DE LEGE ECCLESIASTICA SECUNDUM SE.

De Auctore legis ecclesiasticae.

324. Legem ferre possunt omnes qui gaudent publica potestate perfecta regendi, seu politica iurisdictione, in communitatem perfectam vel eius partem. In Ecclesia potestas, ex voluntate Christi, iure divino ordinario competit Summo Pontifici (Mt. XVI, 19. Ioh. XXI, 15-18) et episcopis, (Mt. XVIII, 18 ; XXVIII, 20) ; iure ecclesiastico et aliis concedi potest. Alia autem distinguitur ordinario, ex vi proprii muneris habita ; alia delegata ex speciali commissione illius qui ordinariam habet¹ (c. 197, § 1). Hinc leges ferre possunt, qui gaudent a) iurisdictione ordinaria perfecta in foro externo :

1. S. Pontifex pro toto orbe et qualibet eius parte (c. 218), sive solus, sive cum aliis v. g. Congregationibus romanis, quarum ope decreta conficit aut edit quae ipse confirmat ;

2. Concilium : oecumenicum (c. 228) a R. Pontifice confirmatum (c. 227) pro tota Ecclesia ; plenarium pro suo territorio (c. 290), v. g. nationale pro natione, provinciale pro provincia ; sed decreta conciliorum particularium promulgari nequeunt antequam a S. Congr. Concilii recognita fuerint (c. 291, § 1) ; item synodus dioecesana pro dioecesi (c. 356) ;

3. Episcopus pro subditis, etiam extra synodum (c. 362) ; item, sede vacante, capitulum Ecclesiae cathedralis (c. 429 et 431) vel coetus consultorum (c. 427) et vicarius capitularis (c. 435) : quamvis non expediat, nisi ad urgendum leges antea latas vel opus sit in vacatione valde longa, ita tamen ut « nihil innovetur » (c. 436) ; item qui exercent iurisdictionem episcopalem, ut praelati nullius et exempti pro territorio sibi subiecto (c. 323) ; item vicarii et praelecti apostolici pro sua regione (c. 294), et administratores apostolici permanenter constituti (c. 315) ;

4. Ordines religiosi et religiones clericales exemptae in capitulo generali (c. 501, § 1) ;

b) vel iurisdictione delegata a Pontifice : legati, nuntii, etc. pro regione ad quam mittuntur et iuxta tenorem concessionis et suarum facultatum ; — item vicarii generales ex speciali delegatione episcopi ;

c) non autem illi qui tali iurisdictione carent :

1. rectores communitatum inferiorum : parochiarum, monasteriorum, sodalitatum, universitatum, religionis non exemptae (c. 501, § 1), etc., quorum statuta tamen possunt habere vim obligandi ex pacto vel voto subditorum, aut auctoritate dominativa, aut voluntate legislatoris ;

2. superiores generales vel capitula generalia religionis laicalis etiam exemptae, quia soli clerici valent iurisdictionem in Ecclesia obtinere (c. 118) ;

3. abbatissae vel superiorissae : licet enim auctoritate domestica possint praecipere, nulla tamen potestas iurisdictionis in Ecclesia mulieribus competit.

De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae.

325. Materia legis ecclesiasticae in genere. — Materia legis humanae sunt omnes actus quorum positio vel omissio ad bonum commune conferre potest, etiam illi qui ex se sunt indifferentes, quatenus ad virtutem vel vitium ordinari possunt. Bonum commune quod Ecclesia intendit est Dei cultus et sanctificatio supernaturalis hominum ; unde leges ferre potest circa illa quae pertinent ad vitam spiritualem, uti sunt fides, virtutes christianae, remissio peccatorum et indulgentiae ; circa illa quae spectant cultum, uti sunt sacrificium, sacramenta, orationes, vota, iuramenta, processiones, peregrinationes, caeremoniae, dies festivi ; circa personas sacrae vitae spirituali et cultui praepositas ; circa bona temporalia ad illis omnibus providendum necessaria.

