Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

De Quantitate seu Gravitate Obligationis.

S. Th. II-II, q. 105, a. 2.

341. Gravitas obligationis in lege ecclesiastica pendet a duobus : a gravitate materiae et a voluntate legislatoris, qui saltem debet habere intentionem implicatam obligandi sub gravi. Unde

a) si materia est undequaque, etiam fine et circumstantiis spectatis, levis, lex non potest obligare sub gravi : talis enim materia non est capax obligationis gravis, nec legislator potest facere ut materia levis quae parum conducit et leviter influit in finem seu bonum commune, multum conducat et graviter influat, aut quod inoboedientia parva sit magna ; ceterum talis lex non est conformis rationi, nec tenderet ad bonum commune, sed potius esset occasio ruinae ;

b) si materia est gravis et legislator intendit obligare sub levi, obligatio est tantum levis : ad differentiam enim legis naturalis, in qua obligatio et eius gravitas necessario et immediate oritur ex ipsa gravitate et necessitate materiae, causa proxima et immediata obligationis in lege positiva est voluntas legislatoris ; tanta ergo est obligatio quantum vult legislator, et sicut ab ipso pendet ut lex sit et obliget, ita ut sit gravis vel levis. Et licet ita agendo legislator aliquando peccare possit, obligatio tamen, quia est effectus voluntatis ipsius, non se extendit ultra id quod voluerit.

342. Gravitas materiae pensatur ratione finis ac aptitudinis ad hunc finem :

A. Materia equidem est gravis, quando est medium efficax ad magnum bonum, scil. quando finis specialis seu proximus est magni momenti quantum ad bonum commune, valde utilis, moraliter necessarius, et simul id quod lege praescribitur multum conducit ad finem obtinendum. Talis est cultus sacri dignitas, Dei servitium, poenitentia, cleri sanctitas, etc. ad quae multum conferunt usus sacrorum paramentorum, festorum observantia, abstinentia a carne, coelibatus. Unde res in se levis potest esse materia gravis, uti fuit esus fructus vetiti in paradiso ratione agnitionis Dei et subiectionis hominis ad Deum : ita v. g. ingressus domus ratione scandali vel periculi, mixtio aquae et vini ratione repraesentationis magni mysterii in sacrificio.

B. E contra, si finis specialis non sit magni momenti, vel si magni momenti sit et actio non multum conducat ad finem, materia est levis ; sic ad glorificationem Dei non multum confert ordo inter diversas horas breviarii.

343. Regulae practicae ad dignoscendam obligationem gravem vel levem.

A. Lex positiva obligat sub gravi, quando materia est gravis, i. e. multum conducit ad finem magni momenti, et simul legislator sub gravi praecipere vult.

B. Legislator autem sub gravi vult obligare

a) si utitur verbis graviter comminatoriis vel severioribus v. g. si praecipit in virtute sanctae obedientiae, sub indignatione Dei, sub interminatione divini iudicii, etc.

b) si gravem poenam imponit v. g. mortis, mutilationis, carceris perpetui, exilii, depositionis, privationis honorum, censurae, irregularitatis, reservationis, privationis sepulturae ecclesiasticae (can. 2218 § 2) ; poena enim, ut sit iusta, debet esse delicto proportionata ;

c) si in gravi materia utitur verbis ordinariis : mandamus, praecipimus, prohibemus, etc. et non exprimit se velle obligare sub levi, neque id ex circumstantiis colligitur, praesertim v. g. ex nimio onere quod lex imponeret, censetur obligare sub gravi : praesumitur enim rationabiliter agere et ordinario obligare iuxta capacitatem et exigentiam materiae. Nec debet obligationem gravem explicite intendere : sicut non explicite debet intendere obligationem in conscientia sed facere legem, et ita implicite vult obligationem, eodem modo praecipiendo materiam gravem, implicite censetur velle praecipere sub gravi ;

d) si consuetudo et usus fidelium et praxis timoratorum sic legem interpretantur ;

e) si ita unanimiter iudicant prudentes, pii et docti.

C. Quodsi dubitetur de illis, censetur lex obligare sub levi, nisi legislator eam urgeat sub gravi, quia tunc praesumptio stat pro ipso.