DE HABITU FIDEI.

DE IPSA FIDE.

S. Th. II-II, q. 4, a. 1-5 ; q. 6, a. 2 ; De Verit., q. 14, a. 4-7.

716. Habitus fidei 1) est in intellectu sicut in subiecto, quia actus eius, qui est credere seu adhaerere veritatibus revelatis, est actus intellectus, cuius obiectum est verum (n. 693).

2. Sed actus ille est a voluntate imperatus (n. 692 et 696) : cum autem plures potentiae ad actum producendum concurrant, actus non erit perfectus nisi omnes illae potentiae per aliquem habitum sint perfecte dispositae. Unde fides non erit perfecta nisi etiam voluntas quodam habitu bene disponatur ad fidem imperandam (a. 2).

3. Nihilominus ex hoc principio nequit concludi in voluntate existere quemdam habitum specialem, qui ad nihil aliud nos disponat nisi ad fidem imperandam.

4. Sed dicendum est, conformat[er] ad principia S. Thomae, illum habitum quo perfecte disponitur homo ad fidem imperandam, et quidem propter ultimum finem, esse charitatem, quae hominem ad finem ultimum ordinat et ideo nata est imperare actus omnium virtutum.

717. Corollaria de fide formata et informi. — Ex praedicta doctrina facile deducuntur conclusiones sequentes :

1. Charitas dat fidei ultimam perfectionem nempe tendentiam ad ultimum finem.

2. Unde charitas dicitur forma (extrinseca, directiva et accidentalis) fidei (a. 3), et fides quae unitur charitati, fides formata seu perfecta et viva, dum illa quae est sine charitate vocatur informis et imperfecta seu mortua.

3. Fides informis non differt secundum essentiam a fide formata, sed eadem numero manens, accedente charitate, fit formata ; unde non differunt secundum speciem, sed sicut perfectum et imperfectum in eadem specie (a. 5, ad 3).

4. Fides, licet non sit virtus mere intellectualis sed insit intellectui in quantum movetur a voluntate, et ideo etiam inclinet ad honeste vivendum ; in ordine supernaturali tamen, non est virtus simpliciter dicta et secundum perfectam rationem seu in statu perfecto, quae valeat producere actum omnino perfectum, nisi uniatur charitati qua voluntas perfecte disponitur ut tendat ad bonum. Quia ita fit, ut ait S. Thomas, q. 4, a. 5, « quod intellectus semper feratur in verum,... et quod infallibiliter voluntas ordinetur in bonum finem ». Quando enim duae potentiae concurrunt ad unam operationem, haec non erit perfecta nisi utraque potentia sit perfecte disposita.

5. Fides informis, quia est habitus supernaturalis, a Deo causatur secundum suam essentiam, unde Dei donum recte appellatur (C. Trid., sess. 6, c. 7 et 15, can. 28 ; Vat., sess. 3, c. 3, can. 5) ; non tamen Deus causa est quod sit informis, seu quod sit sine charitate (q. 6, a. 2).

718. Fides est in intellectu speculativo, quia directe versatur circa verum et non circa operabilia. Cum autem obiectum fidei : prima veritas, sit etiam ultimus finis propter quem operamur, hinc fides etiam ad operationes se extendit quatenus in ipsis dirigimur veritatibus revelatis seu rationibus aeternis et divinis. Unde fides secundario est practica (a. 2, ad 3).

S. Th. II-II, q. 4, a. 5-7 ; De Verit., q. 14, a. 3 et 7.

719. Fides est virtus quia est habitus bonus, non includens imperfectionem : est bonus quia semper tendit ad verum ; — non includit imperfectionem, quia homini in statu viae non est imperfectio sed perfectio, admittere propter auctoritatem Dei illa quae ratione propria cognoscere nequit (a. 5).

Est una virtus quia habet unum obiectum formale, nam eadem auctoritate divina admittimus omnia revelata (a. 6).

