Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

De Interpretatione legis ecclesiasticae.

367. Lex ecclesiastica, utpote humana, saepe eget interpretatione, quae potest esse mere declarativa seu comprehensiva, aut extensiva et restrictiva, et ratione auctoris quo fit, denominatur authentica seu legalis, usualis, iudicialis aut doctrinalis (cfr. n. 294). Porro in iure ecclesiastico non solum legalis est auctoritativa, sed etiam usualis ex usu legis subsequenti, datis condicionibus ad consuetudinem requisitis, de quibus infra dicemus (can.

27-29) ; item iudicialis sed quoad partes causae tantum ; doctrinalis vero est mere privata.

368. Summus Pontifex delegare potest Congregationes romanas ad leges authentice interpretandas ex mandato speciali, vel etiam ex generali quale dedit C^i Rituum pro legibus ad ritus pertinentes, et C^i Concilii pro decretis Tridentini mores et disciplinam spectantibus ; nunc autem iuxta const. Sapienti 28 iun. 1908, singulae pro competentia sibi commissa hoc iure funguntur salva R. Pontificis approbatione (can. 244) ; insuper instituta fuit commmissio specialis ad Codicis canones declarandos (ex motu proprio 15 sept. 1917). Quarum actus non eadem auctoritate sed tali ac tanta gaudent ac singulis ipsae tribuunt. Etenim :

1. Vel edunt solemne et generale decretum, speciali auctoritate Pontificis approbatum quo controversiam dirimunt : eamdem vim habet ac lex hancque etiam extendere potest.

2. Vel sub approbatione in forma communi tradunt resolutiones, declarationes, decisiones generales, quibus ex professo sensum legis exponunt : haec sunt interpretatio mere declarativa sed authentica quae valet pro omnibus casibus.

3. Vel dant responsa ad Dubia proposita pro casu particulari, quin decretum generale emittant : haec sunt auctoritativa relle ad casum propositum et pro personis ad quas spectat, sicut interpretatio iudicialis (can. 17, § 3), — pro aliis et quoad casus similes non sunt auctoritativa interpretatio nec per se se obligatoria, exhibent tamen probabilem et prudentem rationem agendi et habent valorem doctrinalem maiorem quam si darentur a privatis doctoribus, et eo maiorem quo firmioribus innixa sit argumentis, saepius fuerit repetita, et casus occurrentes sint similiores. Imo si esset uniformis praxis, generalis, constans, nefas esset ipsi contraire : tunc contraria non esset probabilis ; unde in responsis aliquando additur : « attenta constanti praxi S. Congr^is ».

369. Interpretatio egetne promulgatione ? — Interpretatio authentica extensiva (vel et restrictiva) requirit novam promulgationem, quia revera est obligationis extensio (vel mutatio) quae in lege non continebatur, seu nova lex relate ad aliquid punctum : talis interpretatio facta ab illo qui deputatur ad simpliciter interpretandum leges, non habet vim legis, nisi detur ex speciali mandato legislatoris et ab ipso legitime promulgatur, uti fieri solet pro decretis Congregationum (can. 17, § 2).

Interpretatio comprehensiva quae declarat sensum qui sat clare in lege continetur aut necessario ex ea eruitur, non requirit promulgationem quia sufficienter fuit promulgata cum lege ; illa vero quae declarat sensum qui obscure continetur ita ut antea et ex se esset dubia vel probabilis tantum, requirit novam promulgationem. Secundum ius naturae id disputari potest : iuxta alios non requirit promulgationem quia non condit novam legem sed detegit sensum qui prius latebat ; secundum alios requirit quia id quod dubie vel probabiliter in lege continebatur non erat sufficienter promulgatum, unde lex non erat totaliter promulgata. Spectato autem iure ecclesiastico novo, promulgari debet ex can. 17, § 2.

370. Interpretatio doctrinalis facienda est secundum regulas in iure statutas ; scil.

1° « Leges ecclesiasticae intelligendae sunt secundum propriam verborum significationem in textu et contextu consideratam ; quae si dubia et obscura manserit, ad locos codicis parallelos, si qui sint, ad legis finem ac circumstantias et ad mentem legislatoris est recurrendum » (can. 18).

2° « Leges quae poenam statuunt, aut liberum iurium exercitium coarctant, aut exceptionem a lege continent, strictae subsunt interpretationi » (can. 19).

3° « Si certa de re desit expressum praescriptum legis sive generalis sive particularis, norma sumenda est, nisi agatur de poenis applicandis, a legibus latis in similibus ; a generalibus iuris principiis cum aequitate canonica servatis ; a stylo et praxi Curiae Romanae ; a communi constantique sententia doctorum » (can. 20).

4° « Leges latae ad praecavendum periculum generale, urgent, etiamsi in casu peculiari periculum non adsit » (can. 21).

5° « Lex posterior, a competenti auctoritate lata, obrogat priori, si id expresse edicat, aut sit illi directe contraria, aut totam de integro ordinet legis prioris materiam ; sed lex generalis (de se) nullatenus derogat locorum specialium et personarum singularium statutis, nisi aliud in ipsa expresse caveatur » (can. 22).

6° « In dubio revocatio legis praexistentis non praesumitur, sed leges posteriores ad priores trahendae sunt et his, quantum fieri possit, conciliandae » (can. 23).

371. Lex ecclesiastica admittit privatam interpretationem epichiae et quidem in triplici casu : 1) si lex in casu particulari fit nociva vel mala, v. g. si sine peccato nequeat servari, uti si velles pro missa relinquere aegrotum tuo auxilio omnino indigentem ;

2. si est boni impeditiua, aut valde onerosa, et nimis difficilis ut ab aequo legislatore vix urgeri possit, uti si excedat humanas vires vel causet grave damnum non proportionatum, v. g. si graviter aegrotans ieiunare teneretur ;

3. etiamsi non sit satis onerosa ut stricte imponi non possit, si inspectis circumstantiis temporis, loci, personarum et praesertim ordinario modo praecipiendi cum moderamine, praesumitur talem non fuisse legislatoris mentem : sic non teneris audire missam ne amittendum sit magnum lucrum extraordinarium.

At ordinario non datur epichia in legibus irritantibus, ob bonum commune, a quibus nulla etiam ignorantia excusat ; nisi expresse dicatur (can. 16, § 1).

Interpretatio epichiae fieri potest a quovis privato, si causa sit evidens ; — si dubia sit, est periculis plena, cum homo in propria causa cito in benigniorem partem inclinari solet ; unde adeundus est superior qui propter tales casus habet potestatem dispensandi (can. 15) ; — si vero sit causa quae non patitur moram recurrendi ad superiorem et sit satis fundata, ita ut positive dubium sit legem adhuc obligare, ipsa necessitas dispensat : tunc scil. sufficit ut probabiliter lex cessaverit obligare.