Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. II-II, q. 35 ; de Malo q. 11.

511. Acedia est tristitia de bono spiritali praesertim divino ; est torpor, frigiditas, languor, tepiditas, taedium circa spiritalia, quia impediunt quietem et delectationem corporalem. Hinc acedia praefert nihil agere, et inde nascitur fuga, horror, detestatio bonorum spiritalium. Quae tristitia est peccatum, tum 1) ratione obiecti : tristari enim de malo est bonum, sed tristari de eo quod apparenter est malum sed vere est bonum, est peccatum, quia bonum non meretur ut de eo tristetur ; — tum 2) ratione effectus : retrahit enim hominem ab operibus debitis (cfr. tr. de Charitate).

512. Acedia est duplex : 1) ea qua tristamur de bono cuiuscumque virtutis ; et haec non est speciale peccatum etiam si fiat propter laborem corporis adnexum, sed est circumstantia omnis peccati, quia omne vitium fugit bonum spirituale oppositum etiam quatenus impedit corporalem quietem. Unde est mortalis vel venialis prout peccatum cuius est circumstantia sit grave vel leve ; — 2) ea qua tristamur de bono spirituali per excellentiam ad quod omnia alia ordinantur, scil. de bono divino, non in se sed in quantum internum est nobis et ad nos pertinet et nobis videtur malum, ut sim. de beatitudine vel de amicitia Dei, et de mediis ad illam, scil. de sacramentis, gratia Dei, bonis operibus, divinis praeceptis, etc. quatenus laborem requirunt. Haec est speciale peccatum, quia habet speciale obiectum, et directe contrariatur speciali actui specialis virtutis : opponitur enim gaudio de bono divino de quo delectari charitas. Unde de se est peccatum mortale, quia secundum propriam rationem charitati opponitur : sicut enim invidia est peccatum mortale, quia tristatur de bono proximi de quo charitas gaudet, ita a fortiori acedia, quae tristatur de bono divino. Potest tamen esse veniale, si non est perfecte deliberatum, vel etiam quando versatur circa bona ad salutem non necessaria.

513. Ex acedia speciali sex oriuntur peccata. — Ex tristitia enim fit quod homo fugiat ea de quibus tristatur, imo quod ea impugnet, et quod transeat ad alia de quibus delectatur. Ex acedia fugit homo bona divina : 1) finem ultimum, salutem aeternam seu bonum divinum speratum, quod fit per desperationem ; fugit quoque 2) bonum spirituale agendum seu media ad finem communia et ordinaria, quod est torpor circa praecepta ; 3) fugit media ardua, ut sim. consilii, per pusillamimitatem. — Impugnat 4) bona spiritualia contrariantia, ea detestando, quod appellatur malitia ; vel etiam 5) impugnat sacerdotes et viros timoratos qui ad bona spiritalia alios inducunt, et contra eos indignatur ; et hoc est rancor. — Denique 6) propter tristitiam transit ad res exteriores delectabiles, in quibus animus carnalis delectatur, et hoc est evagatio mentis circa illicita.

514. Animadversio. — Plura alia oriuntur peccata ex vitiis capitalibus ; quae tradidimus sunt ea quae frequentius et magis immediate ex illis oriuntur, quaeque ideo eorum filiae vocantur. Alia, hisce mediantibus, non tam frequenter ex ipsis nascuntur, ut invidia ex inani gloria, ira ex invidia, acedia ex ira, et ex acedia avaritia, gula et luxuria. Ita Gregorius M., l. Mor. XXXI, c. 45 (P. L. LXXVI, 620-622).