Est prima virtus supernaturalis : etenim virtutes theologicae, quae nos ordinant ad finem supernaturalem, praecedunt virtutes morales infusas quae nos ordinant circa media ; porro relative ad finem prius est ipsum cognoscere, quam illum velle ; cognoscimus autem finem supernaturalem per fidem, et ideo fides est prima virtus. Nihilominus per accidens actus alicuius virtutis praecedere potest actum fidei, in quantum removet impedimenta credendi, uti humilitas superbiam, et fortitudo timorem mundanum (a. 7).

S. Th. II-II, q. 4, a. 8 ; De Verit., q. 10, a. 12, ad 6 ; q. 14, a. 1, ad 7.

720. Notiones de certitudine. — Cum habitibus intellectualibus comparatur fides sub respectu certitudinis. Ad quod intelligendum recolere oportet certitudinem proprie dictam seu speculativam esse determinationem intellectus ad unum, seu firmam mentis adhaesionem ad obiectum sine formidine errandi. Hinc duplex includit elementum : unum negativum scil. exclusionem actualis dubii, alterum positivum scil. firmam mentis adhaesionem, et ideo considerari potest certitudo sub duplici respectu : 1) negative, in quantum excludit omnem dubitationem seu formidinem, et sic non admittit gradus sed consistit in indivisibili ; 2) positive, in quantum alicui adhaeret firmiter, et sic admittit gradus et est maior vel minor. Hoc fit duplici modo :

a) Simpliciter et quoad se, ex parte causae et motivi, id est certius quod habet certiorem causam seu motivum cui magis repugnat error ; unde intellectus aestimative firmius ei adhaeret.

Summa Theologiae Moralis I. — 36 Secundum diversum motivum certitudo naturalis est metaphysica, physica vel moralis. Prima innititur essentiali seu metaphysicae rerum necessitati ex ipsis harum essentiis cognitae. Secunda in earum necessitate naturali ex inductione cognita, qua posita eadem causa (antecedente) etiam variis in adiunctis, semper vel fere semper et in pluribus idem recursit effectus (consequens), quod esse non posset nisi haberetur naturalis proprietas et lex secundum quam causa illa constanter tendit in hunc effectum et etiam, nisi aliunde impediretur, certo illum esset productura, v. g. sol oritur mane, ex hydrogenio et oxygenio fit aqua, matres diligunt filios. Tertia nititur in testimonio aliorum hominum, quod ex quasi inductione morali demonstratur verum, quia tot ac tanta diversa a se invicem independentia in tam variis adiunctis data sunt testimonia concordantia, ut concordia explicari nisi veritate rei assertae nequeat, v. g. existentia Iulii Caesaris, Napoleonis, Gulielmi II, Romae.

Porro certitudo metaphysica maior est physica, et haec morali, quia magis repugnat error essentiae rerum quam earum naturali inclinationi, et huic quam testimonio humano.

b) Etiam secundum quid et quoad nos, i. e. ex parte subiecti, id est certius quod intellectus plenius assequitur quia ipsi clarius manifestatur, ac proinde id quod intellectum magis satisfacit et quieta et cui intensive firmius inhaeret sine ulla possibilitate dubitandi. Hoc modo certitudo evidens seu intrinseca, quae necessitat intellectum, maior est inevidenti et extrinseca, quae non necessitat sed ex auctoritate aliorum est petita.

Praeterea habetur certitudo improprie dicta, prudentialis seu practica, quae excludit non omne dubium speculativum, sed omnem formidinem rationabilem et prudentem errandi. Haec non est stricta certitudo quia non excludit omnem formidinem, sed est maxima probabilitas quae aequivalent certitudini, quia sufficit ad recte et prudenter agendum ; unde nos reddit potius moraliter i. e. fere et aequalenter certos, quam sit vera certitudo moralis. Talis est apud multos cognitio veritatum metaphysicarum et moralium essentialium quas admittunt sine plena earum evidentia ; item saepius certitudo experimentalis ; praesertim fides humana quae non videtur facile ad strictam certitudinem posse assurgere.

