Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

De Auctore legis ecclesiasticae.

324. Legem ferre possunt omnes qui gaudent publica potestate perfecta regendi, seu politica iurisdictione, in communitatem perfectam vel eius partem. In Ecclesia potestas, ex voluntate Christi, iure divino ordinario competit Summo Pontifici (Mt. XVI, 19. Ioh. XXI, 15-18) et episcopis, (Mt. XVIII, 18 ; XXVIII, 20) ; iure ecclesiastico et aliis concedi potest. Alia autem distinguitur ordinario, ex vi proprii muneris habita ; alia delegata ex speciali commissione illius qui ordinariam habet¹ (c. 197, § 1). Hinc leges ferre possunt, qui gaudent a) iurisdictione ordinaria perfecta in foro externo :

1. S. Pontifex pro toto orbe et qualibet eius parte (c. 218), sive solus, sive cum aliis v. g. Congregationibus romanis, quarum ope decreta conficit aut edit quae ipse confirmat ;

2. Concilium : oecumenicum (c. 228) a R. Pontifice confirmatum (c. 227) pro tota Ecclesia ; plenarium pro suo territorio (c. 290), v. g. nationale pro natione, provinciale pro provincia ; sed decreta conciliorum particularium promulgari nequeunt antequam a S. Congr. Concilii recognita fuerint (c. 291, § 1) ; item synodus dioecesana pro dioecesi (c. 356) ;

3. Episcopus pro subditis, etiam extra synodum (c. 362) ; item, sede vacante, capitulum Ecclesiae cathedralis (c. 429 et 431) vel coetus consultorum (c. 427) et vicarius capitularis (c. 435) : quamvis non expediat, nisi ad urgendum leges antea latas vel opus sit in vacatione valde longa, ita tamen ut « nihil innovetur » (c. 436) ; item qui exercent iurisdictionem episcopalem, ut praelati nullius et exempti pro territorio sibi subiecto (c. 323) ; item vicarii et praelecti apostolici pro sua regione (c. 294), et administratores apostolici permanenter constituti (c. 315) ;

4. Ordines religiosi et religiones clericales exemptae in capitulo generali (c. 501, § 1) ;

b) vel iurisdictione delegata a Pontifice : legati, nuntii, etc. pro regione ad quam mittuntur et iuxta tenorem concessionis et suarum facultatum ; — item vicarii generales ex speciali delegatione episcopi ;

c) non autem illi qui tali iurisdictione carent :

1. rectores communitatum inferiorum : parochiarum, monasteriorum, sodalitatum, universitatum, religionis non exemptae (c. 501, § 1), etc., quorum statuta tamen possunt habere vim obligandi ex pacto vel voto subditorum, aut auctoritate dominativa, aut voluntate legislatoris ;

2. superiores generales vel capitula generalia religionis laicalis etiam exemptae, quia soli clerici valent iurisdictionem in Ecclesia obtinere (c. 118) ;

3. abbatissae vel superiorissae : licet enim auctoritate domestica possint praecipere, nulla tamen potestas iurisdictionis in Ecclesia mulieribus competit.