Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 85 ; 109, a. 7 ; De Malo q. 2, a. 11 et 12.

515. Primus effectus peccati est diminutio seu corruptio boni naturae, non quidem principiorum quibus natura humana constituitur et proprietatum quae ex ipsa fluunt (ut sim. intellectus et voluntatis), sed naturalis inclinationis ad virtutem¹ . Etenim :

1. Ex parte privationis : peccato mortali (et ideo originali) homo avertitur a fine ultimo, unde potentiae animae destituuntur debita subordinations ad invicem et ad Deum, et sic privantur debito ordine ad bonum virtutis et negative non pertingunt ad terminum suum. Haec subordinatio in statu naturae purae haberetur imperfecta ex eo quod, ordinante ratione, voluntas sese converteret ad finem ultimum Deum, et sic uno actu omnes vires hominis habitualiter sibi subiiceret et ad Deum referret ; in statu autem innocentiae erat perfecta per dona supernaturalia iustitiae originalis. Hinc per peccatum originale quod iustitiam originalem aufert, etiam dicitur homo in naturalibus vulneratus, quia in ipso omnes vires animae remanent destitutae proprio ordine quo naturaliter ordinabantur ad virtutem. In quantum scil. ratio destituitur suo ordine ad verum, est vulnus ignorantiae ; in quantum voluntas destituitur ordine ad bonum est vulnus malitiae ; in quantum irascibilis destituitur suo ordine ad arduum, est vulnus infirmitatis ; in quantum concupiscibilis destituitur suo ordine ad delectabile ratione moderatum, est vulnus concupiscentiae.

2. Ex parte conversionis : peccato actuali, sicut omni actu humano, fit inclinatio ad similes actus ; quae dispositio est obstaculum quo homo impeditur ne facile feratur in bonum virtutis contrarium. Diminuitur ergo ipsa inclinatio ad virtutem, non quidem in se (ac proinde nec totaliter corrumpi potest), sed in quantum ipsi apponitur positive impedimentum pertinendi ad terminum. Hinc ex peccato actuali augentur et aggravantur quatuor vulnera per peccatum originale inflicta.

516. Animadversio. — Exinde intelligitur doctrina Scholasticorum, secundum quos peccatum ut effectum habet privationem modi, speciei, et ordinis :

« Modus, species et ordo consequuntur unumquodque bonum creatum, in quantum huiusmodi, et etiam unumquodque ens. Omne enim esse et bonum consideratur per aliquam formam, secundum quam sumitur species. Forma autem uniuscuiusque rei... est secundum aliquam mensuram... et ex hoc habet modum quemdam, qui mensuram respicit. Ex forma vero sua unumquodque ordinatur ad aliud. Sic igitur secundum diversos gradus bonorum sunt diversi gradus modi, speciei et ordinis.

a) Est ergo quoddam bonum pertinens ad ipsam substantiam naturae, quod habet suum modum, speciem et ordinem ; et illud nec privatur, nec diminuitur per peccatum.

b) Est etiam quoddam bonum naturalis inclinationis, et hoc etiam habet suum modum, speciem et ordinem ; et hoc diminuitur per peccatum... sed non totaliter tollitur.

c) Est etiam quoddam bonum virtutis et gratiae, quod etiam habet suum modum, speciem et ordinem ; et hoc totaliter tollitur per peccatum mortale.

d) Est etiam quoddam bonum quod est ipse actus ordinatus, quod etiam habet suum modum, speciem et ordinem ; et huius privatio est essentialiter ipsum peccatum (quoad elementum formale).

Et sic patet qualiter peccatum est privatio modi, speciei, et ordinis ; et privat vel diminuit modum, speciem et ordinem » q. 85, a. 4.