DE LEGE VETERE SECUNDUM SE.

S. Th. I-II, q. 98.

302. Lex vetus est bona, tum quia Deum habet auctorem, tum quia Christus, verbis et factis docendo et eam observando, dixit esse bonam (Mt. V, 17), tum quia consonat rationi dum concupiscentiam reprimit (Exod. XX, 17) et peccata prohibet (ibid.). Unde dicitur ab Apostolo ad Rom. VII, 12 : lex sancta, mandatum sanctum (cfr. Ps. XVIII, 8-11 ; Mt. V, 17 ; I Tim. I, 8). — Non tamen est simpliciter perfecta, quia non erat de se sufficiens ad perducendum ad finem qui est vita aeterna, ad quem hominem lapsum tantum adiuvabat, non autem complete sanabat nec idoneum reddebat : id enim fit per gratiam quae a lege veteri non dabatur (Gal. IV, 9 ; Hebr. VII, 19 ; X, 1). At erat perfecta secundum tempus ad quod dabatur et secundum condicionem eorum quibus dabatur.

« Quantum vero lex mosaica alienis legibus praecellat paulo attendenti patet¹ : a) monotheismum enim clare et explicite inculcat, et idolorum cultum, apud alios populos vigentem, stricte prohibet : Ego sum Dominus... (Exod. XX, 2-4). b) Praeterea servitus, licet tolerata, multo mitior est quam apud vicinas gentes (Exod. XXI, 1-11). c) Summa legis est amor Dei et proximi : Diliges... (Deut. VI, 5 ; Levit. XIX, 18). d) Non solum externa peccata prohibet, ut pleraeque leges, sed etiam interiora : Non concupisces (Ex. XX, 17 ; Deut. VI, 5 ; Lev. XVI, 18). e) Non solum praecipitur sanctitas negativa, sed etiam positiva quae in quadam imitatione divinae sanctitatis consistit : Sancti estote quia ego sanctus sum, Dominus Deus vester (Lev. XIX, 2) ».

303. Lex vetus data est

1° a Deo Patre, quia disponebat homines ad Christum futurum, eius Filium, dupliciter : et testimonium de ipso percipiendo (Luc. XXIV, 44 ; Ioh. V, 46) ; et homines retrahendo ab idololatria, eosque ponendo sub cultu unius Dei a quo salvandum erat genus humanum (Gal. III, 23-24 ; Rom. X, 4) ;

2° ministerio angelorum, quia imperfecta, dum nova et perfecta dari debuit per ipsum Christum (Gal. III, 19 ; Act. VII, 53) ;

3° soli populo Iudaico, quem elegit Deus ut ex ipso Christus nasceretur ; unde decebat ut speciali sanctificatione polleret (Deut. IV, 8 ; Ps. CXLVII, 8 ; Rom. III, 2). Hinc quamvis ad praecepta iuris naturalis quae continebat et manifestabat, obligaret omnes, ad praecepta tamen ipsi propria legi naturali superaddita, per se obligabat solos Iudaeos, et per accidens gentiles qui populo iudaico erant circumcisione adscripti (Ex. XII, 48).

304. Animadversiones. — 1° Finis itaque legis veteris 1) immediatus et proximus est instruere populum in ordine ad honestatem, cultum Dei, iustitiam, et ita procurare felicitatem temporalem ; 2) mediatus et ultimus est supernaturalis beatitudo (Lc. X, 25) ; 3) extrinsece adiunctus praedictis est Christus ut honorandus et glorificandus (Rom. X, 4).

2° De tempore quo danda erat lex vetus, docet S. Thomas, q. 98, a. 6 : « Convenientissime lex vetus data fuit tempore Moysi. Cuius ratio potest accipi ex duobus, secundum quod quaelibet lex duobus generibus hominum imponitur : ...duris et superbis, qui per legem compescuntur et domantur ; ...bonis, qui per legem instruuntur adiuvantur ad impendendum quod intendunt. 1° Conveniens igitur fuit tali tempore legem veterem dari ad superbiam hominum convincendam. De duobus enim homo superbiebat, scil. de scientia et de potentia. a) De scientia quidem, quasi ratio naturalis ei posset sufficere ad salutem ; et ideo ut de hoc eius superbia convincertur, permissus est homo regimini suae rationis absque adminiculo legis scriptae ; et experimento homo discere potuit quod patiebatur rationis defectum per hoc quod homines usque ad idololatriam et turpissima vitia circa tempora Abrahae sunt prolabi. Et ideo post haec tempora fuit necessarium legem scriptam dari in remedium humanae ignorantiae, quia per legem est cognito peccati... b) Sed postquam homo est instructus per legem, convictus est eius superbia de eius infirmitate, dum implere non poterat quod cognoscebat. — 2° Ex parte vero bonorum, lex data est in auxilium ; quod quidem tunc maxime populo necessarium fuit quando lex naturalis obscurari incipiebat propter exuberantiam peccatorum ».