Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. II-II, q. 1, a. 1 et 2 ; a. 6, ad 1 ; De Verit., q. 14, a. 8.

671. Thesis I. Obiectum materiale fidei sunt omnia a Deo revelata. — Obiectum materiale fidei est id quod creditur propter auctoritatem Dei revelantis. Hoc autem, ut docet Conc. Vat., sess. 3, c. 3, sunt ea omnia aeque sola quae a Deo sunt revelata. — Probatur :

Obiectum materiale fidei est omne id quod attingi potest per obiectum formale, quod est auctoritas Dei revelantis. Iamvero auctoritas Dei aequaliter se extendit ad omnia revelata, et Deus est aeque dignus fide, sive veritates maioris momenti sive res minoris momenti manifestet ; ex altera parte auctoritas Dei in loquendo nequit se extendere ad illa quae non revelat. Ergo ea omnia aeque sola quae Deus revelavit sunt obiectum materiale fidei.

672. Thesis II. Obiectum materiale fidei primarium seu principale est ipse Deus ut finis supernaturalis, seu prima veritas in essendo. — Obiectum materiale primarium seu principale est id quod per se et ratione sui creditur, et ratione cuius cetera creduntur. Hoc autem est ipse Deus ut finis supernaturalis ; nam caetera omnia, ut humanitas Christi, sacramenta et alia in Scripturis contenta, « non cadunt sub fide nisi secundum quod habent aliquem ordinem ad Deum », ut illum tamquam finem supernaturalem plenius cognoscamus et ad illum melius tendamus. Unde obiectum materiale primarium dicitur esse Deus ut est prima veritas in essendo.

Licet obiectum fidei sit veritas prima quae est omnino simplex, quia tamen illam in se non videmus, sed modo nostro concipimus secundum quandam complexionem, sequitur obiectum fidei quoad nos esse aliquam propositionem enuntiabilem.

673. Obiectum fidei secundarium. — Ad illud pertinent :

1. ea quae per se directe conducunt ad finem supernaturalem, quaeque vocantur res fidei et morum : sunt fidei obiectum proprie et per se ;

2. ea quae per se sunt indifferentia ad finem supernaturalem et sine quibus doctrina christiana circa fidem et mores completa est, sed quae de facto simul cum illa doctrina in S^is Litteris fuerunt attestata ad eius manifestationem, v. g. historia Abrahae vel captivitas populi Iudaici, et alia huiusmodi quae naturali ratione cognosci possunt ; illa quoque credi debent, sed non sunt obiectum fidei nisi improprie et per accidens (q. I, a. 6, ad 1).

674. Corollarium de revelationibus privatis. — Cum auctoritas divina sit aequalis in revelationibus particularibus ad privatam personam directis, ac in revelatione publica, sequitur illas esse obiectum fidei divinae, et credi posse dummodo de ius certo constet. Quo in casu obligatur ad credendum ille saltem ad quem fuerunt directae ; quodsi omittat, peccatum infidelitatis committit, discernens auctoritatem Dei, quod fidem in ipso everit ; ceteris autem probabiliter sufficit quod eas non contemnant.

Etenim revelationes privatae si ab Ecclesia probantur, non proponentur credendae fide divina ; sed Ecclesia tantum declarat 1) eas nihil continere contra fidem et mores, 2) adesse sufficientia indicia ut prudenter, pie, et sine superstitione credantur fide humana ; ex quo sequitur 3) non esse fas illas contemnere.

675. Obiectum fidei implicite revelatum. — Ad fidem divinam non tantum pertinent ea quae sunt explicite i. e. in seipsis, expressis et propriis verbis revelata, sed etiam quae sunt revelata implicite et in alio.

