Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 18, a. 2 ; a. 4, ad 3 ; a. 6 ; a. 7, ad 1 ; a. 10 ; q. 1, a. 3, ad 3 ; De Malo, q. 2, a. 6, ad 3.

148. Principium I. Obiectum moraliter consideratum actibus humanis non dat solam moralitatem genericam sed etiam specificam.

Declaratur. Sensus est : Obiectum non solum facit essentialem distinctionem inter bonum et malum, et constituit speciem supremam bonitatis et malitiae in actibus humanis, sed etiam infimam speciem qua varii actus boni vel mali inter se distinguuntur.

Probatur: Actus moralis essentialiter est motus ad obiectum moraliter consideratum, ut ad terminum. Atqui omnis motus essentialiter habet speciem infimam a termino. Ergo omnis actus humanus habet specie infimam moralem, ab obiecto moraliter considerato. — Et ideo secundum quod obiecta diversam convenientiam cum ratione vel oppositionem dicunt, distinguuntur variae species actuum bonorum (v. g. amor Dei et proximi, fides et charitas, fortitudo et temperantia), vel malorum (v. g. homicidium et furtum, blasphemia et detractio, luxuria et ira).

Cui doctrinae non obstat 1) circumstantiam constituere posse speciem infimam moralitatis in actu humano, quia tunc ingreditur obiectum, et fit principalis conditio eius et quasi differentia specifica actus humani, ut infra magis explicabitur, art. 2 ;

2. actum humanum speciem recipere a fine, quia a) finis est obiectum voluntatis ; b) quoad actum exteriorem imperatum, finis operis idem est ac obiectum, finis operantis adiunctus est circumstantia speciem addens, quae consideratur ab agente tamquam conditio accessoria obiecti extrinsece adveniens, in quantum actus fit sub influxu voluntatis cuius obiectum est finis operantis (cfr. art. 3).

149. Principium II. Unus et idem actus moralis habere potest multiplicem speciem moralitatis.

Probatur: 1) Id non verificatur de actu humano secundum esse physicum, quia ens physicum specificatur per formam naturalem quae est determinata ad unum, ac proinde est una specie ; at secundum esse morale actus specificatur per obiectum ratione apprehensum, quod non est determinatum ad unum, sed sub diversa consideratione ad diversas species referri potest secundum conditiones morales supervenientes, sive species sint per se sibi invicem subordinatae, sive sint disparatae ut si furtum ordinetur ad ebrietatem (a. 7, ad 1). Ita tollere alienum de loco sacro diversam repugnantiam specificam ordinis rationis includit, quae dictat iniuriam non esse faciendam loco sacro ; et tamen unum manet obiectum, sed e pluribus compositum.

2. Esse morale accidit ut qualitas ipsi esse physico, et ideo sicut una res physica potest esse diversae speciei,

Summa Theologiae Moralis I — 10 perfectionis vel defectus secundum accidentia, v. g. idem homo albus et musicus, caecus et surdus, ita unus actus physicus potest pertinere ad plures species morales. Unde nil prohibe quod idem actus sit in diversis speciebus virtutis aut peccati.

150. Principium III. Unus et idem actus moralis non potest tamen esse simul et eodem tempore bonus et malus.

Probatur: Actus ut sit simpliciter bonus requirit bonitatem ex omni parte, ut simpliciter sit malus sufficit malitia ex quacumque parte. Ergo.

Et nihilominus, actus ex una parte malus, ideo non privatur omni bonitate ex aliis fontibus proveniente : ita actus secundum speciem bonus potest esse malus propter circumstantiam, vel actus bonus secundum speciem et circumstantias potest ordinari in finem malum, quia, ait S. Thomas, « subtracto posteriori, nihilominus remanet prius » (I Sent., d. 41, q. 1, a. 2 (Cfr. I-II, q. 18, a. 4, ad 3).— Excipitur si actus fiat ex sola seu totali causa mali, quia tunc nulla bonitas intenditur nec contrahitur, sed actus consideratur ut merum medium mali, in quantum consideratur obiectum ut omnino malum.