S. Th. I-II, q. 67 ; q. 68, a. 6 ; De Virt., q. 5, a. 4.

654. Principium. In beatis remanent habitus infusi qui nullam includunt imperfectionem, eorum statui repugnantes. — Hinc :

1. Non remanent fides et spes quae includunt imperfectionem quia sunt de non viso et de non possesso ; unde accedente visione et possessione evacuantur.

2. Remanet charitas quia amor ex natura sua nullam includit imperfectionem ; potest esse de possesso et non possesso, de viso et non viso.

3. Remanent virtutes morales supernaturales quoad essentiam, sed alios habebunt actus vitae coelesti conformes, sicut dictum est de virtutibus acquisitis ; ante resurrectionem tamen virtutes quae versantur circa passiones non erunt nisi in radice, quia sunt in appetitu sensitivo qui sine corpore esse nequit.

4. Dona Spiritus sancti quoad essentiam remanent in altera vita quia beati perfecte sequuntur ductum Spiritus sancti, et perfectissime ipsi subduntur ; sed alios habebunt actus vitae coelesti convenientes.

655. Animadversio. — In animabus purgatorii remanent insuper fides et spes quia non adhuc vident nec possident Deum. In damnatis nullus habitus supernaturalis aut virtus esse potest, quia non amplius destinantur ad vitam supernaturalem.

THEOLOGIA MORALIS SPECIALIS

De Materia, Methodo et Ordine Theologiae Moralis specialis.

656. Materia. — Post theologiam moralem generalem, quae complectitur tractatus de fine ultimo, de actibus humanis in se, de eorum regulis scil. conscientia et legibus, de peccatis, et de habitibus ac virtutibus, spectatis in genere, incipimus theologiam moralem specialem quae tractat in speciali

1° de singulis actibus bonis, et malis seu peccatis oppositis,

2° de singulis habitibus, virtutibus seu donis Spiritus sancti, et de vitiis oppositis,

3° de singulis praeceptis sive affirmativis, quae ad opera bona et virtutes pertinent, sive negativis, quae pertinent ad peccata et vitia.

Porro, inter haec omnia, quaedam sunt quae pertinent ad statum omnium hominum, quaedam ad quemdam statum determinatum, scil. clerici, religiosi, episcopi, etc.

657. Methodus. — Iamvero praedicta omnia separatim, vel etiam plura eorum simul explicare possunt, uti faciunt multi auctores moderni, qui cum S. Alphonso dividunt theologiam moralem secundum praecepta. At methodus S. Thomae scientifica et perfectior, utpote magis completa simul et compendiosa, est haec omnia simul considerare ita ut in eodem tractatu spectemus et virtutem cum ipsius actibus, et vitia ac peccata opposita, et donum Spiritus sancti huic virtuti correspondens, et praecepta affirmativa vel negativa ad haec omnia pertinentia.

« Est considerandum, ait S. Thomas¹], ... quod si seorsum determnaremus de virtutibus, donis, vitiis et praeceptis, oporteret idem multoties dicere... Erit ergo compendiosior et expeditior consideratiois via, si simul sub eodem tractatu consideratio procedat de virtute et dono sibi correspondente, et vitiis oppositis, et praeceptis affirmativis vel negativis. Erit autem hic considerationis modus convenientior ipsis vitiis secundum propriam speciem. Ostensum enim est supra quod vitia et peccata diversificantur specie secundum materiam vel obiectum... Est autem eadem materia circa quam et virtus recte operatur, et vitia opposite a rectitudine recedunt ».

Revera ordo praeceptorum non favet expositioni scientificae, quae omnia inter se logice coniungantur et ad principia reducantur. Nam

a) multi sunt actus, qui sat arbitrariae et valde remote reducuntur ad praecepta, v. g. imprecatio, ira, imo gula et ebrietas, quae nata sunt corpori nocere, ad 5^m praeceptum ; omnia sacramenta ad 3^m ; obligatio eleemosynarum ad 4^m vel ad 5^m ; humilitas ad 8^m ;

b) sunt actus vel virtutes, quae ad plura praecepta reduci debent, v. g. charitas ad 1^m pro amore Dei, ad 5^m pro amore proximi, ad 4^m vel 5^m pro officio eleemosynae ; item restitutio ad iustitia, fortitudo et temperantia ad diversa praecepta secundum varias materias ; — et ita multa miscentur quorum moralitas procedit ex rationibus valde diversis, aut c contra separantur ea quae spectant ad easdem virtutes ;

c) insuper dicta methodus dat locum tractationi incompletae : agentes ex professo de actibus praeceptis, omittunt ea quae sunt de consilio et quae spectant ad perfectionem, ac magis aut etiam unice considerant peccata, non virtutes.

Unde omnino praeferenda est divisio secundum virtutes.

658. Ordo divisionis. — Septem sunt virtutes, ad quas omnes aliae reducuntur : tres theologicae et quatuor cardinales. Theologia moralis specialis ergo septem complectitur tractatus : de fide, de spe, de charitate, de prudentia, de iustitia, de fortitudine, de temperantia, quae ad omnes status spectant ; quibus additur octavus : de statibus particularibus²].

Incipimus dicere de virtutibus theologicis.

DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS.

DE FIDE DIVINA.