Porro in his omnibus potest lex vel inculcare legem naturalem et divinam (v. g. prohibendo haeresim, praecipiendo Baptismum), vel determinare quod illae indeterminatum relinquant (v. g. confessio annua, communio paschalis, dies dominica, ieiunium), vel imponere quod ipsis est conforme (celebrare Nat. D^i), vel praecipere et prohibere quae illae permittunt (abstinere a carnibus, ab opere servili aut forensi), aut haec omnia urgere addita speciali sanctione poenae (v. g. excommunicatione), et etiam conditiones adiicere ad valorem actus, lege naturali, divina, ecclesiastica instituti (sic ad professionem religiosam, ad matrimonium v. g. ut celebretur coram parocho).

326. In specie quinam actus praescribi possunt. — Ex parte materiae debet lex ecclesiastica, utpote lex humana, praescribere actus qui sint

1. generatim honesti, i. e. non contrarii legi superiori v. g. naturali aut divinae,

2. speciatim iusti, i. e. nullius iuri adversantes,

3. contenti intra ambitum iurisdictionis legislatoris : subditi enim obedire tenentur superioribus secundum rationem superioritatis ; unde praeter iurisdictionem in superiore requiritur competentia, i. e. potestas in particularem materiam circa quam lex versatur ; 4) utiles ad bonum commune. Tales per se et regulariter sunt soli actus

a) moraliter possibiles et accommodati hominum viribus ; secus lex non esset rationi conformis nec bonum commune promoveret sed saepius esset occasio peccatorum. Notetur tamen iudicium de difficultate legis ad legislatoratem spectare, non ad subditos, secus actum esset de legibus ; insuper actus arduos et heroicos posse imponi illis qui libere statum elegerunt ad quos pertinent (uti continentia perpetua sacerdotibus et religiosis, perpetua clausura monialibus, missionariis missiones in locis barbarorum), vel etiam quando bonum publicum id exigit (v. g. administratio sacramentorum a parocho tempore pestis) ;

b) futuri : actus enim praeteritos praecipere, prohibere, permittere, vel si irrevocabiles sint irritare esset inutile ; item actus praeteriti non possunt puniri nisi iam aliqua lege fuerint prohibiti, nec actus revocabiles irritari aut personas ad actus praeteritos reddi inhabiles aut incapaces, nisi propter magnam necessitatem boni communis : semper enim bonum partis cedere debet bono totius. Hinc can. 10 : « Leges respiciunt futura, non praeterita, nisi nominatim in eis de praeteritis caveatur » (cfr. can. 2226, § 2 et 3, et 2222). Lex autem non constitutiva novi iuris sed mere declaratoria iuris antiquioris attingere valet actus praeteritos ;

c) externi qui soli nos ponunt in relatione ad societatem et soli directe referuntur ad gubernationem externam.

327. Possuntne praescribi actus interni? — Recentiores plures, ad differentiam veterum, malunt potestatem Ecclesiae legislativam extendere ad actus mere internos¹. Id tamen asserunt sine fundamento. Etenim :

1. Sicut potestas fori interni directe et immediate internam singulorum sanctificationem respicit, ita potestas legislativa fori externi per se primo tendit ad externam et communem regimen, nam societas, etiam ecclesiastica, est corpus visibile et externum.

Sed actus mere interni non sunt materia apta ad huiusmodi regimen externum. Ergo. Et sane lex humana, cum sit lata pro communitate, singulos afficit prout pars sunt societatis visibilis, et socialiter inter se communicant ; unde potestas socialis est necessario fori externi. Sed actus mere interni ad socialem communicationem non pertinent : per illos enim non communicamus cum aliis. Ergo actus interni directe et secundum se obiectum legis humanae et potestatis socialis esse nequeunt.

