Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 86 ; q. 89, a. 1.

517. Secundus effectus peccati est reatus culpae i. e. debitum reparandi offensam Deo per peccatum illatam. Peracto enim peccato actuali, illius manet homo reus ; nam cessante actu voluntario quo homo recedit a lumine rationis et lege Dei, non ideo statim homo ad illud redit, sed ad hoc requiritur motus voluntatis contrarius primo motui, « sicut si aliquis sit distans alicui per aliquem motum, non statim cessante motu fit ei propinquus, sed oportet quod appropinquet rediens per motum contrarium » (q. 86, a. 2). Unde homini imputatur culpa, usquedum illam retractaverit et ipsius veniam sit consecutus.

518. In peccato mortali, reatus culpae importat statum habitualis aversionis a fine ultimo, quod est peccatum habituale : est enim impossibile quod homo sit reus aversionis a fine et simul sit ad finem conversus. Unde manet homo a Deo aversus donec per conversionem ad Deum redeat (Is. XVII ; Mt. IX, 1-7 ; 12-13 ; Lc. VIII, 37-50 ; I Ioh. III, 5 ; Ps. L, 4). Peccatum habituale, in ordine naturali, esset tantum privatio habitualis ordinationis rationis (et voluntatis) in Deum ; in ordine autem supernaturali, cum conversio et ordinatio ad Deum fiat per gratiam, privatio habitualis conversionis in Deum est etiam privatio gratiae habitualis gratum facientis (C. Trid. sess. 6, c. 15, can. 27 ; sess. 7, can. 6). Non est mera poena vel effectus, sed verum peccatum habituale, quia est inordinatio voluntaria et culpabilis : voluntaria, utpote praevisa ab illo qui peccat mortaliter et ideo volita saltem in causa aut indirecte ; culpabilis, quia talem inordinationem praecavere et auferre tenetur.

519. Peccatum mortale relinquit maculam in anima. — Habitualis enim ordinatio nostra in Deum sive per rationem sive per gratiam est decor animae : « habet, inquit S. Thomas, a. 1, anima hominis duplicem nitorem, unum quidem ex refulgentia luminis naturalis rationis per quam dirigitur in suis actibus, alium vero ex refulgentia divini luminis scil. sapientiae et gratiae ». Hinc privatio habitualis ordinationis ad Deum est simul amissio nitoris debiti et ideo macula animae. Unde peccatum habituale et macula non distinguuntur realiter sed ratione tantum : in quantum tollit ordinem ad Deum finem ultimum, consideratur ut habitualis culpa et separatio a Deo ; in quantum autem tollit decorem animae debitum, consideratur ut macula¹ (Ier. II, 22 ; Zach. XIII, 1 ; Ps. XIV ; Ps. CXVIII ; Eccli. XXXI ; Is. IV, 4 ; Ezech. XIV ; XXXVI, 23 ; Ios. XXII, 17 ; Ioh. XIII, 10 ; Eph. V, 27 ; Tit. I, 15 ; I Cor. VI, 11 ; C. Trid. sess. 5, can. 2 ; prop. 56ª Baii).

Non tamen sequitur maculas diversorum peccatorum inter se non differre, vel secundum peccatum mortale non causare novam maculam, cum gratia habitualis iam sit sublata per primum. Etenim, ut dicit S. Thomas, a. 1, ad 3, macula significat privationem nitoris animae in ordine ad causam, quae est actus peccati, et ideo maculae sunt plures, diversae et inaequales prout plura, diversa et inaequalia sunt peccata quae eam induxerunt, sicut diversae sunt umbrae secundum diversa corpora lumen impedientia. Praeterea secundum peccatum de se est privativum gratiae eamque auferret si reperiret ; adeoque est nova causa privationis et ita nova macula.

520. Quid relinquat peccatum veniale. — Peccatum veniale quod est contrarium fervori i. e. exercitio charitatis imputatur ad culpam, usquedum homo, influente charitate, per actum contritionis vel alium aequivalentem qui virtualiter dispicientiam continet peccati, istud retraxitaverit et sic eius inordinationem compensaverit. Cum autem non auferat nec minuat habitualem seu permanentem ordinem in Deum et habituale decorem animae (C. Trid. sess. 6, c. 11 ; sess. 14, c. 5), sequitur ipsum non inducere maculam proprie dictam et manentem ; in quantum autem impedit hic et nunc actualem nitorem ex actibus virtutum provenientem, aliquando dicitur improprie, pro uno momento, animam maculare² .