Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 40, a. 1 et 2 ; q. 25, a. 1 ; Q. D. de Virt. 4, a. 1.

794. Spes secundum nomen (ἐλπίς) sensu proprio significat quamdam passionem appetitus sensitivi irascibilis ; unde vox usurpata fuit ad designandum etiam tum actum voluntatis similem passioni spei, tum habitum ad hunc actum inclinantem (I Cor. XIII, 13).

Sensu autem derivato et improprio sumitur etiam a) pro re sperata (Tit. II, 13 ; Rom. VIII, 24-25) ; — b) pro illo a quo speramus (Ps. XIII, 6 ; XXI, 10), quo sensu B. V. invocamus, dicendo : spes nostra, salve ; — c) pro medio acquirendi rem speratam (merita, preces sanctorum, sacramenta) ; — d) pro certitudine spei quae est eius perfectio (Rom. V, 4-5).

795. Spes, sensu proprio accepta, recte definitur : Motus appetitivae virtutis, tendens in bonum futurum, arduum, obtentu possibile. Dicitur

1) motus appetitivae virtutis, i. e. vel appetitus sensitivi, vel appetitus rationalis seu voluntatis, ut dictum est n° praec. ;

2) tendens in bonum, et sic differt a timore qui est mali ; porro hoc bonum est sensibile si agitur de passione spei, est autem spirituale vel etiam divinum dum agitur de spe pertinente ad voluntatem ;

3) futurum : nullus enim sperat quod iam habet ; et sic distinguitur spes a gaudio vel delectatione quae sunt de bono iam habito ;

4) arduum i. e. obtentu difficile : nullus enim sperat quod statim et facile est in sua potestate ; et sic distinguitur spes a desiderio quod est cuiuscumque boni, non considerata ipsius difficultate vel possibilitate ;

5) obtentu possibile, saltem secundum existimationem, et ideo probabiliter obtinendum ; et sic distinguitur a desperatione.

Sperare itaque est vivide optare sibi aliquod bonum, et confidere se illud obtenturum.

796. Spes necessario supponit amorem concupiscentiae et desiderium ; imo illa virtualiter includit : quamvis enim aliquis amare, imo et desiderare possit quod non sperat, nullus tamen sperare potest quod non concupiscit et desiderat. Ille amor est simplex complacentia boni i. e. coaptatio appetitus ad aliquid bonum, qua appetitus fit conformis et proportionatus amato, et hoc fit ei connaturale et conveniens ; desiderium est motus, tendentia ad illud bonum consequendum ; sed supra illa addit spes conatum firmiorem ad boni consecutionem, non obstante huius difficultate. Cum enim difficultates apparent quae hominem alliciunt ad bonum non prosequendum, et simul apparet possibilitas obtinendi bonum, facit spes ut homo prosecutionem boni non relinquat, sed in ea firmiter perseveret, imo ut propter difficultates magis ad bonum tendat. Spes ergo appetitum roborat, obfirmat, pugnando contra difficultates insurgit, et supra difficultates nos erigit.

Cum aliquis boni consecutionem sperat ab auxilio alterius, actus spei proprie vocatur expectatio.

797. Spes divina seu theologica definitur : virtus divinitus infusa qua, certa cum fiducia, beatitudinem aeternam et media ad illam, auxilio divino obtinenda, expectamus. Indicatur

1) genus ad quod spes pertinet : virtus divinitus infusa seu supernaturalis ;

2) actus proprius spei quo ab aliis virtutibus distinguitur : qua expectamus ;

3) obiectum materiale seu materia circa quam versatur, tum principalis : beatitudinem aeternam ; tum secundaria : media ad illam obtinenda ; 4) obiectum formale seu motivum spei : auxilio divino ;

5) proprietas spei essentialis : certa cum fiducia.

798. Divisio tractatus. — Tractatus de spe complectitur 4 partes :

1ª agit de obiecto spei et de actu spei qui per obiectum cognoscitur : 1. de obiecto formali, 2. de obiecto materiali, 3. de necessitate spei ;

2ª agit de habitu spei qui cognoscitur per actum, et de subiecto cui inhaeret : 1. de spe ut est virtus, 2. de subiecto spei et de habentibus spem ; 3. de dono timoris Dei ;

3ª agit de peccatis oppositis : 1. de desperatione, 2. de praesumptione ;

4ª agit de praecepto spei¹.