Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 71, a. 6.

428. Peccatum theologice sumptum definitur ab Augustino, l. 22, c. Faustum, c. 27 : Dictum, factum vel concupitum contra legem aeternam.

a) Indicatur id quod est materiale in peccato, nimirum actus qui distinguitur triplex ad denotandum triplex peccatum quod committi potest cogitatione, verbo et opere. Cum autem affirmatio et negatio reducantur ad idem genus, sub nomine dicti, facti vel concupiti (i. e. voliti seu amati) etiam venit peccatum omissionis : non dictum, non factum, non concupitum cum quis dicere, facere, velle deberet. Ceterum peccatum omissionis radicaliter consistit in actu positivo, quia non est voluntarium nisi derivetur a deliberatione qua homo decrevit vel omittere praeceptum vel aliquid cum eo incompatibile facere.

b) Dicitur : contra legem, ut implicite significetur ad peccatum requiri quod sit voluntarium et liberum : nemo enim proprie et formaliter agit contra legem nisi per actum voluntarium et liberum, seu nisi istam transgredi libere velit.

c) Dicitur : contra legem aeternam, quia lex aeterna est prima et essentialis regula actuum humanorum, eos ordinans ad finem, ex qua habent quod sint boni vel mali ; et quamvis peccata sint etiam contra rationem, vel et aliquando contra leges humanas, haec tamen peccata non sunt nisi quia simul sunt contra legem Dei aeternam, a qua derivantur omnes leges et quae praecipit istis oboediendum. Hoc est formale peccati quod sit contra legem Dei.

429. Peccatum stricte dictum etiam recte definitur philosophice : Actus contra rectam rationem seu actus humanus disconveniens naturae rationali.

Ita secundum quod animadvertit S. Thomas, ad 5, « a theologia consideratur peccatum praecipue secundum quod est offensa contra Deum, a philosopho autem morali secundum quod contradicatario rationi ». Attamen nullum est peccatum philosophicum i. e. rectae rationi repugnans, quin simul sit theologicum seu legi aeternae contrarium, quia ex una parte quidquid est contra rectam rationem est contra legem aeternam quae est ratio Dei, cum recta ratio nil aliud sit quam participatio legis aeternae in mente creata ; ex altera parte impossibile est ut aliquis homo, qui habet sufficientem rationis usum, Deum et legem aeternam invincibiliter ignoret. Licet ideo peccati philosophici conceptus non sit metaphysice repugnans : actus enim sufficienter apparet malus et peccatum eo quod soli regulae rationis repugnat, abstrahendo (non excludendo) a lege aeterna ; de facto tamen, in ordine reali, non existit, uti constat ex prop. 2 damn. ut scandalosa, temeraria et erronea ab Alex. VIII¹ .

430. Minus bene peccatum ab aliquibus definitur : Transgressio libera legis Dei, seu voluntarius recessus a regula divina.

Quae definitio licet vera, tamen est incompleta quia fit secundum elementum formale² et non indicat elementum materiale esse de essentia peccati ; est etiam minus propria quam definitio Augustini : peccatum enim potius est actus voluntarius quam privatio vel recessus, quia voluntas non directe tendit in privationem, sed in bonum positivum, quod habet privationem adnexam ; bonum enim est proprium eius obiectum. Unde primo et in recto ponendum est elementum positivum.

431. Animadversio. — Sicut notio peccati, ita definitio non convenit perfecte nisi peccato mortali actuali, imperfecte et secundum quid aliis.