Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. I-II, q. 5.

43. Thesis I. Homo est capax perveniendi ad beatitudinem etiam supernaturalem; — hanc tamen non potest consequi viribus naturalibus, sed auxilio gratiae divinae eam valet obtinere, et quidem in vario gradu. — Probatur:

1° Homo est capax perveniendi ad beatitudinem etiam supernaturalem, quia est capax perfecti boni, cum eius intellectus cognoscere universale et perfectum bonum ac voluntas illud appetere possit (a. 1). Est de fide, explicite definitum in Conc. Vat. sess. 3, c. 2, can. 3; et includitur in facto quod visio Dei sit ultimus finis hominis, quod est de fide ex C. Flor., ex Benedicto XII, et ex C. Trid. sess. 25.

2° Non tamen potest consequi beatitudinem supernaturalem viribus naturalibus. Est de fide ex C. Vien. a. 5 et ex C. Araus. II, can. 7, 10, 18, 19, 20 (Cfr. Vat. sess. 3, can. 3; et prop. 11 Baii damn.). Videre Deum per essentiam est supra naturam non solius hominis sed omnis creaturae. Naturalis cognitio enim est proportionata naturae cognoscentis et ideo fit secundum modum cognoscentis. Omnis cognitio quae fit secundum modum substantiae creatae non potest cognoscere Deum ut est in se sed deficit a visione divinae essentiae, quae infinite excedit omnem substantiam creatam. Unde nec homo nec aliqua creatura potest consequi beatitudinem supernaturalem naturalibus viribus, sed eget auxilio gratiae divinae (Ioh. I, 18; VI, 46; Mt. XI, 27; I Cor. II, 11; I Ioh. IV, 12). — Ex quo etiam sequitur quod non possumus beatitudinem immediate consequi actione creaturarum sed solius Dei, quamvis possimus ab illis adiuvari ministerialiter ut disponamur ad eius consecutionem (a. 5 et 6; I, q. 12, a. 4).

3° Potest homo obtinere beatitudinem in vario gradu ita ut unus sit altero beatior, non quidem secundum beatitudinem obiectivam, quia non est nisi unum Summum Bonum, Deus, cuius fruitione omnes sunt beati, sed quantum ad possessionem et fruitionem quia quanto magis aliquis Deo fruitur tanto beatior est. Contingit autem aliquem perfectius frui Deo quam alium, ex eo quod est melius dispositus vel ordinatus ad eius fruitionem secundum diversitatem gratiae et charitatis ac meritorum (a. 2). Quod etiam est de fide ex C. Flor. (decr. unionis) et ex C. Trid. sess. 6, c. 16, can. 32 (Cfr. Ioh. XIV, 2: I Cor. XV, 41-42).

44. Thesis II. Beatitudo perfecta non est possibilis in praesenti sed tantum in altera vita. Est de fide ex C. Vien., a. 4 (Cfr. Ben. XII, et C. Araus. II). — Probatur:

1. Ex notione beatitudinis in abstracto: Beatitudo, cum sit perfectum et sufficiens bonum, omne malum excludit et omne desiderium implet. Atqui in hac vita a) non omne malum excluditur, uti ignorantia ex parte intellectus, inordinata affectio et cupiditas ex parte appetitus, infirmitas et labor afflictivus ex parte corporis; — b) non omne desiderium impletur, cum bona essentialiter sint instabilia, etiam spiritualia, ut virtus quae obnoxia est vitio propter libertatis mutabilitatem, et scientia quae oblivione perditur, imo ipsa vita terrestris, dum tamen perpetuo permanere vellemus et mortem naturaliter refugimus (a. 3).
2. Ex notione beatitudinis in concreto: a) Visio Dei in se nunc est impossibilis (I Tim. VI, 16; I Cor. XIII, 12; I Ioh. III, 2); imo etiam perfecta cognitio naturalis summae veritatis et Dei, quia plurimis obnoxia est impedimentis et difficultatibus, pluries obscuratur et dubiis ac erroribus admiscetur, nec dat certitudinem perennitatis sine qua felicitas non habetur. b) Voluntas in terris non adeo in bonis firmatur ut a vero obiecto beatitudinis nunquam deflectat et peccet, sed cupiditatibus et necessitatibus praesentis vitae impeditur quominus summo amore in Deum indesinenter feratur.

