Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

De Subditis legis civilis.

S. Th. I-II, q. 96, a. 5 et 6.

290. Principium. Ad leges civiles obligantur omnes et soli potestatis legem ferentis subditi, usu rationis habitualiter praediti, pro quibus lata est lex. — Hinc secundum S. Thomam : a) perfecti etiam subiiciuntur legi humanae in quantum est regula actuum humanorum, quia ita etiam statuit lex naturalis et divina, ut definivit Ecclesia contra Beguardos et Beguinas, s. XII damnatos in C. Viennensi (a. 3) ; b) quantum ad vim coactivam legis tamen, non subiiciuntur iusti et virtuosi quorum voluntas consonat legi, sed soli mali quorum voluntas a lege discordat.

291. Leges personales et territoriales. — Aliae leges sunt personales quae immediate afficiunt personas quaeque versantur principaliter circa ipsarum statum et capacitatem (lois qui com- posent le statut personnel : nationalité, capacité, majorité, filiation, état civil), accessorie circa bona : ad has spectant probabiliter leges circa bona mobilia quae consentire adhaerere personis. Aliae sunt territoriales: quae immediate afficiunt territorium societatis et mediate personas quatenus ad territorium pertinent ; inter quas recensentur leges reales quae principaliter versantur circa bona immobilia et accessorie circa personas, leges quae determinant formas et executionem actuum quia actus constituendi et exequendi sunt secundum leges loci in quo constituuntur vel executioni mandantur, iuxta principium : locus regit actum, leges spectantes ordinem externum et tranquillitatem publicam territorii ac securitatem personarum et dominiorum (lois de police et de sûreté), ad quas pertinent leges quae puniunt delicta.

292. Variae personae variis modis legibus subiiciuntur. — In territorio esse possunt :

1° Cives seu nationales, quae sunt membra societatis, sive nativitate, sive iure, sive coaptatione, sive adnexione : a) praesentes in territorio omnibus legibus tenentur ; — b) absentes tenentur legibus personalibus (C. Civ. a. 3, § 3), non autem tenentur per se legibus territorialibus, v. g. circa ordinem publicum, vel formam contractuum ; — c) tenentur tamen per accidens, si sint moraliter praesentes ratione bonorum quae in territorio possident pro legibus realibus, vel ratione actionis aut omissionis quam ibi exercent v. g. pro officiis erga societatem adimplendis, aut si fictione iuris praesentes sint ratione delicti in concivem exerciti : id enim censetur fieri in territorio communitatis.

2° Extranei, qui non sunt membra communitatis, sed domicilium vel residentiam habent in territorio vel per illud transeunt. Iamvero, quia non sunt membra communitatis, a) non tenentur legibus personalibus ; — nec b) per se legibus territorialibus ; — c) per accidens tamen tenentur, vel 1) ratione boni communis, ad leges quae spectant ordinem (C. Civ., a. 3, § 1) aut quae specialiter pro ipsis latae sunt, vel 2) ratione bonorum quae ibi possident pro legibus realibus (C. Civ., a. 3, § 2), vel 3) ratione actus quem ibi exercent, faciunt aut exequuntur pro legibus quae determinant formam aut executionem contractuum (locus regit actum), vel 4) ratione delicti quod ibi committunt pro legibus quae poenam statuunt ; — d) si sint absentes non tenentur nisi legibus quae versantur circa bona ab ipsis possessa, vel ratione criminis adversus societatem patrati (saltem si a proprio superiore non sufficienter punitur).

3° Exempti qui fictione iuris censentur extra territorium et iurisdictioni loci subtrahuntur. Sunt a) iure humano : principes aliarum nationum quacumque de causa in eo degentes ; item ipsorum legati cum suis et domesticis ; — b) ex iure divino et ecclesiastico : R. Pontifex quantum ad omnes ; clerici et religiosi pro iis qui eorum dignitati et officio adversantur (de quo ad Ecclesiam pertinet iudicare), pro aliis hodie tenentur etiam directe vi ipsarum legum.

4° An ipse legislator legi subiiciatur, non amplius est quaestio practica, quia non datur legislator singularis ; unde omnes qui ad confectionem legis concurrerunt, ipsi subiiciuntur. Quoad vim coactivam tamen, ipsa persona regis exempta est, quae ideo declaratur inviolabilis (Const. belg., a. 63).