Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. II-II, q. 1, a. 8, 9, 10.

685. Principium I. Ecclesia infallibiliter proponit obiectum fidei. — Ut ea quae vere et reapse sunt in doctrina revelata omnibus innotescant, Christus instituit Ecclesiam quae ab omnibus ut sua posset agnosci, quaeque esset organum authenticum proponendi infallibiliter omnia quae tamquam divinitus revelata, fide divina et catholica credenda sunt (C. Vat., sess. 3, c. 3 ; Codex Iuris, can. 1322, § 1).

Porro duplex est modus quo utitur Ecclesia in proponendis infallibiliter seu definiendis veritatibus fidei : unus extraordinarius et solemnis, quem adhibet in definitionibus Conc. Oecumenicorum et S. Pontificum ex cathedra loquentium ; alter ordinarius et quotidianus, quo utitur Ecclesia per orbem diffusa quatenus ordinario et universali magisterio, i. e. praedicatione et doctrina S. Pontificis et episcoporum quotidiana et universali, certas veritates ut revelatas proponit et definit credendas (cfr. tr. de Ecclesia ; C. Vat., l. c. ; Codex Iuris, can. 1323).

686. Principium II. Ecclesia infallibilis est in definiendo non solum ipsum obiectum fidei sed etiam veritates et facta conexa, atque vario gradu proponit doctrinam sacram. — Ecclesia non solum infallibilis est in definiendo ipsa doctrina revelata ; ad illam perfecte tuendam etiam infallibiliter proponit veritates (et facta) cum illa necessario connexas in quantum connexas ; quin tamen eas fide divina credendas praecipiat ; — insuper ipsas veritates revelatas non semper statim ab initio ut revelatas et credendas definit, sed aliquando ut certas et veras, vel solum ut tutas et tenendas. Hinc doctrina sacra variis gradibus proponi potest : 1° De fide definita et credenda, seu dogma fidei, quando Ecclesia infallibiliter explicite proponit illam ut revelatam et credendam ; huic directe opponitur propositio haeretica.

2° Certa, quando Ecclesia solummodo illam proponit vel definit ut certam ; cui directe opponitur doctrina erronea. Doctrina autem certa est

a) vel fide certa, si sit revelata ; et huic opponitur error in fide seu in doctrina revelata ;

b) vel theologice certa, si non sit revelata sed ex alia revelata sit deducta ; et huic opponitur error theologicus.

3° Communis et tuta, si ab omnibus admittitur et habetur ut sola conformis revelationi, sed non ut certa proponitur ; cui directe opponitur propositio temeraria.

4° Probabilis vel probabilior, quando verisimile est, i. e. gravis vel gravior ratio adest iudicandi, quod sit revelata vel ex revelatione deducta ; et huic opponitur sententia improbabilis vel minus probabilis.

Ab aliquibus doctrina certa aliquando dicitur proxima fides (cui opponitur haeresi proxima), quando scil. iam ita communiter et certo proponitur tamquam revelata ut sit proxime definiabilis tamquam dogma fidei, v. g. doctrina Immaculatae Conceptionis B. V. in ultimo statu ante definitionem ; — vel etiam, secundum alios, quando declarata est ab Ecclesia saltem ut certa, sed dubium sit an sit de fide definita.

687. Principium III. Ecclesia etiam infallibilis est in damnandis et reiiciendis propositionibus fidei doctrinae oppositis. — Ecclesia docet non solum positive proponendo vel commendando doctrinam ob suam cum fidei doctrina conformitatem ; sed etiam negative damnando vel censurando ob aliquam cum fidei doctrinia oppositionem. Propositiones autem diversimode opponuntur doctrinae fidei :

A. Aliae opponuntur directe ob ipsam doctrinam assertam :

1° Haeretica propositio, quae directe opponitur (contrarie vel contradictorie) doctrinae revelatae definitae, v. g. Christus non est Deus.

2° Erronea, quae opponitur directe et immediate doctrinae certae, sive revelata sit ab Ecclesia proposita non tamquam revelata sed tamquam certa, et tunc est error in fide, v. g. Christus non habet gratiam ; sive ex revelata sit deducta, et tunc est error theologicus, v. g. Christus non est impeccabilis ; Filius non procedit a Patre per intellectum.

3° Temeraria, non tantum negative quia sine ulla ratione et auctoritate affirmat, sed positive et contrarie quia ita affirmat directe contra doctrinam communem et tutam quae ab omnibus admittitur ut sola conformis cum revelatione (non tamen coniunctione necessaria), v. g. Ecclesia non est infallibilis in canonizatione sanctorum ; Deus non vult salvare omnes pueros.

4° Improbabilis quae non habet pro se rationes graves, et directe opponitur doctrinae probabili, v. g. B. Ioseph fuit immaculate conceptus ; puer salvari potest sine Baptismo.

Quibus addi potest propositio proxima haeresi, ad modum quo explicatum fuit n° praec.

B. Aliae opponuntur ipsi expressioni doctrinae catholicae, ob formam enuntiandi :

1° Haeresim sapiens est propositio, seu de haeresi suspecta, quae sensum verum habere potest, sed tamen ex adiunctis ansam praebet opinandi aut suspicandi aliquam haeresim esse in mente enuntiantis, v. g. fides iustificat ; ridiculum est deferre Eucharistiam in processione ; Christus est minor Patre ; Christus est homo perfectissimus.

2° Errorem sapiens vel de errore suspecta : v. g. Congr. Indicis est malu[rosus].

3° Male sonans, quae sensum verum habet, sed verba non congrua, quatenus doctrinam exprimit contra communem et ordinarium modum loquendi, v. g. in Deo sunt tres essentiae relativae ; B. V. est mater divina.

4° Piarum aurium offensiva, quae licet nec falsa sit nec male sonans, tamen dicit aliquid indecens et indignum, quod fidelium pietatem et reverentiam minuit, v. g. propositio explicans membra turpia Christi vel de B. V. partu indecore loquens, vel ista : S. Magdalena meretrix, o. p. n.

688. Principium IV. Ecclesia modum practicum proponendi fidem ordinario et universali magisterio adhibet Symbolum. — Quae vox graeca significat tum collationem seu plurium collectionem, tum etiam indicium, signum distinctivum, tesseram. Recte ergo sic vocata fuit brevis collectio seu summa articulorum fidei, quae omnibus proponitur credenda ut signum suae professionis. Porro symbola ad tres fines fuerunt confecta : praecipue a) ut professione symboli fideles ab infidelibus et haereticis discernerentur ; etiam b) ad faciliorem fidelium instructionem ; et c) ut uniformitas in fide in toto orbe servaretur.

Tria sunt celebriora in Ecclesia fidei symbola, quorum unum alterum declarat, ac explicite, distinctius, et plenius eamdem doctrinam proponit secundum diversorum temporum necessitates, et diversos errores ut contra illos munirentur fideles :

Primum, Apostolorum¹], quod ab aliquibus in 14, ab aliis in 12 dividitur articulos, quae ultima divisio communis evasit apud fideles, et servata fuit in catechismo Concilii Tridentini.

Secundum, Patrum, quod in Conc. Nicaeno I confectum, in Constantinopolitano I autem et successione temporum fuit auctum.

Tertium dicitur S. Athanasii, eo quod ab isto confectum esse olim erronee putaverunt²] ; quod non est symbolum nisi quatenus auctoritate R. Pontificis fuit receptum.