Potest nihilominus in hac vita esse inchoata seu imperfecta felicitas, ac status inchoatae perfectionis et imperfectae beatitudinis, quae plus minusve appropinquat ad beatitudinem perfectam et consistit in cognitione, amore et imitatione Dei, seu in rectitudine voluntatis et operatione virtutis, ad quam requiruntur quasi instrumentaliter etiam bona corporis et aliorum hominum auxilium (q. 4, a. 7): illa praestant homini amicitiam Dei et inde fluens gaudium, pacem conscientiae et tranquillitatem cordis atque futurae beatitudinis spem, quae omnes delectationes terrenas antecellunt. Est itaque via et tendentia ad beatitudinem perfectam seu Deum; sicut finis intermedius naturaliter et necessario tendit ad finem ultimum cuius bonitatem participat.

45. Thesis III. Beatitudo operibus praesentis vitae bonis praecedentibus obtineri potest a Deo. Est de fide ex C. Araus. II, c. 18; C. Lat. IV, c. 1, et Trid. sess. 6, c. 16, can. 32.

Ita non necessario fit: absolute enim potuisset Deus statim dare beatitudinem et simul hominem disponere ad illam, i. e. eodem momento facere voluntatem recte tendentem in ultimum finem et hunc obtinentem, sicut simul in instanti potest disponere materiam et infundere formam (v. g. in resurrectione mortui). Sed ita non fecit, uti constat ex eo quod beatitudinem in praesenti vita non consequimur. Et ceteroquin ordo divinae sapientiae exigit ne ita fiat.

Probatur: Etenim habere perfectum bonum sine motu et dispositione praecedenti, convenit ei qui naturaliter habet illud. Solus Deus possidet naturaliter beatitudinem. Ergo Dei proprium est quod ad beatitudinem non moveatur et disponatur per operationem praecedentem. Et ideo, cum beatitudo excedat omnem naturam creatam, nulla pura creatura convenienter beatitudinem obtinet absque motu operationis praecedentis per quam tendit in ipsam; et ita beatitudo fit praemium virtuosae operationis (a. 7).

Hinc in Scripturis constanter exhibentur, tum bona opera ut ratio et titulus propter quem conceditur gloria aeterna (Mt. XXV, 21; 34-36; II Cor. IV, 17) eo modo ac poena datur pro malis (Rom. III, 7, 8), tum gloria aeterna ut merces pro operibus iustorum (Mt. V, 12; XIX, 29) et retributio haereditatis coelestis (Col. III, 24; Hebr. X, 35; XI, 16), ut bravium (I Cor. IX, 24; Phil. III, 14), corona (Iac. I, 12; Apoc. II, 10), imo corona iustitiae (II Tim. IV, 8) quae proportionatur operibus maior aut minor (Mt. XXV, 14 sq.; Luc. XIX, 11. sq.; II Cor. IX, 6; Gal. VI, 8; Apoc. XXII, 12). Unde Apostolus, I Cor. XV, 58, ait: Labor in Domino non inanis.

46. Corollarium: Vita terrestris est via ad finem et beatitudinem. — Vita itaque terrestris, utpote finienda, non est status ultimae perfectionis et felicitatis sed via qua ad illam actibus nostris tendere debemus. Ad quos actus exercendos:

1) In ordine ad finem naturalem consequendum haberet homo

a) media interna scil. ipsam naturam humanam cum eius potentiis, praesertim ratione et libera voluntate, et virtutibus moralibus, ope illarum acquisitis, ad bonum facilius operandum sub motione Dei ordinaria;

b) medium externum: societatem cuius est hominem promovere ad bonum simul spirituale et temporale.

2. In ordine autem praesenti ad finem supernaturalem Deus tribuit nobis:

a) media interna huic fini proportionata, gratiam scil. tum habitualem cum virtutibus theologicis et moralibus infusis ac Spiritus Si. donis connexis, tum actualem tam intellectus quam voluntatis ac motionem specialem Spiritus Si;

b) medium externum: societatem supernaturalem, Ecclesiam, cuius Christus est institutor et caput, et quae homines ad finem supernaturalem ducit propositione fidei, legibus et sacramentis.