Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 88, a. 2 ; De Malo, q. 2, a. 8 ; q. 7, a. 3.

543. Peccatum mortale et veniale aliud ex genere et per se, aliud per accidens. — Peccatum mortale dividitur in mortale per se seu ex genere, et mortale per accidens : primum, secundum se, ratione sui, ex proprio obiecto seu materia, ex specifica sui ratione potest esse mortale ; secundum non est mortale nisi ex parte agentis vel actus accedat ad speciem circumstantia. Mortale per se dividitur in mortale ex genere toto quod ex specie sua semper est mortale, et mortale ex genere suo quod in specie admittit levitatem materiae.

Item peccatum veniale dividitur in veniale per se et veniale per accidens : hoc ratione sui et ex obiecto est mortale, et non est veniale nisi accedente circumstantia ex parte agentis, qualis est imperfecta advertentia ; illud est veniale ratione sui et ex obiecto, et dividitur in : veniale ex genere suo quod secundum se, ex proprio obiecto et ex specifica sui ratione non potest esse mortale, et veniale ex levitate materiae quod licet ex specifica ratione et propria materia possit esse mortale, propter parvam quantitatem materiae circa quam versatur est veniale.

Relictis ergo peccatis quae sunt gravia et levia per accidens, remanet celebris divisio in mortalia ex genere toto, mortalia ex genere suo, et venialia ex genere suo¹. Haec distinctio est per se, secundum propriam peccatorum materiam et speciem, unde et vocabulum : genus, hic speciem significat.

544. Peccata mortalia ex genere toto dicuntur ea quae levem materiam non habent, quia in qualibet parte materiae circa quam versantur, servatur integra ratio deordinationis². Mortalia sunt ex qualitate materiae, unde totum genus est mortale. Talia sunt :

a) peccata quae directe sunt contra Deum bonum infinitum, aut aliquam divinam perfectionem, i. e. quibus directe Deo imputatur imperfectio vel defectus perfectionis, sive directe opponantur virtutibus theologicis ut infidelitas, haeresis, desperatio et odium Dei ; sive sint contra religionem : cultus explicitus creaturae i. e. idololatria vel divinatio aut magia saltem cum explicito pacto diaboli, tentatio Dei stricte dicta, blasphemia et periurium ; sive sit contemptus quicumque explicitus et formalis Dei³;

b) peccata quae, si in iis daretur levitas materiae, genus humanum ad peccandum maxime allicerent cum ingenti eius damno, ut luxuria directe et in se voluntaria extra matrimonium admissa ; et fractio directa sigilli sacramentalis quae homines mox averteret a sacramento Poenitentiae ;

c) peccata quorum materia est res gravis in indivisibili consistens, seu quorum malitia in qualcumque materia aequaliter repugnat gravi fini lege intento, ut simonia iuris naturalis, homicidium, duellum, delectatio luxuriae propter se extra matrimonium quaesita quae semper directe opponitur ipsi ordini et fini primario naturae, violatio ieunii ante communionem, omissio communionis paschalis vel mixtionis aquae cum vino in missa, simulatio sacramenti, etc.

545. Peccata mortalia ex genere suo illa sunt quae possunt esse mortalia vel venialia prout propria materia circa quam versantur gravis est vel levis, gravem vel levem deordinationem continet ; unde sunt mortalia ex quantitate materiae, et genus continet mortalia et venialia. Talia sunt quae versantur circa bonum finitum et divisibile :

a) peccata contra virtutem religionis seu praecepta r^ae tabulae^ quae non sunt directe contra Deum, sed solum contra cultum, uti cultus indebitus Dei, tentatio Dei late dicta, sacrilegium, violatio voti vel iuramenti promissorii, iuramentum iniquum, violatio diei dominicae, omissio vel defectus in oratione, celebratio vel auditio missae, etc.

b) peccata quae laedunt iura aliorum circa bona personae, honoris, divitiarum ; vel peccanti grave detrimentum inferunt in bonis intrinsecis ut mutilatio corporis, ebrietas, detrimentum sanitatis ; item peccata quae sunt directe contra charitatem proximi uti odium et invidia ; uno verbo peccata contra praecepta 2^ae tabulae, exceptis homicidio et luxuria in se voluntaria ;

c) peccata contra gravia praecepta Ecclesiae quorum materia est divisibilis, ut violatio ieiunii aut abstinentiae, simonia iuris ecclesiastici, lectio libri prohibiti, omissio in horis canonicis, etc.

546. Peccata venialia ex genere suo sunt illa quae, manente eadem materia, nunquam sunt mortalia, quia quaecumque sit quantitas materiae circa quam versantur, non continent gravem deordinationem. Venialia sunt ex qualitate materiae, et totum genus est veniale. Unde non sunt mortalia nisi accedat malitia alterius speciei. Talia sunt generatim :

a) peccata contra proprium bonum commissa, praesertim contra virtutes adnexas fortitudini vel temperantiae (v. g. contra magnanimitatem, magnificentiam, patientiam, perseverantiam, modestiam, studiositatem, etc.), quae, secluso gravi nocumento, consistunt in immoderato appetitu vel usu excessivo rei honestae vel indifferentis, v. g. cibi, potus, somni, risus, usus matrimonii, bonorum, pecuniae, cultus, vestitus, laudis, honoris, deliciarum, timoris, tristitiae, etc. ; item curiositas, otium, nugae, loquacitas, impatientia, pertinacia, inconstantia in proposito, etc.

b) peccata contra quasdam virtutes iustitiae adnexas, quae non versantur circa debitum strictum nec circa notabile bonum proximi, nimirum contra veritatem et fidelitatem, affabilitatem, gratitudinem (per omissionem), liberalitatem, etc.