Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

(De Peccatis ignorantiae).

S. Th. I-II, q. 76 ; De Malo q. 3, a. 6, 7, 8.

464. Ex parte rationis causa peccati est ignorantia et inconsideratio intellectus, non quaecumque sed illa quae removet scientiam (sive universalem iuris, sive particularem facti seu circumstantiae) quae, si adesset vel plenior adesset, peccatum non fieret. Unde non est causa peccati per se, sed per accidens in quantum removet id quod peccatum impediret. — Quodsi aliquis ita sit dispositus ut sine ignorantia nihilominus peccaret, ignorantia non esset causa peccati : talis non peccat ex ignorantia vel propter ignorantiam, sed peccat cum ignorantia seu ignorans. Ita si ignorantia sit concomitans, vel etiam si sit affectata sed praecise ad liberius peccandum.

Ad omne peccatum, etiam ex malitia factum, requiritur ignorantia seu error in iudicio ultimo practico, quo ratio erronee iudicat talem actum illicitum hic et nunc esse sibi bonum¹ ; at peccata ignorantiae dicuntur illa quae proveniunt etiam a iudicio speculativo culpabiliter erroneo² .

465. Ignorantia peccatum esse potest (contrarium damnatum fuit in Coelestio et Abaelardo), non quidem secundum se : est enim malum intellectuale, non morale, sed ratione negligentiae praecedentis in addiscendo vel actualis in considerando (Lc. XII, 48 ; I Tim. I, 13). Non tamen omnis ignorantia est peccatum : ignorantia enim invincibilis quam aliquis repellere non potuit, non est peccatum, ut constat ex prop. 68 Baii, et 2 ab Alex.

VIII damn³ . ; ignorantia autem vincibilis est solummodo peccatum, si sit de iis quae aliquis scire tenetur, seu quae necessaria sunt ad dirigendos proprios actus et sine quibus non potest debitum actum recte exercere.

Unde ad peccatum non sufficit ut ignorantia sit voluntaria, sed insuper oportet ut sit culpabilis. Ad quod requiruntur tria : 1) ad hoc quod sit voluntaria 1) ut quis eam tollere potuerit i. e. ad illud media habuerit, et 2) ut ad illam aliquo modo adverterit ; ut autem sit culpabilis, insuper 3) ut quis obligatus fuerit ignorantiam impedire i. e. media adhibere ne ignorantia sequeretur : sic ignorantia scientiae medicae non est culpabilis pro agricola et advocato, sed pro medico.

Omnes autem scire tenentur a) articulos seu veritates fundamentales fidei, b) universalia praecepta iuris scil. Decalogi et Ecclesiae ; c) singuli autem ea quae ad eorum statum vel officium spectant, saltem ea quae communia sunt et saepe occurrunt.

Imo ignorantia potest esse peccatum speciale. — Ignorantia vincibilis 1) rei quam tenemur scire habitualiter vel ratione sui (ignorantia iuris) est peccatum speciale omissionis, a peccatis quae ex ea sequuntur diversum, quia ipsa ignorantia est moraliter mala in se, et quia peccans sic violat duo praecepta diversa.

Ita ut sim. si quis voluntarie ignoraret incarnationem vel adulterii malitiam vel quinque praecepta Ecclesiae, et ideo blasphemaret Christum, vel adulteraret, vel carnes manducaret, reus esset duplicis peccati.

E contra 2) ignorantia rei quam quis scire tenetur, non quidem permanenter et ratione sui, sed transeunter et propter opus hic et nunc ponendum (ignorantia facti particularis ut sim. circumstantiae actus) non est peccatum distinctum a peccato quod ex illa sequitur, vel cui exponit, quia non est mala nisi ratione effectus mali, et ideo peccans non agit nisi contra unum praeceptum et unam virtutem.

Sic negligentia inquirendi an dies praesens sit dies ieiunii (etiam si dies ieiunii non esset), quia ex eodem praecepto tenetur ieiunare et inquirere.

466. Principia. I. Ignorantia invincibilis et antece- dens per se totaliter excusat a toto peccato opus quod ex illa fit, quia reddit illud involuntarium (Gen. IX, 21) ; per accidens non omnino excusat si non est totalis sed partialis, quia solum ignoratur circumstantia quae cognita peccatum non fieret, et tamen scienter fit peccatum, ut sim. occisio hominis ab illo qui nescit esse patrem (Gen. XXXVIII). Unde excusat in quantum est ignorantia.

II. Ignorantia invincibilis et concomitans non omnino excusat : excusat a peccato opus externum quod cum ea fit quia illud reddit non voluntarium ; non autem excusat totaliter ipsum operantem, quia non aufert omnem voluntatem peccandi seu internum affectum ad peccatum, cum opus nihilominus fieret si non daretur ignorantia, ut sim. qui occidit inimicum, putans esse feram, cum nihilominus occideret si sciret. Talis ignorantia nec excusat scil. omnino, nec accusat.

III. Ignorantia vincibilis et consequens de his quae aliquis scire tenetur, si est causa peccati quod secus non fieret, non excusat a peccato totaliter opus quod ex illa fit, quia id manet voluntarium (cum ipsa ignorantia sit voluntaria), sed minuit illud quia illud reddit involuntarium secundum quid. Unde accusat, utpote voluntaria, et non excusat a toto sed a tanto, ut sim. vulneratio ex ebrietate.

IV. Ignorantia vincibilis sed affectata, et excitata praecise ad liberius peccandum, nullo modo excusat a peccato sed potius auget, quia provenit ex maiori voluntate peccandi. Unde simpliciter accusat.