2. Legislator non potest ferre leges nisi de illis de quibus potest iudicare et ad quae potest cogere, secus lex esset inutilis et inefficax ad obtinendum effectum ; hinc potestas legislativa, iudiciaria et coactiva sunt eiusdem ordinis, velut partes unius integrae potestatis iurisdictionis, quae proin iisdem terminis per se continentur. Sed legislator humanus non potest iudicare nec punire nisi actus externos. Ergo nec praecipere nisi externos².

3. Unde Innocentius III : Ecclesia non iudicat de occultis.

Hinc legislativa potestas fori interni concipi nequit nisi vicaria Dei et nomine Dei exercenda ; ex revelatione autem vel usu Ecclesiae nullum datur vestigium talis potestatis a Deo concessae. Verba enim Mt. XVI, 19 et XVIII, 18 intelligenda sunt cum restrictione iuxta naturam rei, et tantum sunt generalia intra latitudinem quae legislatoris humano semper assignatur ; secus etiam probarent Pontificem posse solvere legem naturalem aut divinam, aut legem ferre in materia temporali et civili.

Itaque a) non probatur lex ecclesiastica posse praecipere actus mere internos, et certum est quod id non facit ;

b) attingere valet directe omnes actus externos etiam occultos ; actus enim externi per se et natura sua sunt publici et per accidens tantum sunt occulti ; lex autem attendit ea quae per se et communiter fiunt ;

c) attingere valet indirecte omnes actus internos qui sunt forma exteriorum et illis sunt coniuncti, sive necessario et per se, sive etiam per accidens, dummodo aliquo modo se manifestent externe : hoc ipso enim sunt lege attingibiles. Sic attingitur 1° causa interna actus externi, v. g. praecipitur etiam voluntas ieiunandi et prohibetur voluntas manducandi carnes ; item 2° conditio necessaria ut actus externus speciem, valorem, honestatem, et moralitatem etiam specialem habeat, v. g. intentio in iuramento vel sacramento aut sacrificio, advertentia in oratione, dolor in contritione, intentio se obligandi in contractu, consensus in matrimonio, dotes ut actus (v. g. confessio vel communio) sint boni (cfr. prop. 14 damn. ab Alex. VII et 55 damn. ab Inn. XI, et c. 907 et 861) ; 3° item motivum speciale seu finis accidentalis propter quem actus est ponendus : missa celebranda pro grege, oratio pro pluvia, animabus purgatorii, etc. : est scil. conditio actus publici qualiter intenditur ab Ecclesia³.

328. Animadversio. — Quamvis potestate legislativa actus mere internos Ecclesia non attingat, hos tamen attingere valet alia potestate ; et quidem

1. potest actui interno adnectere favorem v. g. indulgentiam, uti fecit meditationi ad viam crucis ;

2. potest nomine Dei interpretari legem naturalem et divinam etiam quantum ad actus mere internos, ad quos tunc tenemur non vi legis ecclesiasticae, sed vi legis superioris : ita nomine Dei potest remittere vota aut iuramenta etiam interna ;

3. potest nomine Dei in foro interno conscientiae absolvere a peccatis etiam internis ac mere interna praecipere, v. g. piam meditationem ;

4. potest, per superiores, religiosis praecipere interna, vi voti obedientiae, v. g. orationem mentalem, examen conscientiae.

De Efformatione legis ecclesiasticae.

329. Leges ecclesiasticae efformari possunt sicut aliae humanae : sive actu imperativo legislatoris observantiam a subditis exigentis, sive observantia seu consuetudine subditorum cui accedit consensus legislatoris.

Olim multae leges ecclesiasticae consuetudine introductae fuerunt, quarum plures iam scripto fuerunt consignatae ; at etiam hodie valet consuetudo legem introducere, uti explicabimus in q. 3, art. 7, sed semper de consensu legislatoris (can. 25) ; vocantur istae leges ius consuetudinarium.