721. Fides est vere certa, uti constat ex eo quod nititur infallibili veritati Dei revelantis (C. Trid., sess. 6, c. 9, can. 16, et Vat., sess. 3, c. 3) ; est quoque summe certa, uti tenet unanimis SS. Patrum et Theologorum sententia.

a) Est autem certior simpliciter et quoad se, i. e. ex parte causae et motivi : hoc enim modo fides est etiam certior quam certitudo metaphysica, quia magis repugnat admittere falsum propter veritatem Dei lumine divinae gratiae quam propter quodcumque aliud motivum, etiam propter omnimodam evidentiam luminis naturalis nostrae rationis. Quapropter veritatibus fidei magis et firmius adhaeremus quam aliis, quia voluntas in fide intellectum movet ad adhaesionem aestimative firmiorem, prae omni alia cognitione naturali ; unde homo paratus est ad neganda, quantum ipsi possibile est, illa omnia quae veritatibus revelatis contradicerent (I Ioh. V, 9 ; Pius IX, enc. 9 Nov. 1846 : nil certius).

b) Non tamen certior est secundum quid, scil. quoad nos, i. e. ex parte subiecti, hominis credentis : hoc modo enim fides, quia non excludit dubium involuntarium, est minus certa quam assensus plene evidens qui excludit omnem possibilem dubitationem. Id tamen est per accidens quantum ad motivum fidei quod in se virtutem habet sufficientem firmandi omnino intellectum, et provenit ex imperfecto nostro modo illud concludendi, et ideo fides simpliciter est certior.

Certitudo ex parte motivi vocatur a theologis infallibilitatis ; certitudo ex parte nostra, indubilitatis.

Certitudinem fidei praedicatur in Scripturis : a) firma adhaesio exigitur (Act. II, 36 ; VIII, 37 ; Rom. IV, 3-10 ; Hebr. X, 22 ; Gal. I, 8) ;

b) omnis dubitatio reprobatur (Mc. XVI, 14 ; Lc XXIV, 25) ;

c) ratio indicatur cur adhaesio debet esse firma (Act. I, 16 sq. ; Hebr. X, 19-ad fin. cp. ; Gal. I, 8, 11 ; I Ioh. V, 9) ;

d) unde humiliter admittenda dicuntur ea quibus humana ratio repugnare videtur (Hebr. XI, 1 ; II Tim. I, 12), et in symbolo athanasiano legitur : Haec est fides catholica quam nisi quisque firmiter crediderit...

722. Animadversiones. — 1^a Certitudo fidei major est ex parte motivi quam certitudo iudicii et motivorum credibilitatis ; hoc sensu damnata est ab Innocentio XI, prop. 19 : « Voluntas non potest efficere ut assensus fidei in seipso sit magis firmus quam mereatur pondus rationum ad assensum fidei impellentium », i. e. praeambulorum propter quae iudicamus esse credendum seu motivorum ita remote ad fidem disposentium.

2° Cum conclusio non sit certior praemissis, sequitur in sententia Lugonis dicentis actum fidei esse ratiocinium, explicari non posse quomodo fides sit certior quam cognitio rationalis, imo cum ipse dicat (in minori syllogismi) revelationem non esse nisi practice certam, sequeretur fidem non habere nisi practicam et improprie dictam certitudinem.

3° Falso quidam theologi contendunt gratiam divinam partialiter supplere defectum certitudinis ex parte motivi, et causare adhaesionem firmiorem quam exposcit motivum proximum adhaesionis propter quod adhaeremus et credimus : voluntas enim nequit rationabiliter imperare adhaesionem firmiorem quam motivum adhaesionis mereatur. Potest tamen gratia illuminare intellectum ut clarius et melius perspiciat motiva fidei et credibilitatis, etiam illa quae secus non perspiceret ; imo exceptionaliter novum et speciale motivum credibilitatis alicui interne manifestare ¹.

