Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. II-II, q. 27.

916. Virtus charitatis, sicut omnis amicitia, tendit ad amorem, non ad illum quo amamur ab aliis, sed quo alios amamus. Est enim amor benevolentiae ; et benevolentia plus vult amare quam amari. Unde

1) actus proprius charitatis est amare, qui « convenit charitati in quantum est charitas » ;

2) « magis convenit ei amare quam amari » : amare secundum se, in quantum virtus inclinatur ad proprium actum, amari per aliud, in quantum ipsa est etiam aliquid bonum amabile, et habet communem rationem boni ad quod amandum alii per actum charitatis moventur ; unde matres, quia maxime amant, plus quaerunt amare quam amari ;

3) magis laudabile et melius est amare quam amari, unde amici magis laudantur ex hoc quod amant, quam ex hoc quod amantur ; imo si non ament, vituperantur. Et quamvis meliores in quantum meliores sint magis amabiles, ex eo quod in iis est perfectior charitas sunt magis amantes.

917. Actus proprius et principalis charitatis est dilectio. — Haec non est simplex benevolentia qua solummodo bonum volumus, sed est amor benevolentiae et amicitiae, et ideo etiam includit unionem secundum affectum inter amantem et amatum, in quantum aestimamus illos quos amamus quodammodo ut unum nobis et sic in ipsos movemur et ipsis etiam bonum volumus (n. 844 et 846).

Dilectio itaque includit benevolentiam et addit unionem affectus et complacentiam. Unde benevolentia est principium amicitiae.

Non ergo sufficit maius bonum velle illis qui magis sunt diligendi, vel etiam ipsis magis benefacere effective, sed etiam oportet secundum affectum magis diligere unum quam alium, ita ut ex affectu maiori charitas procedat in maiorem effectum prout necesse fuerit.

918. Quomodo Deus est diligendus. — A. Deus est diligendus propter se : 1) ut causam finalem, quia non ordinatur ad aliud sed ipse est finis ultimus omnium ; 2) ut causam formalem, quia ipse est sua bonitas per essentiam ; 3) ut causam efficientem, nam bonitas ipsius a nullo alio, sed e contra aliorum bonitas ab ipso procedit. — At 4) non ut causam dispositivam seu materialem, nam propter alia disponimur ad diligendum Deum in se v. g. per beneficia ab eo accepta, vel per praemia sperata, vel per poenas quas per ipsum vitare intendimus. Et sic spes et timor ducunt ad charitatem.

B. Deus est diligendus immediata, et mediante ipso diliguntur quaecumque alia. Quamvis enim hic in terris non possit immediate et in se cognosci, ita tamen potest amari, quia amor tendit in rem amatam non prout est in cognoscente sed prout in se ipsa existit¹ ; et ideo in coelis charitas non evacuatur sed permanet.

C. Deus est diligendus totaliter : a) ex parte rei dilectae, quia totum quod pertinet ad Deum diligi debet ; b) etiam ex parte diligentis, quia homo debet secundum totum posse diligere Deum i. e. seipsum totum et omnia sua ad Dei amorem ordinare. — c) Non tamen potest diligi totaliter secundum comparationem diligentis ad rem dilectam, ita ut diligatur tantum quantum diligibile est, quia nulla creatura infınite diligere potest illum qui infinite est diligibilis.

D. Deus est summe diligendus ac sine modo et dilectioni eius nullus est modus imponendus, quia in dilectione Dei dari excessus nequit. Deus est enim finis ultimus et mensura ac regula suprema omnium actionum. Atqui nullus potest nimis adhaerere fini ultimo, nec regulae supremae, secus finis ultimi esset alius finis et mensurae esset alia mensura, et sic procederetur in infinitum ; sed quanto plus attingitur ultimus finis ac regula, tanto melius est. Ergo quanto plus Deus diligitur, tanto dilectio est melior².

919. Animadversiones. — Quoad meritum dilectionis docet S. Thomas : 1) dilectio amici, ex parte obiecti, est magis meritoria quam dilectio inimici qua melius est diligere meliorem ; at dilectio inimici utpote difficilior est signum maioris dilectionis Dei, quae tanto ostenditur fortior quanto ex ipsa facilius difficiliora ; charitas tamen ferventius diligit amicos quam inimicos quia sunt nobis propinquiores (a. 7).

2) Si separatim considerentur, dilectio Dei magis est meritoria quam dilectio proximi, nam haec non est meritoria nisi per priorem ; si vero comparentur dilectio solius Dei et dilectio proximi propter Deum dilectum, ita ut dilectionem Dei includat, sic dilectio proximi praeeminet (a. 8).