Nunc autem ordinario constituuntur leges actu imperativo legislatoris ; unde istae leges vocantur ius constitutum, quod ordinario est scriptum.

Naturae legis constitutae convenit a) ut superior legem non ferat sine consilio prudentum, unde Pontifices congregationes solent consulere, et episcopi habent consilium capituli, imo singulis saltem decenniis celebranda est synodus dioecesana (can. 356, § 1), in qua tamen solus episcopus est legislator, ceteris votum mere consultivum habentibus (can. 362) ; — b) ut verbis claris et brevibus exprimatur intendenti obligandi et in lingua societatis ad quam dirigitur, qualis est latina in Ecclesia occidentali ; — c) ut scripto proponatur quo melius consulitur perspicuitati legis ; quod sub variis formis fieri potest decreti, epistolae, codicis seu collectionis, etiam responsi et sententiae quamvis haec duae magis conveniant ad interpretandam legem iam latam quam ad introducendam novam, imo sub forma instructionis, quae tamen potius norma est declarativa et regula directiva servanda accessori legem complens, in qua nihilominus puncta quaedam secundaria ordinatione praescriptive possunt imponi. Nulla tamen determinata forma est in efformatione legum de praecepto servanda.

330. Leges ecclesiasticae variam induunt formam. Hodie enumerantur

1. constitutiones apostolicae quae eduntur nomine R^i Pontificis seu promanant immediate ab ipso, in forma sollemnior Bullae, et versantur circa graviora negotia ;

2. litterae apostolicae quae eduntur sub forma Bullae vel sub forma minus solennii Brevis, pro negotiis minus gravibus, praesertim ordinis gubernativi sive administrativi ; litterae vocantur encyclicae quando ad episcopos totius orbis, vel ad partem notabilem eorum, v. g. saltem unius aut plurium nationum, diriguntur ;

3. decreta seu decreta generalia quae R. Pontifex vel in concilio oecumenico vel per congregationes romanas conficit ;

4. decretales epistolae seu respons a quae ex aliena relatione (ad consultationem vel postulationem) occasione sumunt, et rescripta quibus alienae petitioni satisfit (can. 36 sq.) ;

5. allocutiones consistoriales quae viva voce in consistorio habentur : pro foro externo authenticae sunt, si scripto redigantur et ab officialibus consignentur ;

6. codex Iuris seu collectio principiorum legum disciplinarum Ecclesiae, quarum praescriptiones, non per articulos ut ius civile, sed per canones distinguuntur ;

7. decreta conciliorum particularium ;

8. statuta, quibus potius designantur leges ab inferiore potestate lata, v. g. statuta episcopalia vel dioecesana, aut ordinationes interni regiminis personarum moralium, v. g. statuta capitularia, religiosa.

331. Modus promulgandi leges, sicut efformandi, varius fuit a Pontificibus adhibitus :

a) per 12 priora saecula, suas constitutiones promulgabant, eas mittendo in provintiis, per clericos probatissimae fidei, sive ad singulos episcopos, sive ad metropolitanos aut patriarchas, qui easdem episcopis transmittenda curabant ;

b) ineunte saeculo XIII, promulgare coeperunt collectiones authenticas iuris canonici, eas mittendo cum Bulla ad celebriores academias : ita Innocentius III, an. 1210, suarum decretalium collectionem promulgavit litteris ad universitatem Bononiensem directis ; c) labente eodem saeculo, quasdam Bullas promulgari iusserunt per affixionem in loco suae residentiae, Romae praesertim (v. g. ad valvas Eccl. Later. ; basil. S. Petri in Vat. et Cancell. Apost., aut in acie campi Florae), cum hac clausula quod talis promulgatio suffeceret ut lex totam suam vim obtineret : ita Martinus IV, an. 1281 contra Michaelem Palaeologum Bullam edidit, et eodem modo usus est Bonifacius VIII contra Philippum pulchrum.

