Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 71, a. 6 ; q. 72, a. 1 et 5 ; q. 73, a. 2 ; C. Gent. III, 9 ; de Malo, q. 1, a. 1 ; q. 2.

425. Peccatum constat duobus elementis constitutivis, quasi partibus metaphysicis, quae sese habent sicut materia (indeterminata) et forma (determinans) in entibus naturae, quaeque propinde materiale et formale vocantur. In ipso enim peccato habetur :

1° elementum positivum et materiale : substantia actus considerati, non in esse physico prout tendit ad quodcumque bonum (sic enim non est actus humanus seu moralis, nec ideo moraliter malus ac proinde non est elementum constitutivum peccati sed ipsi praesupponitur), sed in esse morali prout indebite ad aliquod bonum creatum tendit quod ad finem ultimum referri nequit : est indebita conversio ad creaturam ; — et

2° elementum privativum quod necessario sequitur ex primo, scil. ipsa privatio rectitudinis seu debitae ordinationis in finem ultimum : est aversio vel elongatio a Deo. Haec est elementum formale* quia determinat materiale ad hoc quod sit peccatum : conversio enim ad creaturam peccatum non esset theologicum nisi per eam homo etiam se haberet inordinate circa finem ultimum. — Aliis verbis : materiale peccati est ipse actus voluntarius quo homo tendit ad aliquid contrarium legi aeternae ; formale vero est ipsa difformitas actus seu recessus a lege aeterna.

426. Animadversio. — Materiale peccati non est confundendum cum peccato materiali : in hoc enim nulla est formalis malitia imo potest esse actus formaliter bonus, materiale peccati est elementum eius constitutivum quod inseparabiliter habet malitiam adnexam. Sic accessus Iacob ad Liam est materiale peccatum respectu Iacob, sed materiale peccati respectu Liae ; sumere pecuniam pro illo qui ad hoc violenter infertur est peccatum materiale, materiale peccati pro illo qui violentiam infert.

Similiter non sunt confundenda formale peccati et formale peccatum : hoc est totum peccatum, illud est elementum peccati formalis.

427. Essentia peccati. — De essentia peccati celebris exstitit controversia : S. Thomas dicit utrumque elementum materiale et formale ad peccati essentiam pertinere ac proinde hanc consistere in aliquo positivo ; Scotus vero, Suarez et alii, elementum materiale ut merum subiectum peccati considerantes, dicunt formale totum esse peccatum et hoc consistere in privativo vel etiam, ut pauci dixerunt, in negativo.

Circa quod animadvertendum :

1. Certum est peccatum non consistere in negativo : peccatum enim est actus malus, malum autem non est simplex absentia perfectionis sed absentia perfectionis debitae. Unde peccatum essentialiter non est quid negativum, sed ad minus quid privativum.

2. Certum est elementum formale peccati esse quid privativum. Formale enim peccati est id quo actus malus est malus. Porro malum est privatio boni. Ergo formale peccati est privatio, et peccatum in quantum est malum est quid privativum, nempe privatio conformitatis cum lege aeterna seu rectitudinis debitae actui.

3. Certum est peccatum omissionis, in sua essentia spectatum separatum ab actu qui est sua causa, prout scil.

mera omissio est, esse quid privativum, ut dictum est supra, n. 419. In ipso materiale est privatio actus debiti, formale privatio ordinis ad finem ultimum.

4. Videtur dicendum essentiam peccati commissionis non esse privationem puram, sed aliquid positivum, nempe actum voluntarium qui est materiale peccati, ad ipsam peccati essentiam pertinere¹ . Probatur :

a) Duplex est privatio : alia est pura, totalis et completa quae totum bonum oppositum corrumpit, ut mors, caecitas, et idco concipi potest sine aliquo positivo, sed essentialiter non est nisi privatio ; alia est non pura sed partialis et incompleta, ut aegritudo quae est via ad mortem et ophthalmia vel caecutio ad caecitatem : haec non corrumpit totum bonum oppositum sed aliquid de eo retinet ita ut sine isto concipi nequeat, et ideo in essentia sua aliquid positivum includit. Atqui in rebus moralibus non datur privatio pura (seu purum malum), quia nulla voluntas ad malum ut malum tendere potest, sed semper sub ratione boni ; voluntas scil. in agendo non totaliter aufert bonum rationis, sed semper retinet aliquid de rectitudine seu de ordine rationis ad bonum. Ergo privatio debiti ordinis quae in peccato invenitur, essentialiter includit conservationem alicuius rectitudinis seu tendentiae ad bonum, quae est aliquid positivum. Unde sicut aegritudo non est pura et totalis privatio vitae, sed includit conservationem partialem vitae quae tamen non agitur modo normali ; ita peccatum non est pura et totalis privatio ordinis rationis, sed includit positive tendentiam seu ordinem rationis ad bonum apparens, quod revera est malum et prohibendum quia ad ultimum finem referri nequit.

b) Bonum et malum morale non contradictoire opponuntur sicut qualitas et privatio, res et nihil, sed contrarie sicut duae qualitates oppositae : virtus enim et vitium sunt contraria quia tendunt ad obiecta contraria bona vel mala ; quodsi vitium sit contrarium virtuti, etiam peccatum ex quo generatur vitium vel quod ab ipso eliciatur. Atqui si malum morale vel peccatum esset mera privatio, bono opponeretur contradictorie, et esset simplex absentia boni. Ergo malum morale vel peccatum non est mera privatio sed aliquid positivum, scil. actus tendens ad obiectum malum.