Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 84, a. 2 ; q. 87, a. 4 ; II-II, q. 162, a. 6 ; q. 34, a. 2 ; q. 195, a. 1, ad 1 ; III, q. 1, a. 2 et ad 2 ; Suppl. q. 99, a. 1 ; III Sent. d. 20, q. 1, a. 2 ; II Sent. d. 42, q. 1, a. 2, 5 et ad 2 ; De Verit. q. 28, a. 2 et ad 5 ; de Malo q. 2, a. 9, ad 5.

534. Peccatum mortale est malum gravissimum, sive spectetur ex parte Dei, sive ex parte hominis. A. Quantum ad Deum :

1°) Est summa iniuria Summo Bono facta, qua homo finem ultimum ponit et beatitudinem quaerit in creatura eamque praefert Deo, hunc contemnit, inhonorat, aversatur et odio habet, eius dilectionem et amicitiam contemnit, et sic ius Dei violat quod exigit ut omnes actiones et omnes creaturas quibus utimur ad ipsum referamus ; unde peccatum implicite continet malitiam odii Dei¹, irreligiositatis, contumeliae erga Deum omnipraesentem (Ps. L, 6) et idololatriae (Ioh. XII, 43 ; Rom. II, 23 ; Is. LII, 5 ; XLIII, 24 ; Ez. XXXVI, 20 ; Ps. CXXXVIII, 8 ; Ps. I, 6 ; I Reg. II, 30 ; Lev. VI, 2 ; XXVI, 15 ; Phil. III, 19 ; Gal. V ; C. Trid. sess. 6, c. 5).

2°) Est temeraria inoboedientia et audax rebellio contra infinitam maiestatem, ac offensa et contemptus supremi legislatoris, domini omnipotentis, iudicis et regis, ipsius voluntatis et legis, cui contradicit ac obedientiam et subiectionem recusat ; unde implicite continet malitiam superbiae (Gen. II, 16 ; III, 1 ; Hebr. II, 2 ; Ier. II, 20 ; Is. XXXIII, 14 ; Sap. V, 2-15 ; I Ioh. III, 4 ; Iob XV, 25 ; Gal. VI, 7).

3°) Est maxima ingratitudo contra insignem benefactorem, cuius beneficiis utimur ad illum offendendum : contra Patrem creantem, conservantem, providentem et nos in filios adoptantem et ad vitam aeternam vocantem ; contra Filium fratrem ac redemptorem (Hebr. VI, 5) cuius mortis causam renovat ; contra Spiritum S. sanctificantem, amicum et animam nostram inhabitantem. Unde implicite continet contemptum amicitiae et praesentiae illius quem a nobis abicimus, ac malitiam sacrilegii quia violat animam Deo consecratam, et infidelitatis erga foedus (Ezech. II, 3 ; Ier. XXXI, 32 ; Is. I, 2 ; Hebr. X, 26-31 ; Eph. IV, 3) cum Deo iniuriam et officia inde secuta (Is. V ; Ier. II, 32 ; III, 1 ; II Reg. XII, 7 ; Hebr. VI, 6 ; I Cor. III, 17 ; VI, 19 ; II Cor. VI, 16).

B. Quantum ad hominem est :

1°) T urpitudo, inhonestas et insipientia (Ps. XLVIII, 13 ; LXVIII, 6 ; Sap. V, 2-13), utpote malum contra naturam nostram et rationem (q. 71, a. 2).

2°) Spirituale suicidium, utpote privans lucem et vitam supernaturalem (I Ioh. III, 15, 20 ; II, 9 ; III, 14 ; Tob. XII, 10).

3°) Deformitas privans animam pulchritudine naturali et supernaturali, unde dedecorat operantem et reddit contemptu dignum (Ps. XLVIII, 13).

4°) Servitus diaboli (I Ioh. III, 8 ; Ier. II, 19 ; Rom. VI, 6 ; II Petr. II, 19), quia homo facit opus diaboli et ipsi se subdit ei consensiens, atque ita tentationibus magis se obnoxium reddit.

535. Animadversiones. — 1°) Praedictae malitiae in peccato mortali non inveniuntur per se nisi implicite, ac proinde ad summum sunt voluntariae in causa et virtualiter ; unde non sunt in confessione explicandae, utpote conditio omnis peccati ; nisi quis aliquam in se explicite et formaliter intenderet, quia tunc adesset peccatum speciei intentae.

2°) Plures malitiae peccati mortalis etiam inveniuntur in peccato veniali, sed tantum analogice, imperfecte et secundum quid (a. 1, ad 1). Unde, si leve sit malum respectu peccati mortalis, in se tamen est valde grave.

536. Quonam sensu peccatum mortale est infinitum. — Peccatum mortale :

1°) Ex parte conversionis non est infinitum, quia tum actus hominis, tum bonum creatum ad quod tendit, sunt finita.