Talis promulgatio facta in loco centrali qualis est Roma sufficit ut lex habeat vim obligandi : est enim urbs totius orbis princeps cuius est ingens cum toto orbe communicatio, ad quam conveeniunt omnes fere nationes, in qua non tantum reges suos legatos sed omnes fere praelati suos procuratores habent qui de novis legibus eos certiores reddere valent ; unde facillime lex nova ibi promulgata divulgatur.

Qui modus promulgationis deinceps fuit generatim retentus a Summis Pontificibus, quin tamen unquam fuerit unicus : quaedam enim promulgari solebant transmissione ad nuntios, metropolitanos, episcopos, etc., uti encyclicae et decreta edita a congregationibus ; aut etiam promulgatione in singulis dioecesibus vel etiam paroeciis, uti factum fuit pro decreto Tridentini circa matrimonia clandestina et fieri solebat pro lege poenali, irritante, iurisdictionem auferente, vel pro constitutionibus quae respiciunt partem Ecclesiae.

d) Nunc autem Pius X edixit (Const. 29 sept. 1908) ut commentarium officiale ederetur (Acta Apostolicae Sedis), in quo voluit inserta et in vulgum edita ac hac ratione promulgata constitutiones pontificias, leges, decreta aliaque R. P. et S. C. et Officiorum scita, quoties promulgatione opus sit, nec aliter a S. Sede fuerit provisum. Quod ratum habuit Codex, can. 9 : « Leges ab Apostolica Sede latae promulgantur per editionem (i. e. non solam insertionem sed editionem seu aliquam in vulgus publicationem) in Actorum Apostolicae Sedis commentario officiali, nisi in casibus particularibus alius promulgandi modus fuerit praescriptus ».

332. Quandonam lex promulgata obligare incipit. — Promulgatione legis generalis Romae facta, obligat lex tempore ab ipsa designato, quod si nullum designetur (ut olim saepe habebat locum), aliqui dixerunt obligare statim i. e. postridie ; — melius alii paulatim post tempus ad divulgationem sufficiens, plus minusve iuxta distantiam locorum ; — alii denique nonnisi post duos menses et quidem ubique etiam in loco promulgationis : tempus enim quo lex humano modo possit ad aures subditorum pervenire, taxandum est iudicio prudentum, quod olim taxatum fuit in iure romano ad duos menses ; ergo illi standum est ubi tempus non est determinatum. At haec taxatio non demonstratur applicanda legibus Ecclesiae ; deinde Curia romana reos declaravit legis transgressores vicinos ante duos elapsos menses ; et ex altera parte plures sunt regiones ad quas post duos menses notitia legis pervenire non semper poterat ; denique taxatio illa non videtur fieri posse pro omnibus temporibus etiam illis in quibus divulgationis media fient multo faciliora. Unde 2^a sententia videtur vera, ultima a multis habebatur probabilis, prima est omnino improbabilis.

Nunc autem iam universaliter fuit tempus designatum, et valet can. 9 Codicis : « Leges ab Ap^a Sede latae promulgantur... et vim suam exserunt tantum expletis tribus mensibus (« prout sunt in calendario computato primo die » can. 34, § 3) a die qui Actorum numero appositus est, nisi ex natura rei illico ligent aut in ipsa lege brevior vel longior vacatio specialiter et expresse fuerit statuta ».

Ex natura rei illico ligant leges quae versantur circa materiam fidei et morum, libros damnant et in Indicem referunt, aut declarant ea quae nullam patiuntur dilationem et statim applicanda sunt.

333. De promulgatione legum particularium, quales sunt episcopales, ius commune nihil habet, unde relinquantur determinanda iudicio legislatoris. Promulgari possunt publica lectione in ecclesia cathedrali, voce praeconis in platea civitatis, affixione in loco publico ad hoc designato, insertione in folio dioecesano, vel etiam decisione publica in synodo (can. 335, § 2 et 362). Obligant statim, nisi aliter declaretur. — Idem fere valet de legibus conciliorum particularium (can. 291, § 1).