S. Th. II-II, q. 5.

723. Angeli et primus homo creati fuerunt in fide. — Ratio est quia ex una parte non gaudebant visione Dei in se, et ex altera parte ad hanc visionem erant destinati ; unde fide illam cognoscere debebant, ut ad illam tamquam ad finem supernaturalem tendere possent (n. 707).

724. In altera vita non permanet fides. — In beatis fides non manet, quia vident (I Cor. XIII, 9-10) ; manet tamen in animabus purgatorii. — In damnatis autem evacuatur, quia nulla manet in iis habilitas nec tendentia ad finem supernaturalem : sunt enim definitive aversi a fine ultimo et obfirmati in malo.

Neque dicas secundum Jac. II, 19 : « Daemones credunt et contremiscunt ». Non enim proprie credunt seu adhaerent veritatibus revelatis, gratia supernaturali ex pio credulitatis affectu, propter solam auctoritatem Dei revelantis, quia Deus est fide dignus et quia ipsi loquenti fidere volunt ; — sed eas admittunt tantum cognitione rationali et certitudine quasi historica, quia ex perspicacitate intellectus habent tam manifesta indicia quod a Deo non mentiente revelentur, et ideo quod ipsius testimonium circa ipsas de facto est verum, ut de ipsis convincantur nec dubitare possint, propter evidentiam scil. testimonii (cfr. n. 689, 2°). Non dubitant scil. sed adhaerent, at propter signa et rationes inducentes, non propter ipsam auctoritatem Dei revelantis.

725. Fides amittitur non per quodcumque peccatum mortale, ut definivit C. Trid., sess. 6, can. 28 et supponitur in Scripturis, I Cor. XIII, 2 ; Iac. II, 14 ; sed tantum per peccatum ipsi directe contrarium (I Tim. I, 19), nempe per infidelitatem (C. Trid., sess. 6, c. 15) etiam si tantum versetur circa unum punctum. Qui enim auctoritatem Dei revelantis negat in uno, non potest eam recipere in alio, quia semper et in omnibus est aequalis ponderis et valoris. Unde si haereticus aliis articulis adhaeret, id fit iam non fide divina propter auctoritatem Dei, sed vel fide humana vel propria opinione.

S. Th. II-II, q. 6 et 7 ; De Vent., q. 8 et q. 18, a. 3.

726. Deus est causa fidei : a) quia exterius proponit tum res credendas quas sine revelatione divina cognoscere non possumus, tum signa manifesta quibus cognoscimus hanc revelationem esse divinam. At b) hoc non sufficit, nam multi haec cognoscentes non credunt ; unde etiam requiritur causa interior quae moveat hominem interius ad assentiendum his quae sunt fidei : non autem solum liberum arbitrium quod est insufficiens ad actum supernaturalem ; ergo etiam Deus interius per gratiam (habitualem vel solam actualem) movet nos ad assentiendum veritatibus revelatis. « Cum homo, assentiendo his quae sunt fidei, elevetur supra naturam suam, oportet quod hoc insit ei ex superiori principio interius movente, quod est Deus. Et ideo fides quantum ad assensum qui est principalis actus fidei, est a Deo interius movente per gratiam » (q. 6, a. 1). Fides ergo, cum sit gratia, est per se infusa.

727. Fides est supernaturalis, non tantum obiective quia ut obiectum habet ipsam veritatem Dei revelantis res supernaturales ; sed etiam subiective quia producitur a principio supernaturali, gratia Dei non tantum medicinali seu sanante sed et elevante. Est enim impossibile quod naturae viribus aliquod obiectum in se supernaturale qua tale¹ attingamus ; ceterum fides, quia scil. initium salutis et radix iustificationis, est medium quo tendimus ad finem in se supernaturalem, medium autem debet esse fini proportionatum. Ita definivit C. Araus. II, can. 5, 6, 7 ; et Trid., sess. 6, c. 6, can. 3 ; et Vat., sess. 3, c. 3, can. 5 contra Hermes. — Cfr. Ioh. VI, 44, 45, 64 ; Eph. II, 5, 8 ; I Cor. III, 7 ; II Cor. III, 5 ; Phil. I, 29.