2°) Ex parte aversionis ab Infinito bono :

a) non est malitiae infinitae : malum enim infinitum est malum purum, sine ulla mixtione boni ; hinc ut peccatum haberet malitiam infinitam, deberet homo tendere ad malum in quantum est malum ; quod est impossibile ;

b) neque ut est offensa seu iniuria Dei infiniti, videtur simpliciter infinitum : gravitas enim offensae mensuranda videtur non tantum ex dignitate Dei offensi sed etiam ex parte hominis offendentis. Atqui voluntas tendit in obiectum prout est in intellectu, et ideo per peccatum non offendit Deum ut est in se simpliciter infinitus sed prout ab intellectu valde imperfecte cognoscitur. Non ergo per peccatum Deo infertur iniuria simpliciter infinita.

c) Est tamen illa offensa infinita secundum quid, et specialiter relative ad reparationem nostram : est enim contemptus personae infinitae ; atqui iniuria aestimatur etiam ex dignitate personae offensae, satisfactio autem tantum ex dignitate personae satisfacientis, et ex alia parte infinita est distantia inter Deum et homines ; ergo iniuria peccati infinite magis aestimatur quam omnis reparatio hominis (etiam ex gratia et charitate facta). Non ergo homo de condigno pro peccato satisfacere potest. Et ideo

d) peccatum mortale de se est infinitae durationis, quia ex natura sua est irreparabile, et eius malitia in nobis sine fine manet et in aeternum durat. Unde et ei debetur poena infinitae durationis.

537. Gravitas peccati mortalis describitur in Scripturis. — A. In V. T. : 1°) Ab exordis peccatum exhibetur ut inoboedientia seu transgressio divini praecepti, quae stricte punitur (Gen. II, 16 ; III, 11 ; 14-19 ; IV, 9-16 ; VI, 5-7 ; 11-13).

2°) Post electionem populi Israël et promissionem legis divinae a Moyse, consideratur peccatum ut rebellio contra supremum Legislatorem et Regem populi electi (Exod. XIX, 5-8 ; XXIV, 3, 7), et tamquam contemptus legis Domini (Lev. XXVI, 15). Inter peccata praecipuum est idololatria (Exod. XX, 3-5), quod et severe punitur (Exod. XXXII, 30-35) ; sed et alia graviora delicta mortis poena puniuntur (Lev. XVIII, 29 ; XX, 6-27).

Ut autem populus rudis et incultus a peccato averteretur : a) praecipue et ante omnia lex sanctionem habebat promissionis bonorum temporalium pro eam servantibus, pro violantibus autem minationes gravium malorum (Deut. VII, 11-26 ; X, 12-22 ; XI, 13-28) ; — b) addebatur tamen etiam motivum gratitudinis et amoris erga Deum (Deut. XI, 1 ; VIII, 2-20) ; — c) sicut et solidaritatis, eo quod Deus singulorum delicta etiam in eorum posteritate aut in natione sit puniturus (Exod. XX, 5).

3°) A tempore Prophetarum expressius exhibetur peccatum ut offensa Dei, proximi, aut propriae rationis :

a) erga Deum est ingratitudo, contemptus beneficiis et Patris, ac infidelitas (Is. I, 2 ; Ier. II, 4-37 ; III, 1) ;

b) erga proximum est iniustitia (Amos II, 7) ;

c) erga nos ipsos, insipientia (Tob. XII, 10 ; Sap. V, 2-13 ; X, 8).

quare Prophetae insistunt poenitentiae internae cordis qua misericordia Domini obtinebitur (Ioel, II, 12-13 ; Ps. L, 19).

B. In N. T. : 1°) Christus, qui venit ut, agnus Dei, tolleret peccata mundi (Ioh. I, 29), naturam peccati supponit notam, sed gravitatem aliquorum peccatorum denuntiat, atque extensionem peccati ad quosdam actus qui tamquam honesti perhibebantur ; specie malitiam hypocrisyis, scandali, infidelitatis, et blasphemiae contra Spiritum Sanctum (Mt. XXIII, 5-32 ; XVIII, 16 ; XII, 31-32 ; Mc. III, 29 ; XVI, 16 ; Lc. XVII, 1-2). Atque instanter inordinationem proclamat peccati interni cordis (Mt. XV, 19-20).

2°) S. Paulus praecipue ostendit peccati effectus. Est scil. servitus qua liberamur per gratiam (Rom. VI, 17-18) ; est causa mortis (Rom. V, 12 ; VI, 23 ; VIII, 13), ac tenebrarum (Col. I, 13 ; Eph. V, 8 ; II Cor. VI, 14) ; est praevaricatio quae terribili punietur iudicio (Hebr. II, 2), eo quod peccator Filium Dei conculeat et Spiritum contristet (Hebr. X, 26-31 ; Eph. IV, 30).

3°) S. Iohannes autem, discipulus dilectus illius qui apparuit ut peccata nostra tolleret (I Ioh. III, 5) et quem habemus advocatum apud Patrem, ubi est propitiatio pro peccatis nostris (II, 1-2), non solum effectus sed magis causas peccati illustrat : sunt iniquitas (V, 17 ; I, 9) ; diabolus : qui enim facit peccatum ex diabolo est (III, 8 ; cfr. Ioh. VIII, 44) ; et mundus, quia totus in maligno est positus (V, 19) et omne quod est in eo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitae (II, 16). Peccator autem in tenebris ambulat et caret luce (I, 6 ; II, 9, 11), manet in morte et non habet in se vitam aeternam (III, 14-15 ; V, 12), nec charitatem Dei (III, 17 ; IV, 8, 20). Duo autem peccata praesertim dicit vitanda : peccatum contra dilectionem proximi (II, 9-11 ; III, 15-17 ; IV, 8), et peccatum contra Christum, negando eius divinitatem (II, 22 ; IV, 15 ; V, 10-12). Hoc est peccatum ad mortem (V, 16-17), tam grave, ut orationes pro eo qui illud patravit non fundantur (16).