334. Ad valorem seu vim obligatoriam legis ecclesiasticae per se non requiritur :

A. Acceptatio subditorum proprie dicta approbativa seu acceptatio iuris, i. e. consensus in observantiam legis latae seu voluntas se illi submittendi. Legislator enim ecclesiasticus potestatem habet concessam ab ipso Christo, non a communitate seu subditis, independenter ab eorum consensu exercendam ; et ideo potest et generatim vult praecipere independenter a tali consensu (C. Flor. ; Trid. sess. 14, c. 7 ; Vat., c. 3). Hinc non requiritur : 1) acceptatio populi ; nec 2) pro lege pontificia acceptatio episcoporum, aut pro lege episcopali acceptatio sacerdotum 2^i ordinis : episcopi tamen si legem pontificiam noxiam pro ipsorum subditis existentem, de hoc possunt imo debent Pontificem reddere certiorem eumque supplicare ut ipsi deroget, quo tempore supplicationis probabiliter obligatio suspenditur ex epichia, donec Pontifex definitive iudicaverit ; nec 3) a fortiori requirit consensus potestatis secularis (placet). Cfr. C. Vat. c. 3 ; enc. Quanta cura 1864 ; Syll. prop. 28, 41, 49 ; const. Apost. Sedis, tit. I, n. 7 et 8.

B. A fortiori non requiritur acceptatio executiva et improprie dicta facti, ad valorem legi tribuendum, seu ipsa actualis observantia legis et in usum deductio.

Potest tamen esse necessaria ad vim legis conservandam, non directe sed indirecte. Si enim superior non valet legis impletionem obtinere a maiori vel saniori parte communitatis, potest esse conveniens ut legis observantiam non urgeat : urgendo enim potest esse subditis occasio ruinae absque fructu. Quo casu non deficit obligatio directe ex non acceptatione populi, sed indirecte ex consensu tacito vel praesumpto legislatoris qui censetur nolile animarum ruinam si legem non urgeat. Quandonam autem talis lex censetur revocata, nequit generaliter determinari sed arbitrio prudentum relinquitur.

335. Animadversio. — Definitiones Ecclesiae spectantes ius naturale et divinum, et simplex interpretatio iuris ecclesiastici vigentis statim obligant ac cognoscuntur, quia non indigent promulgatione cum non sint novae leges.

De Divisione legis ecclesiasticae.

336. Divisio iuris ecclesiastici. — Ius ecclesiasticum aliud est liturgicum quod directe regit actus cultus divini, aliud disciplinare quod directe respicit mores fidelium : hoc ultimun strictiore sensu vocatur canonicum.

Utrumque paulatim fuit elaboratum, tum ex praescriptionibus Pontificum et Conciliorum, tum usu et consuetudine postea scripto confirmatis.

Ita praesertim pro iure liturgico, quod iam antiquitus fuit libris consignatum. Quae spectabat Sacrificium, continebantur in Sacramentariis romanis et gallicanis, in Antiphonariis seu Gradualibus, in Lectionariis, Epistolariis et Evangeliariis : ex quibus tribus postea confectum fuit Missale. Quantum ad S. Officium, existebant Psalterium, Antiphonarium, Hymnasium, Codex Scripturae S., Homiliarium, Collectarium, etc., ex quibus diversa fuerunt desumpta et unita in Breviarium. Pro administratione Sacramentorum, inveniuntur Ritualia, quae etiam vocabantur Manualia aut Agenda.

Hodie leges liturgicae continentur in 5 libris authenticis : Missale, Breviarium, Rituale, Pontificale et Caeremoniale ; ac in decretis et declarationibus S. Congr. Rituum (can. 253). Pro quibusdam tamen valet Congregatio Caeremonialis (can. 254) ; et pro ritibus Ecclesiarum orientalium, Congregatio pro Ecclesia orientali (can. 257).

