Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 63, a. 3 et 4 ; De Virt., q. 1, a. 10.

626. Thesis. Praeter virtutes theologicas admittendae sunt virtutes supernaturales morales, ut Sancti Augustinus, Gregorius et Thomas docent, contra Scotum et Nominales, et iam admittit quasi communis Theologorum sententia. Etenim :

In ordine naturali homo non tantum bene disponeretur habitualiter ad finem ultimum, sed etiam circa media ad finem per virtutes morales acquisitas. Ergo, et in ordine supernaturali, de quo certe non minus providet Deus, non sufficiet ut homo habitualiter bene disponatur ad finem ultimum supernaturalem, sed etiam oportet ut habitualiter bene disponatur circa media supernaturalia ad finem ultimum ordinanda, quod fit per virtutes morales infusas (q. 65, a. 3). — Secus a) deesset proportio inter animam elevatam ad esse divinum et vitam eius moralem, inter finem supernaturalem et virtutes morales, inter virtutes theologicas circa finem et virtutes morales circa media : non enim esset eiusdem ordinis, sed theologiae effectus divinos operari deberent per instrumenta non proportionata et defectuosa. Unde b) actus morales supernaturales non connaturaliter a nobis elicerentur, sed facultates quasi violenter moverentur ad eos (q. 63, a. 3).

Id supponit Innocentius III et Conc. Vien. (n. 624,3) ac Leo XIII, ep. ad Card. Gibbons (n. 581) ; et innuit Scriptura (Sap. VIII, 7) : « Sobrietatem et prudentiam docet (Sapientia aeterna), iustitiam et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus » (Cfr. II Petr. I, 5-7).

627. Virtutes morales infusae sunt principia operativa quibus ordinamur ad recte eligendos actus humanos tamquam media ad finem ultimum supernaturalem, et ideo non versantur immediate circa Deum finem supernaturalem, sed circa actus nostros et totam vitam ordinandam, quapropter vocantur morales.

Unde 1) etiam pertinent ad vitam divinam in nobis participatam, quatenus mediate prosequuntur finem ipsum supernaturalem : sub influxu enim virtutum theologicarum ordinant aliquo modo opera omnia ad Deum finem eiusque gloriam, sicut Deus omnia ordinat ad se.

2. Sunt igitur multae sicut multi et diversi actus humani ; generatim dicunt theologi tot infundi virtutes morales supernaturales quot acquiri possunt virtutes naturales¹]. Possunt tamen omnes reduci ad quatuor cardinales, eodem modo ac dictum est de virtutibus acquisitis.

**628. Virtutes morales supernaturales distinguuntur a naturalibus, ut supra dictum est q. I, n° 620, et quidem non tantum

a) secundum essentiam, sicut habitus minus proprie dicti a proprie dictis ; et

b) secundum causam efficientem qui est solus Deus, non actus nostri ; et

c) secundum finem et naturam, scilicet ut homo bene se habeat ad civitatem coelestem et vitam aeternam, non autem solum ad res humanas ; sed etiam

d) secundum obiectum formale : in virtutibus naturalibus est bonum secundum regulam rationis humanae ; in supernaturalibus est bonum secundum regulam legis divinae, seu rationis humanae elevatae per fidem. Sic v. g. prudentia naturalis dictat id quod est bonum secundum rationem, prudentia supernaturalis quod est bonum secundum legem supernaturalem fidei ; iustitia medium altiore titulo eligit, pacem conservat et societatem, ut sit pax et societas quasi deifica et coelestis ; abstinentia naturali homo moderate utitur cibo propter rationem humanam v. g. ne valetudini noceat, supernaturali propter rationem fidei v. g. ut corpus castiget et in servitutem redigat et ipse liberius vacet divinis ; patientia supernaturalis exercenda est non ex ratione humanae sapientiae, sed ut Christo conformetur, etc. Hinc prudentia infusa non semper idem medium dictat ac prudentia acquisita, et ideo virtutes morales infusae non habent eundem actum ac virtutes acquisitae (q. 63, art. 4). Unde differunt specie.

629. Corollarium. — Ex quibus intelligi valet quomodo distinguantur virtutes politicae, purgativae, et purgati animi, ut docet S. Thomas, q. 61, a. 5 :

« A. Quia homo secundum suam naturam est animal politicum,

1. virtutes,... prout in homine existunt secundum conditionem suae naturae, politicae vocantur, prout scil. homo secundum has virtutes recte se habet in rebus humanis gerendis...

B. Sed quia ad hominem pertinet ut etiam ad divina se trahat quantum potest... et hoc nobis in Scriptura commendatur multipliciter, ut est illud Mt. V, 48 : Estote perfecti sicut et Pater vester coelestis perfectus est, necesse est ponere quasdam virtutes medias inter politicas quae sunt virtutes humanae, et exemplares quae sunt virtutes divinae (in ipso Deo) ; ... ita scilicet quod 2) quaedam sunt virtutes... in divinam similitudinem tendentium, et hae vocantur virtutes purgatoriae : ita scilicet quod prudentia omnia mundana divinorum contemplatione despiciat omneque animae cogitationem in divina sola dirigat ; temperantia vero relinquat, in quantum natura patitur, quae corporis usus requirit ; fortitudinis autem est ut anima non terreatur propter recessum a corpore et accessionem ad superna ; iustitiae vero est ut tota anima consentiat ad huiusmodi propositi vitam.

3. Quaedam vero sunt virtutes iam assequentium divinam similitudinem, quae vocantur virtutes iam purgati animi, ita scilicet quod prudentia sola divina intueatur, temperantia terrenas cupiditates nesciat, fortitudo passiones ignoret, iustitia cum divina mente perpetuo foedere societur, eam scil. imitando ; quas quidem virtutes dicimus esse beatorum et aliquorum in hac vita perfectissimorum ».

Unde virtutes distinguuntur politicae, purgatoriae et iam purgati animi.