Dicuntur enim aliqua revelari :

1. Formaliter et immediate, licet implicite, i. e. realiter et proprio conceptu, quamvis non expresso et distincto sed confuso modo, neque propriis sed aequivalentibus terminis : sunt illa quae continentur in explicite revelatis sicut pars in toto, v. g. definitio et essentialia rei definitae in re definita (totum actuale metaphysicum et partes metaphysicae, v. g. homo = animal rationale ; sacramentum = signum practicum gratiae) ; — vel particulare in universali (totum potentiale et partes subiectivae, v. g. omnis homo, Iohannes) ; — vel elementa et proprietates essentialia in toto (totum actuale physicum vel integrale, et partes constitutivae vel integrales, v. g. homo = corpus et anima ; caput, cerebrum, cor ; risibilis) ; — vel vires et potentiae essentiales in essentia (totum potestativum et partes potentiales, v. g. anima, intellectus et voluntas) ; — vel unum correlativum, contradictorium aut contrarium in altero (v. g. Iohannes est filius Zebedaei, hic est pater Iohannis). Haec sunt obiectum fidei quia aequivalentur et quoad sensum a Deo dicuntur, et ideo vere, realiter et proprie continentur in revelatione : Qui revelat totum, revelat implicite partes.

2. Virtualiter et mediate revelari dicuntur implicite ea quae continentur in revelatione sicut effectus in causa, et sicut consequentia seu conclusio in suis principiis. Haec non sunt obiectum fidei divinae utpote non immediate et in se revelata¹], sed tantum mediate scil. in medio ex quo deduci valent : non enim admittuntur quia Deus ea dixit, sed tantum propter aliud quod Deus dixit, scil. non unice propter verbum Dei sed etiam propter nexum cum iis quae dixit. Qui enunciat principium seu causam, non enuntiat consequentiam aut effectum. Sunt tamen illa obiectum assensus scientificae theologiae ; et si ab Ecclesia infallibiliter definiuntur, omnino sunt admittenda ut vera et obiectum sunt, non fidei divinae, sed assensus theologici vel et fidei ecclesiasticae²] — Hinc :

a) Conclusio ex una praemissa revelata et ex altera naturaliter cognita est revelata et obiectum fidei, si secunda tantum ostendit conclusionem contineri formaliter implicite in prima, v. g. Christus est homo, ergo habet corpus vel est animal rationale ; — Omnis homo ex Adam generatus contrahit peccatum originale, ergo Petrus id contrahit ; et etiam, ut videtur, conclusio cuius cognitio dependet a facto contingenti, v. g. Omnis pontifex legitime electus est vicarius Christi, ergo Pius XI est vicarius Christi ; — hic puer rite baptizatus habet gratiam, haec hostia consecrata continet Christum. Hisce tamen in exemplis non adest verus syllogismus, quia processus non habet vim illativam ; non est conclusio proprie dicta per veram demonstrationem et deductionem novae veritatis, sed est conclusio mere explicativa et simplex declaratio illorum quae iam actualiter continebantur in praemissis.

b) Conclusio ex una praemissa revelata et ex altera naturaliter cognita, si in utraque aeque contineatur et ex utraque aeque et vere deducitur, non est revelata nec obiectum fidei, quia non propter solam auctoritatem Dei admittitur sed propter deductionem, v. g. Christus est Deus-homo, atqui Deus-homo nunquam gratia aut visione beatifica carere potest ; — B. V. est Mater Christi, atqui S. Anna est mater B. V., ergo est avia Christi ; — Christus mortuus est sub Pontio Pilato, ergo sub Tiberio. Tunc adest verus syllogismus, vera et proprie dicta deductio, et vera conclusio illativa illorum quae virtute tantum et vi connexionis continebantur in praemissis ; conclusio scil. distinctae veritatis, non revelatae, sed cum revelatione connexae. Conclusio, aiunt Logici, sequitur deteriorem partem.

