DE ACTU FIDEI EXTERIORE SEU DE EIUS CONFESSIONE.

S. Th. II-II, q. 3.

711. Confessio fidei est externa eius manifestatio per aliquod signum ad hoc idoneum. Est actus externus virtutis fidei, quia immediate a fide producitur nullo alio habitu mediante ; unde confessio fidei secundum obiectum et speciem directe ordinatur ad fidem ut ad finem.

Ex iure naturali-divino datur praeceptum, obligans sub gravi, exterius confitendi fidem ; quod praeceptum simul est affirmativum et negativum (can. 1325, § 1).

712. Quatenus est negativum praeceptum confitendi fidem prohibet, ullo unquam casu vel periculo etiam mortis, expresse vel tacite, verbo vel signo vel facto (silentio v. g.), fidem exterius negare vel falsam profiteri aut simulare. Qui enim sic ageret, implicit. saltem diceret vel Deum revelare falsa vel ipsum non revelasse dogmata fidei christianae, quod utrumque est Deo maxime iniuriosum. Hinc Christus : « Qui autem negaverit me coram hominibus, negabo et eum coram Patre meo qui in coelis est » (Mt. X, 32, 33 ; cfr. Lc. IX, 26 ; XII, 8-9 ; II Tim. II, 12).

Quod fieri potest dupliciter : a) directe et explicite, quando quis sciter fidem negat vel falsam profitetur ; b) indirecte et implicite, si absque intentione negandi actionem ponit quae ab aliis ut negatio fidei habetur, qualis esse potest assistere aut participare ritibus haereticis (sumere v. g. coenam calvinisticam).

Peccant igitur contra fidem : 1° verbis, qui aperte, serio aut ficte, negant etiam unum articulum fidei, aut se esse christianos vel catholicos negant, aut alterius sectae discipulos (vetero-catholicos, rationalistas, positivistas, mahumedanos) sese dicunt, aut negant se esse papistas, ultramontanos, clericales,... in regionibus in quibus illa verba non significant nisi catholicum religionem ;

2° factis : qui ad occultandam fidem adhibent ritus aut caeremonias falsi cultus, uti sunt thus adolere, genuflectere vel sacrificare coram idolo (S. C. de Pr. F. 12 sept. 1645), sumere coenam calvinisticam, circumcisionem ut ritum religiosum adhibere, etc.

3° item qui pecunia emunt testimonium quod falsam religionem professi sunt (libellatici) ;

4° item qui ponunt actionem quae ex se vel ex circumstantiis significat professionem falsae religionis, v. g. bibere in mortem Papistarum vel in sanitatem hostium Ecclesiae, simul cum iis orare, cantare, etc., nomen dare sectae haereticae, schismaticae, massonicae, societati antichatholicae aut biblicae, quaecumque de causa ;

5° generatim illi qui utuntur vestibus, manuum nutibus, vel signis specialiter professivis falsae religionis, uti sunt vestes sacrae quae exhibent honorem Prophetae, idolo, etc. (S. C. P. F. 23 mart. 1844) et insignia seu signa professiva Francomurariorum ;

6° generatim illi qui de fide nominatim et personaliter interrogati a potestate publica tacent vel utuntur verbis ambiguis (quae v. g. ab interrogante accipiuntur pro negatione) : hoc enim propter adiuncta ex communi aestimatione consideratur ut negatio vel erubescentia fidei, vetimor poenae imminens (prop. 18 damn. ab Inn. XI).

Dixi : generatim, quia, si ob quasdam circumstantias omnino peculiares omnibus manifestum esset illa non esse religionis negationem vel erubescentiam, v. g. si taciturnitas a praesentibus potius haberetur pro confessione fidei, vel si lex aperte statueret nulli potestati publicae licere ut se in civium conscientiam ingerat, non esset illicitum. Quando autem id fiat, prudenti aestimatione relinquitur determinandum.

713. Quatenus est affirmativum praeceptum confitendi fidem praecipit, etiam aliquantó cum periculo vitae, confessionem externam fidei, et quidem in duplici casu : 1) quando per omissionem huius confessionis, privative magnus subtraheretur honor debitus Deo, vel positive seu contrariae Deus magna iniuria afficeretur ; hinc non tantum interrogati de fide qui tacendo habentur ut infideles debent confiteri et procurare magnum honorem Deo, sed etiam ille qui videt ab infidelibus vel haereticis conculcari res sacras tenetur impedire si potest, et ille qui audet fidem impugnari debet contradicere si potest vel impugnantibus imponere silentium, vel profiteri fidem, si haec iudicantur utilia vel profutura ; 2) quando, non confitendo fidem, grave nasceretur damnum spirituale proximo, ut contemptus religionis, fidelium perverso, scandalum, v. g. si, aliquo tacente, ab aliis crederetur quod fides non esset vera et averterentur a fide, vel diu retardarentur, vel ad fidem non converterentur. Unde Rom. X, 9, 10 : « Si confiteris in ore tuo Dominum Iesum et in corde tuo credideris..., salvus eris : corde enim creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem ».

Ipsa enim fides nos obligat ad illam confitendam, quando, omittendo confessionem, in fide iniuria fiat Deo vel proximus detrimentum patiatur.