Porro non solum ipse actus fidei, verum etiam ipse credulitatis affectus seu motio voluntatis, utpote initium fidei, elicitur viribus gratiae, uti definivit Conc. Araus. II, can. 5 et 7 contra Semipelagianos. Est enim tendere ad obiectum supernaturale, scil. ad actum fidei.

Ipsum autem iudicium credibilitatis forsan potest fieri viribus naturae, quia ut obiectum habet rationabilitatem fidei ; at quando illud iudicium est immediate et ultimo practicum (hic et nunc est credendum a me, hic et nunc credas), ita ut fiat in ordine ad fidem supernaturalem et causa sit quod velimus credere et credamus, aut quod voluntas credendi ipsum sequatur, tunc versatur circa obiectum supernaturale ut tale, scil. actum fidei exercendum, et pertinet ad initium fidei, ac proinde non potest fieri nisi viribus gratiae, ut certo eruitur ex eodem Concilio (can. 5) et ex Conc. Milevitano (can. 4). Cfr. S. Augustinus, l. 2, c. 2 ep. Pel., c. 8.

Actus fidei et iudicium credibilitatis eliciuntur habitu fidei theologicae in eo qui illum possidet² ; secus fit tantum viribus gratiae actualis. Ipse pius credulitatis affectus, secundum S. Thomam, elicitur a charitate in iusto ; in peccatore autem fit tantum ope gratiae actualis.

728. Animadversiones. — 1° Vires gratiae quae intellectui nostro conceduntur, sive per modum habitus sive per modum gratiae actualis, ut possit credere, a SS. Patribus et Theologis vocantur lumen fidei : sicut enim lumine rationis valemus cognoscere res naturales, ita hisce viribus, quae intellectum nostrum elevant, valemus cognoscere supernaturaliter res supernaturales.

2° Fides nos elevat ad ordinem supernaturalem et divinum ; unde actus fidei est supernaturalis non quoad solum modum sed secundum se et quoad substantiam : est enim divinus quia ut obiectum materiale et formale habet Deum in se, qualis naturaliter cognosci solum a seipso potest. Unde credimus easdem veritates mysticosas quas in coelis videbimus et quidem propter idem motivum : primam veritatem eas revelantem. Sola differentia est ex parte conditionis obiecti quod in coelo est clarum, hic manet obscurum. Unde sicut visio beatifica est actus vitae divinae, ita et fides.

3° Habitus fidei non tantum causat ipsum fidei actum, sed sicut in aliis habitibus, causalitas ipsius se extendit ad alios actus principales subordinatos (I-II, q. 54, a. 4), sive sint praeparatorii actus principalis, sive conservativi ipsius. Unde ab habitu fidei etiam efficientur tum actus pertinentes ad praevium iudicium credibilitatis ut dictum est n° praec³., tum actus quibus (propter auctoritatem Ecclesiae) admittuntur veritates non quidem in se revelatas sed cum hisce connexas, quae ad fidem secure conservandam ab Ecclesia definiuntur, vel saltem cum auctoritate proponuntur.

4° Ex antea dictis iam cognoscuntur variae fidei proprietates : ex parte obiecti materialis sunt infallibilitas et obscuritas ; ex parte voluntatis libertas ; ex parte iudicii credibilitatis : rationabilitas (et rationalis credibilitas obiecti) , ex parte intellectus inhaerentis obiecto formali est summa certitudo ; ex parte causae exterioris, Dei moventis per gratiam : supernaturalitas ; ex parte denique subiecti fidei competit irrevocabilitas, ut infra dicetur, n. 736, 3°.