c) Conclusio ex duabus praemissis revelatis, secundum plures³], est revelata et obiectum fidei, tum quia conclusio formaliter continetur in duabus praemissis quae in casu sunt revelatae ; tum quia Deus earum connexionem et conclusionem cognoscit, ille autem qui duas praemissas enuntiat dum conclusionem videt, haec enuntiare intendit et sufficienti modo manifestat. Haec tamen argumenta non videntur probantia : non primum, quia conclusio proprie dicta non formaliter sed virtualiter tantum continetur in praemissis quae sunt vera causa perveniendi ad conclusionem ; secus enim conclusio non exprimeret novam veritatem, nec ratiocinium esset medium augendi scientiam⁴], — non secundum, quia ut conclusio proprie et formaliter enuntietur, non sufficit ut quis eam in praemissis cognoscat et dicere intendat, requiritur etiam ut connexionem cum illis aliquo modo sermone humano manifestet, scil. ut praemissas enuntiet non quidem separate sed tamquam praemissas, in quantum ad invicem comparantur et ad conclusionem ducunt. Ergo ut Deus, qui humano sermone ad homines utitur, conclusionem revelet, non sufficit ut connexionem cum principiis cognoscat et consequentiam videat, sed etiam requiritur ut istam connexionem vel consequentiam exprimat, et unam praemissam immediate post alteram ponat⁵].

Tales itaque conclusiones, ex duabus praemissis revelatis, non videntur necessario et semper revelatae ; quodsi essent, ex illis aliae deduci valerent, et ex istis rursus aliae, et sic revelatio se protraheret quasi in infinitum. Defacto tamen saepe sunt revelatae, et obiectum fidei, vel quia et ipsae expresse revelantur, vel quia una praemissa tantum ostendit quid in altera formaliter implicite contineatur, quo casu non adest syllogismus vere demonstrativus, sed mere explicativus, ut dictum est sub a) ; v. g. Unus est Deus ; atqui Pater, Filius, et Spiritus sanctus est Deus ; ergo sunt unus Deus ; — Omnes Apostoli receperunt Spiritum sanctum ; Petrus est apostolus ; ergo d) Omnes praedictae conclusiones, si spectentur ut conclusiones, i. e. in quantum nexum habent cum praemissis etiam revelatis et ex ipsis deducuntur, non sunt obiectum fidei sed assensus scientiae theologicae, quia tunc non admittuntur propter motivum fidei, auctoritatem Dei revelantis, sed propter motivum scientiae, scil. propter nexum cum principiis et rationalem deductionem.

676. Obiectum fidei quoad se et quoad nos ; fidei divinae et catholicae. — Obiectum fidei distingui potest :

1. Obiectum fidei divinae quoad se, est illud quod de facto est revelatum et ita quoad se ad fidem pertinet.

2. Obiectum fidei quoad nos, est illud quod insuper tamquam revelatum sufficienter proponitur et cuius revelatio a nobis certo cognoscitur. Unde propositiones particulares quarum cognitio dependet a facto contingenti, v. g. haec hostia continet Christum, hic puer habet gratiam, saepe non erunt obiectum fidei quoad nos quando existentia facti cum absoluta certitudine a nobis non cognoscitur⁶] : tunc enim non apparet nexus cum propositione revelata.

3. Obiectum fidei catholicae seu universalis quoad omnes, et ab omnibus credendum, est illud quod pertinet ad revelationem publicam a Deo ad omnes homines et universalem Ecclesiam directam (in Scriptura et Traditione contentam), et insuper quod Ecclesia proponit tamquam divinitus revelatum et omnibus credendum praecipit. Hinc revelationes privatae ad fidem catholicam pertinere non possunt, et Immaculata Conceptio B. V. ante definitionem erat obiectum fidei divinae, non autem catholicae (C. Vat., sess. 3, c. 3 ; Codex iuris can. 1323, § 1).

Unde aliquid potest a) esse de fide quoad se, et non quoad nos, si certi non sumus illud esse revelatum : ita hodie ponitur quaestio de B. V. universali mediatione ;

b) esse de fide quoad unum et non quoad alterum, v. g. revelatio privata ;

c) esse de fide probabiliter tantum, si dubium sit de revelatione ; imo probabiliter de fide catholica, si dubium sit de propositione Ecclesiae ; d) incipere esse de fide catholica, post definitionem ; imo desinere esse de fide catholica quoad nos, si non amplius constet de definitione vel de eius sensu.

Fides itaque explicita crescere potest.