Ius autem disciplinae variis temporibus extitit sub varia forma ; recenter ius Ecclesiae latinae fuit codificatum. De quibus quaedam magis particularia opportune notantur

337. Divisio iuris antiquioris. — Ius canonicum lente decursu saeculorum fuit efformatum. Ante novissimum iuris codificationem, distinguebatur in ius antiquum, quod ab aetate Apostolorum usque ad saec. XII extenditur, scil. usque ad Decretum Gratiani (1140-1150) ; ius novum, quod a decreto Gratiani usque ad saec. XVI extenditur seu ad Conc. Tridentinum (1545-1563) ; et ius novissimum seu posttridentinum.

A. Ius antiquum. Primis saeculis extiterunt syllogae et collectiones canonum praesertim a Conciliis, v. g. a Nicaeno, editorum, dein etiam systematice efformatae. Sub medium autem saeculum XII, monachus benedictinus Gratianus omnes canones in unum collegit et novam atque unicam ecclesiasticarum legum ordinem syllogen aggressus est, quae postea Decretum Gratiani nuncupata fuit, quaque studiorum iuris canonici veluti iecit fundamenta.

Decretum in tres dividitur partes : a) prima constat 101 Distinctionibus, et quaelibet distinctio plures canones seu capita complectitur ; b) secunda pars dividitur in 36 Causas, causae in quaestiones, et quaestiones in canones ; c) tertia pars, quae tractat de Consecratione i. e. de ritibus et rebus sacris, distribuitur, sicut prima, in Distinctiones et canones.

B. Ius novum continetur in Corpore iuris canonici. Complectitur

1° Decretum Gratiani quod, licet emendatum, non tamen est authenticum, et ideo non aliam auctoritatem habet quam ipsi fontes ex quibus fuit desumptum.

2° Decretales Gregorii IX quae iussu huius Pontificis editae fuerunt a S. Raymundo de Pennafort O. P. (1234). Haec collectio est vere authentica et per se vim legis habet ; complectitur epistolas Gregorii IX et quorumdam praedecessorum, voluitque Pontifex ut ea sola uterentur in iudiciis et in scholis. Quinque libros continet qui dividuntur in titulos, tituli autem in capita.

3° Sextus Decretalium liber Bonifacii VIII quem iste Pontifex adiicit (1298), eadem vi et auctoritate ac praecedentibus authentice collata. Iisdem divisionibus constat ac collectio S. Raymundi.

4° Clementinae Decretales, a Clemente V collectae et a Ioanne XXII authentice promulgatae (1317), ita ut vim legis habent.

5° Extravagantes Ioannis XXII, sic vocatae quia vagabantur extra praevias collectiones, privatorum studio collectae et editae, a. 1325, vim legis non habent ut collectio, sed solum ex ipsis documentis quae ab auctoritate pontificia vere emanant.

6° Extravagantes communes, numero 70, aliorum Pontificum, privata auctoritate collectae circa finem saec. XV : valore authentico collectiones non gaudent sed solo valore ipsorum documentorum.

C. Ius novissimum continetur in decretis et canonibus Conciliorum generalium, praecipue Tridentini et Vaticani, in Constitutionibus RP. Pontificum, in Declarationibus S. Congregationum et Tribunalium romanae curiae ac Regulis Cancellariae Apostolicae.

Quibus legibus quasi innumeris iam feliciter succedit Codex Iuris canonici, qui a Pio X indictus, a Benedicto XV fuit solemniter promulgatus die festo Pentecostes anni 1917, ita ut vim obligandi haberet a die Pentecostes anni sequentis, i. e. a 19 maii 1918.

338. Divisio iuris novi codificati. — Dividitur Codex iuris in quinque partes seu libros :

1^us liber tradit Normas generales, praecipue de Legibus, Rescriptis et Privilegiis, ac Dispensationibus.