729. Effectus fidei. — Fides habet ut effectum : 1° ti­morem : in quantum enim fide informis apprehendimus mala infligenda divino iudicio, est causa timoris servilis, quo quis timet a Deo puniri ; in quantum autem fide formata Deum aestimamus ut Summum Bonum a quo separari est pessimum et cui velle aequari est malum, est causa timoris filialis, quo quis Deo subiicitur et a Deo separari timet ; — 2° habet ut effectum purificationem cordis : illud enim dicitur impurum quod miscetur rebus vilioribus ; et id purificatur quod miscetur rebus nobilibus. Ex quo patet hominem impurum fieri si se subiicit amore rebus temporalibus quae sunt ipsi viliores ; sed per fidem tendit ad res sibi superiores, nempe supernaturales et divinas, et ideo fides est principium purificationis cordis : fides quidem informis purificat ab errore, qui contingit ex hoc quod intellectus inordinate inhaeret rebus inferioribus ; fides formata etiam ab impuritate affectus. Unde Act. XV, 9 : Fide purificans corda eorum.

S. Th. II-II, q. 8 et 9.

730. Donum intellectus, sub interiore instinctu Spiritus sancti, inservit ad illa penetranda supernaturali lumine, quae naturali lumine penetrare non possumus, et quae se habent in fide tamquam principia ex quibus alia deducuntur (q. 8, a. 1).

Porro illa penetrare in se, durante statu viae, non valemus ; at penetramus quod aliac evidentes veritates hisce non contrariantur (a. 2).

Hoc autem fit secundum triplicem gradum.

« Primus gradus doni intellectus est quod per eum cognoscit homo fidei veritatibus adhaerendum quantum ad salutem necessarium est, considerando aliquam rationem fidei christianae, propter quam se credere cognoscit. Nam Spiritus sanctus omni gratiam habenti ostendit ad minus aliquam fidei rationem per claritatem doni intellectus, ob quam fidei adhaerendum cognoscit. Aliqui enim moventur propter testimonia prophetarum de Christo novaque lege. Aliqui ex consideratione sanctitatis et fidei praecedentium patrum... Aliqui ex consideratione miraculorum... Aliqui ex speciali inspiratione vel divina visitatione aut simili aliquo, quod in se experiuntur vel ipsis contingit. »

Secundus gradus doni intellectus est omnes vel certe praecipuas fidei veritates subtiliter speculari : sicque tanto robustius in fidei veritatibus solidari, quanto diligentius fidei fundamenta perpendit, in tantum, ut ubertim miretur, quod Deus tam copiosissime et evidentissime dignatus est fidem catholicae approbare. Itaque ad hunc gradum doni intellectus pertinet clare et prompte advertere originem fidei, qualiter Christus usque ad passionem et mortem paucos habeat credentes... Haec atque similia infinita sincere cognoscere, ad secundum gradum doni intellectus spectare opinor.

Ad tertium gradum attinet, ut singulorum fidei articulorum proprias rationes ac fundamenta quis purgatissima acie valeat considerare, sicque singulas fidei veritates seorsum subtilissimo atque certissimo mentis oculo queat delectabiliter speculari, contemplando videlicet, quod rationabiliter sit fides superbencdictissimae Trinitatis,... tum propter evangelica testimonia et apostolica documenta, tum propter pulcherrimas persuasiones ex naturis rerum acceptas. Insuper contuendo rationes fidei de incarnatione Filii Dei, oracula prophetarum, testimonia apostolorum, considerationes rationabiles quibus probatur hoc decuisse, sicque de singulis fidei articulis sive particulis considerando propria fundamenta, et quomodo pene nihil de Christo asserunt, quin id a vatibus sanctis comprobetur praedictum...¹ »

Huic dono respondet 6^a beatitudo : Beati mundo corde, quoniam Deum videbunt. Donum enim intellectus depurat mentem a phantasmatibus et erroribus quibus male acciperemus seu intelligeremus ea quae de Deo proponuntur ; quanto autem magis ab ipsis purificamur, tanto melius videmus Deum, prout in hac vita est possibile.

