DE OBIECTO FORMALI FIDEI.

S. Th. II-II, q. 1, a. 1 ; De Verit., q. 14, a. 8.

667. Thesis. Obiectum formale fidei est auctoritas Dei revelantis seu prima veritas in dicendo. — Obiectum formale fidei est id propter quod creditur id quod creditur. Hoc autem, definiente Conc. Vat., sess. 3, c. 3, can. 3, est auctoritas Dei revelantis qui nec falli nec fallere potest ; auctoritas quidem non in praecipiendo sed in affirmando et testificando seu veritas Dei in dicendo, et quidem veritas Dei ut revelans. Quae verba indicant duo :

1° Quod Deus, quando loquitur, ex infinita perfectione non dicit nisi verum, et ideo ius habet ut ipsi credamus, unde obiectum formale fidei dicitur esse prima veritas in dicendo.

2° Sed non sufficit quod Deus, quando loquitur, verum dicat, ad fidem requiritur etiam quod de facto sit locutus : unde obiectum formale fidei dicitur esse auctoritas Dei ut revelantis seu prima veritas revelans. Si enim ab aliquo petimus cur credat, respondebit quia Deus dixit (en 2^um) ; et credit quod Deus dixit, quia Deus in loquendo est verus (en 1^um). — At :

3° Ad auctoritatem Dei qua verus est in dicendo, non sufficit quod Deus sit infinite verus i. e. non possit ex malitia aliquem fallere, sed requiritur etiam quod sit infinite sapiens i. e. non possit falli in cognoscendo ex ignorantia. Ergo a theologis dicitur obiectum formale fidei esse prima veritas in dicendo, quatenus supponit primam veritatem in cognoscendo. Motivum tamen immediatum et ultimum fidei solum est prima veritas revelans.

668. Auctoritatem Dei revelantis esse obiectum fidei formale, probatur :

1. Ratione : Fide divina eodem modo credimus Deo ac fide humana credimus homini. Atqui fide humana credimus propter auctoritatem hominis in testificando : si enim ab aliquo petimus : cur credis hoc, respondebit : quia Petrus dixit ; et si petimus : cur credis quod Petrus dixit, respondebit : quia Petrus verus est in loquendo.

2. Ex modo loquendi S. Scripturae : a) fides dicitur ex auditu verbi Dei (Rom. X, 14 ; Ierem. VII, 28) et fideles dicuntur accipere fidem ut verbum seu testimonium Dei (I Thes. II, 13) ; — b) fide credimus Deo (Gen. XV, 6) : credere est testimonium Dei accipere sicut credere hominibus est accipere testimonium hominum (I Ioh. V, 5-13) ; et quidem comparatur fides divina fidei quae adhibetur testibus in iudicio (Ioh. V, 36 ; VIII, 17) ; — c) appellant prophetae V. T., quando fidem exigunt, ad auctoritatem Dei (Haec dicit Dominus), imo ipse Christus explicite ad eius veritatem et veracitatem (Ioh. VII, 16, 28 ; VIII, 26) ; unde credendo significamus Deum esse veracem (Ioh. III, 33). Quibus omnibus constat eodem modo nos credere Deo ac credimus hominibus, et fidem fundari in testimonio, ac auctoritate Dei loquentis. — Et ideo d) fides dicitur obedientia et captivitas intellectus in obsequium Christi (II Cor. X, 5) : cum enim homo fide admittit, non quae ipse sed quae Christus videt, quia Christo voluntarie fidit, ideo per voluntatem intellectus tenetur captivus intellectus Christi, huic sese subiicit eumque honorat.

3. Ex Traditione : idem clare et aperte docent Patres ab initio : Athenagoras, Leg. pro christianis, n. 7 ; S. Theophilus Ant., ad Autolyc. I, 8 ; Clemens Al., Strom. II, c. 2, n. 8 ; S. Chrysostomus, in Mt. hom. I, n. 82 ; hom. 36 in Gen. 15, n. 6 ; Theodoretus, Graec. affect. serm. I ; S. Cyprianus, de Mortalitate, n. 6 ; S. Ambrosius, in Luc. IV, 71 ; S. Augustinus, ep. 47, n. 7 ; de Spiritu et Littera, XXXII, n. 5 ; S. Leo M., serm. 27, c. 1.

