Peccata in Spiritum Sanctum ordinario praesupponunt alia peccata, quia homo solet procedere ab imperfectiore et minore peccato ad perfectum et maius ; potest tamen aliquis propter libertatem arbitrii¹ , etiam in primo actu ex contemptu peccare in Spiritum Sanctum.