« Est enim duplex munditia : una quidem praeambula et dispositiva ad Dei visionem, quae est depuratio affectus ab inordinatis affectionibus ; et haec quidem munditia cordis fit per virtutes et dona quae pertinent ad vim appetitivam. Alia vero munditia cordis est, quae est quasi completiva respectu visionis divinae, et haec quidem est munditia mentis depurata a phantasmatibus et erroribus, ut scil. ea quae de Deo proponuntur, non accipiantur per modum corporalium phantasmatum, nec secundum haereticas perversitates ; et hanc munditiam facit donum intellectus. Similiter duplex est Dei visio : una quidem perfecta, per quam videtur Dei essentia ; alia vero imperfecta, per quam etsi non videamus de Deo quid est, videmus tamen quid non est ; et tanto in hac vita Deum perfectius cognoscimus, quanto magis intelligimus eum excedere quidquid intellectu comprehenditur. Et utraque Dei visio pertinet ad donum intellectus : prima quidem ad donum intellectus consummatum, secundum quod erit in patria ; secunda vero ad donum intellectus inchoatum, secundum quod habetur in via » (a. 7).

Dono intellectus respondent fructus Spiritus sancti, fides i. e. certitudo fidei quae producit in mente delectationem ; in voluntate autem respondent fructus gaudii (a. 8).

731. Donum scientiae, sub interiore instinctu Spiritus sancti, inservit ad recte etcerto iudicandum secundum veritatem fidei de rebus humanis et creatis, discernendo quae de his credenda sunt, a non credendis (q. 9, a. 1 et 2).

« Donum scientiae triplicem obtinet gradum.

Primus in eo consistit, ut homo universa creata respicit divina naturae caduca et vana cognoscat, nec propter se diligenda, nec pro fine ultimo appetenda intelligat, eisque minus quam Deo inhaereat, et sic gradus doni scientiae ad salutem exigitur, atque universi charitatem habentibus communis censetur.

Ad secundum scientiae huius gradum proficisci debemus, ut scil. de singulis rebus creatis, singillatim atque per proprias rationes sciamus, quoniam in ipsis non sit affectus figendus, nec quasi finalibus bonis sit in ipsis alligandus, sed in eis nec magis nec minus intendat sive utatur quam ad interiorem salutem requiritur.

Tertius denique gradus doni scientiae, est in his quae vitam activam concernunt adeo esse exercitatum, expertum atque perfectum, ut in omni... dubioso eventu perplexoque casu sciat verissime, promptissime, ac saluberrime iudicare, causas peccatorum elicere, rationes negligentiosis pigriorisque vitae discernere, ad temporalium contemptum inducere, ad seriosissimam atque ad infatigabilem spiritualium profectuum conversationem attendere² ».

Dono scientiae respondet 3^a beatitudo : Beati qui lugent, quoniam consolabuntur. Qui enim recte iudicat de creaturis, in ipsis non invenit bonum perfectum, sed potius de ipsis luget, et eas ordinat in bonum divinum ; ex quo sequitur consolatio (a. 4).

732. Animadversiones. — 1. Fide veritatibus revelatis simpliciter adhaeremus ; dono intellectus eas penetramus.

2. Differt donum scientiae a dono intellectus : hoc, per modum simplicis apprehensionis procedit, « ut intellectu penetrentur vel capiantur » ea quae sunt fidei ; illud per modum iudicii, « ut de eis homo habeat iudicium rectum et aestimet his esse inhaerendum et ab eorum oppositis recedendum » (q. 8, a. 6).

3. Illa dona, sicut fides, sunt per se primaria speculativa, secundario tamen practica (a. 3). Ita S. Thomas, in praesenti, retractat quod in I-II, q. 68, a. 4 in contrarium scripserat (a. 6).

4. Dono intellectus opponuntur duo vitia : caecitas mentis, et hebetudo sensus. Haec « circa intelligentiam importat quamdam debilitateni (seu obtusionem) mentis circa considerationem spiritualium bonorum ; caecitas autem mentis importat omnimodam privationem cognitionis ipsorum » (q. 15, a. 1). Oritur hebetudo ex gula ; caecitas ex luxuria.

Dono scientiae directe opponitur ignorantia.