2^us liber agit : de Personis, speciatim de Clericis in genere et in specie, de Religiosis et de Laicis.

3^us liber est : de Rebus, scil. de Sacramentis singulis in specie, et sacramentalibus, de Locis et Temporibus sacris, de Cultu divino, de Magisterio ecclesiastico, de Beneficiis et Institutis ecclesiasticis, ac de Bonis Ecclesiae temporalibus.

4^us liber tractat de Processibus, scil. de Iudiciis in genere et in specie, de Causis beatificationis et canonizationis, ac de Modo procedendi in nonnullis expendendis negotiis.

5^us liber denique est de Delictis et Poenis.

339. Valor Codicis ab ipso codice indicatur.

Can. 1 : « Licet in Codice iuris canonici Ecclesiae quoque Orientalis disciplina saepe referatur, ipse tamen unam respicit Latinam Ecclesiam, neque Orientalem obligat, nisi de ius agatur, quae ex ipsa rei natura etiam Orientalem afficiunt ».

Can. 2 : « Codex, plerumque, nihil decernit de ritibus et caeremoniis quas liturgici libri, ab Ecclesia Latina probati, servandas praecipiunt in celebratione sacrosancti Missae sacrificii, in administratione Sacramentorum et Sacramentalium aliisque sacris peragendis. Quae omnes liturgicae leges vim suam retinent, nisi earum aliqua in Codice expresse corrigatur ».

Can. 3 : « Codicis canones initas ab Apostolica Sede cum variis Nationibus conventiones nullatenus abrogant aut iis aliquid obrogant ; eac idcirco perinde, ac in praesens vigere pergunt, contrariis huius Codicis praescriptis minime obstanbitur ».

Can. 4 : « Iura aliis quaesita, itemque privilegia atque indulta quae, ab Apostolica Sede ad haec usque tempora personis sive physicis sive moralibus concessa, in usu adhuc sunt nec revocata, integra manent, nisi huius Codicis canonibus expresse revocentur ».

Can. 5 : « Vigentes in praesens contra horum statuta canonum consuetudines sive universales sive particulares, si quidem ipsis canonibus expresse reprobentur tamquam iuris corruptelae corrigantur, licet sint immemorabiles, neve sinantur in posterum reviviscere ; aliae, quae quidem centennariae sint et immemoriales, tolerari poterunt, si Ordinarii pro locorum ac personarum adiunctis existere eas prudenter submoveri non posse, ceterae suppressae habeantur, nisi expresse Codex aliud caveat ».

Can. 6 : « Codex vigentem huc usque disciplinam plerumque retinet, licet opportunas mutationes afferat. Itaque :

1° Leges quaetibet, sive universales sive particulares, praescriptis huius Codicis oppositae, abrogantur, nisi de particularibus legibus aliud expresse caveatur ;

2° Canones qui ius vetus ex integro referunt, ex veteris iuris auctoritate, atque ideo ex receptis apud probatos auctores interpretationibus, sunt aestimandi ;

3° Canones qui ex parte tantum cum veteri iure congruunt, qua congruunt ex iure antiquo aestimandi sunt ; qua discrepant, sunt ex sua ipsorum sententia diiudicandi ;

4° In dubio num aliquid canonum praescriptum cum veteri iure discrepet, a veteri iure non est recedendum ;

5° Quod ad poenas attinet, quarum in Codice nulla fit mentio, spirituales sint vel temporales, medicinales vel, ut vocant, vindictivae, latae vel ferendae sententiae, eae tamquam abrogatae habeantur ;

6° Si qua ex ceteris disciplinaribus legibus, quae usque adhuc viguerunt, nec explicite nec implicite in Codice contineantur, ea vim omnem amisisse dicenda est, nisi in probatis liturgicis libris reperiatur, aut lex sit iuris divini, sive positivi sive naturalis ».