Argumenta allata probant fidem aeque fundari in revelatione seu testimonio ac in veritate Dei, et ideo non solam veritatem Dei in dicendo esse obiectum formale fidei ; sed etiam revelationem ad illud pertinere, seu motivum esse positive influens in fidem, et non esse puram condicionem sine qua non quae motivum applicat, ut docuit Scotus. Et sane :

a) Id quod Deum formaliter constituit testem et quod reddit auctoritatem Dei formaliter moventem pertinet ad motivum fidei. Sed revelatio actu formaliter constituit Deum testem et reddit auctoritatem eius formaliter moventem, nam auctoritas non loquens non est movens audientem. Ergo motivum formale fidei est prima veritas ut actu testificans ; secus in actu primo moveret, non in actu secundo.

b) Nam motivum partiale est id quo ratio videt connexionem inter auctoritatem Dei et veritatem credendam, sicut nexus conclusionis cum principio movet ad assensum scientificum ; haec connexio autem in casu est factum revelationis. Ergo revelatio est motivum partiale.

c) Obiectum formale adaequatum est id quod ostendit infallibiliter veritatem revelatam. Non sola auctoritas Dei nec sola revelatio id ostendunt. Ergo obiectum formale adaequatum est utrumque simul. Non credimus scil. solum quia Deus verax est, nec solum quia Deus revelavit, sed propter utrumque¹].

669. Fides est virtus theologica seu pure divina, quae proinde Deum solum ut obiectum formale habet : gratia enim habituali et virtutibus theologicis participamus vitam et operationes ipsi Deo proprias, quae solum obiectum Deum habent. Unde unicum motivum fidei est sola veritas Dei revelantis, nec aliquid creatum potest ingredi eius obiectum formale, sicut etiam de aliis virtutibus theologicis est dicendum. Hinc non sunt audiendi :

1. Illi qui cum De Lugo putant obiectum formale fidei partialiter esse propositionem Ecclesiae, dicentes quod credimus quia Deus revelavit, et hoc quia Ecclesia dicit. Propositio enim ab Ecclesia facta non est causa seu motivum cur credimus, sed tantummodo medium ordinarium quo cognoscimus quid sit a Deo revelatum²] ; quo cognito revelatis adhaeremus propter solam Dei auctoritatem. Sic quando magister dicit : haec est sententia Scripturae aut S. Thomae, creditis sententiae non propter magistri, sed propter Scripturae aut S. Thomae auctoritatem.

Ita et contenta in littera regis, non creduntur propter auctoritatem nuntii.

2. Neque audiendi sunt qui, ut Mazzella, docent extrinsecam revelationem ingredi obiectum formale fidei ; quia ad fidem requiritur quod de facto Deus sit locutus, ut dictum est n° 667. Locutio enim Dei potest spectari vel active, prout est in ipso Deo conceptio veritatis quam ordinat et dirigit ad nos et voluntas ac imperium illam revelandi, at sic non est nisi ipse Deus et pertinet ad motivum fidei ; vel spectari potest passive, prout est manifestatio et signum huius conceptionis et voluntatis in creaturis (vox externa, visio imaginaria, vel species intelligibilis nobis infusa), et haec non est obiectum formale fidei sed tantum conditio sine qua non : quia enim locutionem Dei i. e. ipsius intellectum et voluntatem inspicere non valemus, ideo indigemus ad eam cognoscendam signis Deo externis, quae tamen non sunt causa seu motivum cur credimus, sed conditio sine qua fides non est possibilis.

Sic epistola qua aliquis testatur, non est motivum credendi, sed conditio cognoscendi eius iudicium et testimonium internum sui intellectus.

670. Corollarium. — Exinde apparet falsas esse sententias antiquiorum theologorum, ex quibus

1. Caietanus obiectum formale fidei reposuit in divina essentia seu Dei veritate in essendo, et Gulielmus Parisiensis in suprema Dei dominio : ista sunt ultima ratio ontologica ipsius motivi fidei, sed non motivum proximum quod movet ad assensum, seu quo nititur assensus nostri intellectus ;

2. Bannez et Sylvester Maurus saltem partialiter reposuerunt in lumine fidei sive habituali sive actuali : gratia causat per modum causae efficientis, sed non est motivum credendi ;

3. Ripalda pro revelatis promissionibus reposuit in fidelitate Dei : hoc autem pertinet ad motivum spei.