714. Applicationes. — Cum praeceptum affirmativum non obliget pro semper, hinc per se et generatim non peccant, saltem contra fidem, verbis, signis, actibus :

1° qui fidem occultant vel dissimulant sed gravi causa ;

2° qui interrogati ab homine privato, contemnendo aut tacent aut verbis aequivocis utuntur ;

3° qui negant vel tacent se esse sacerdotes, religiosos, etc. ;

4° a fortiori qui, ne catholici agnoscantur, edunt carnes, vel non assistunt missae, non orant ante vel post prandium, nisi id expresse exigeretur in odium religionis, inobedientiam Ecclesiae, professionem falsae sectae ;

5° imo qui graviori causa utuntur vestibus vel signis nationis, et etiam probabiliter falsae religionis tantum distinctivis ;

6° item qui tempore persecutionis fugiunt (Mt. X, 23) ; excipiuntur pastores animarum qui fugerent cum istarum damno spirituali (Ioh. X, 11) ;

7° qui pecunia emunt ne ipsis noceant vel de eorum fide inquirant ;

8° qui, principe iubente ut catholici se prodant vel comparent, comparere vel se prodere nolunt.

Dico : generatim, nam si praedictae actiones ex specialibus circumstantiis, ab aliis haberentur ut negatio aut erubescentia fidei, vel si magnus honor Deo subtraheretur, vel grave scandalum nasceretur, essent in fidem peccaminosae et relinquendae. Quando autem id fiat, prudenti aestimatione relinquitur determinandum.

715. Animadversiones. — 1° Ex aliis praeceptis vel virtutibus etiam obligamur aliquantó ad externam fidei confessionem, v. g. in susceptione Baptismi (cfr. rituale) vel alterius sacramenti, ratione cultus externi et adhaesionis ad Ecclesiam, ex praecepto Ecclesiae (S. Off. 20 iul. 1859 ; can. 1406-1408), etc. At in illis casibus non est ipsum praeceptum fidei quod nos obligat.

2° Aliquando oportet fidem occultare, quoties, non urgente praecepto confitendi fidem, ex eius confessione religio magis blasphemetur, aut perturbationes orirentur, aut mortis periculum foret subeundum, aut alia sequerentur gravia damna (S. Th., a. 2, ad 3).

3° De communicatione cum infidelibus et haereticis, dicetur in 4^a parte.

4° Notat Noldin : « Sicubi potestas politica conversionem ad veram fidem ante certum aetatis annum (16 vel 18) prohibet, lex impia est, nec licet, cui de veritate religionis catholicae persuasum est, propter legem civilem professionem fidei diutius differre. Pastores animarum tenentur eos, qui in sinum Ecclesiae cooptari petunt, non obstante quocumque malo temporali proprio vel alieno ad professionem fidei admittere. Ad evitanda autem mala, quae tum parocho tum convertendo ex lege civili imminerent, permitti potest, ut mutuo consensu converso ad aetatem legitimam differatur, vel ut peracta conversio usque ad illam aetatem occultetur, si haec iam proxime instet » Th. M., II, n. 14. Sed interna adhaesio statim est danda fidei, nec differri ea potest.

5° Attamen unio ad Ecclesiam et professio fidei per se debent fieri publicae, nec occultari debent saltem perpetuo, uti fert constans Ecclesiae praxis. Unde :

a) « Extra casum necessitatis non licet adultum baptizari vel ad conversionem admitti secreto, solo sacerdote sciente, sed id fieri debet publicae coram aliis, saltem duobus testibus. Ideo praescribit Ecclesia, ut abiuratae haeresis, quae a neoconversis exigitur, coram duobus testibus fiat et facta conversio in libros parochiales inseratur, tum ut satisfiat obligationi profitendi fidem, tum ut conversus subi sit iurisdictioni Ecclesiae in foro externo... »

b) Ideo statutum est non posse admitti ad Baptismum, Mahumedanum qui propter vitae periculum, vult christianus occultus esse et manere, sed illum debere se transferre ad loca, ubi possit publice christianam religionem profiteri (S. C. de Prop. F. 28 maii 1635).

c) In casu necessitatis, ubi nempe moribundus ex rationabili gravi causa publicam conversionem ad fidem detrectet, a quovis sacerdote quoties occurrit in Ecclesiam recipi potest, ut eius saluti consulatur, nisi ratio scandali praecavendi vel salutis proximi promovendae aliud exigat, ut in homine magnae dignitatis et auctoritatis. Sed etiam in hoc casu conversio fieri potest coram duobus testibus tantum, qui rem, si opus fuerit, postea divulgent possunt » (ibid., n. 16, 2 ; cfr S. Off. 25 iul. 1630).

d) Pariter « aliquando haeretici aut pagani, qui vult veram fidem amplecti sed hoc praestare non valet sine magnis incommodis temporalibus, potest clam coram duobus testibus discretis in gremium Ecclesiae recipi, (et id ad tempus occultare. Atvero post conversionem non potest amplius perficere actus qui sunt professio haeresis aut paganismi, v. g. recipere coenam protestantican, matrimonium contrahere coram ministro acatholico, signa deferre idololatriam significantia, etc. Possent autem alia peragere, quae non sunt directa professio fidei heterodoxae, ut v. g. visitare templa haereticorum, assistere (mere) funeri non catholico, imo una alterave vice assistere sermoni acatholico, dummodo tamen desit periculum perversionis aut scandali » Prümmer, Th. M. I, n. 507, resol. 1^a.

6° Notat Prümmer, ib., n. 507, 5 : « In praxi non semper facile distingui potest num occultatio fidei liceat necne. Generatim loquendo multo melius est fidem candide profiteri, quia damna ex professione orientia non solent esse tanta, quanta prima fronte apparent. E contra ex ingenue professione fidei solent maxima bona produci tum pro ipso profitente, tum pro aliis eius bonum exemplum admirantibus ».