Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

216. Quid sit conscientia supernaturalis¹. — In ordine supernaturali, etiam conscientia supernaturalis sit oportet quae diiudicet qualitatem et valorem supernaturalem seu moralitatem supernaturalem actuum nostrorum. Definiri potest : iudicium seu dictamen intellectus practici affirmans actum in particulari hic et nunc ponendum esse supernaturaliter bonum vel et meritorium vitae aeternae, aut non esse.

Differt a conscientia naturali :

a) obiecto : naturalis conscientia respicit solam bonitatem naturalem actus, supernaturalis etiam bonitatem supernaturalem ; quaerit nempe insuper an actus tendat ad finem supernaturalem, aut non tendat vel etiam ab eo divertat ;

b) fine seu motivo : conscientia naturalis procedit ex amore naturalis honestatis, et intendit conformare actus rationi ; conscientia supernaturalis etiam procedit ex quodam amore ipsius Dei, saltem initiali et imperfecto, et intendit conformare actus ad vitam divinam inchoatam aut consummatam, ac vitare perditionem istius vitae ac ipsius Dei in aeternum ;

c) lege cuius est applicatio : conscientia naturalis applicat legem naturalem, vel et humanam quae istam perficit et determinat ; conscientia supernaturalis etiam applicat legem positivam divinam, vel et ecclesiasticam quae istam determinat et complet.

217. Relatio inter conscientiam naturalem et super- naturalem. — Conscientia supernaturalis non existit separate et independenter a conscientia naturali, ita ut in fideli duae disparatae et collaterales essent conscientiae sese invicem alternantes (v. g. conscientia philosophica stoici et conscientia christiana viri fidelis) ; sed conscientia supernaturalis includit naturalem eamque sibi subordinat, ita ut adsit harmonia et unitas in tota hominis vita et activitate, et haec tota regatur cum omnibus actibus a conscientia supernaturali. Hinc in fideli conscientia naturalis transformatur et fit supernaturalis ; facta autem supernaturalis, conscientia naturalem includit sed excedit, ita ut fidelis teneatur

1. etiam ut homo agere, et insuper ut filius Dei ;

2. etiam honeste agere vitam naturalem, sed et plus, scil. supernaturaliter agere vitam divinam ;

3. legem naturalem servare, sed etiam praecepta nova et positiva Dei et Ecclesiae relative ad sacramenta, poenitentiam, pietatem religiosam erga Deum ac amicitiam divinam ;

4. bonum agere et colere virtutem secundum mensuram rationis, sed et secundum excellentiorem legis divinae mensuram, in ordine ad vitam excellentiorem divinam secundum exemplar Christi Iesu sese humiliantis, patientis et usque ad mortem obedientis.

Uno verbo, conscientia supernaturalis non destruit sed perficit naturalem, sicut gratia non destruit sed perficit naturam.

218. Efformatio conscientiae supernaturalis. — Conscientia supernaturalis non sequitur alium processum ac conscientia naturalis, cum gratia non destruit sed perficiat naturam, at ordinatur ad actus humanus maioris excellentiae. Unde est conclusio ratiocinii. Sicut enim naturalis conscientia fundatur in principio primo synderesis : Bonum est faciendum, malum est vitandum, et in naturali inclinatione voluntatis ad bonum honestum seu rationis ; ita supernaturalis conscientia fundatur a) in primis principiis practicis fidei, v. g. Tendendum est ad Deum finem supernaturalem, vel : *Summum Bonum in se possidendum visione beatifica est amandum super omnia, vel : Felicitas quae in visione Dei consistit est procuranda, vel : Obediendum est Deo destinanti ad sui amicitiam et consortium suae vitae ; et b) si perfecta sit, in fide informata charitate quae inclinat ad bonum divinum, ac in gratia gratum faciente.

Maior non est a sola synderesi², sed praecipue a fide, rationem et synderesim informative ac elevante et subordinante ; fides autem in iusto auxilium obtinet a donis intellectus, scientiae et sapientiae sub influxu Spiritus sancti inhabitantis et moventis ;

minor est a ratione sub influxu gratiae prudentiam supernaturalem cum suis adnexis inspirantis ; in iusto autem sub influxu habitus prudentiae infusae (cum virtutibus adnexis) et etiam aliquando sub influxu doni consilii per Spiritum sanctum : sicut enim ad vitam honeste agendam consilium quaerimus apud sapientes et prudentes, ita, loco consiliatorum hominum, ipse Spiritus sanctus inhabitans dignatur consiliator noster fieri in ordine ad vitam aeternam³.

conclusio enuntiatur sub influxu prudentiae supernaturalis cum suis adnexis.

Principium immediatum igitur conscientiae supernaturalis est prudentia infusa cum virtutibus adnexis ; principia mediatum sunt virtutes theologicae et dona Spiritus sancti inhabitantis et moventis, ita ut Deus ipse omnes vires huius conscientiae immediate largitus sit. Conscientia scil. christiana in ortu, progressu et perfectione est opus gratiae divinae.

219. Corollaria. — 1) Itaque conscientia supernaturalis perfectior est quam naturalis hancque perficit, nam a) eam excedit, ut dictum est n° 217 ; b) est clarior, quia innititur principiis fidei, fide illuminatur, ac sub auxilio gratiae formatur ; c) est certior, quia divina revelatio in qua fundatur certior est ratione humana, utpote ab infallibili Dei auctoritate nobis data et ab infallibili auctoritate Ecclesiae proposita, et quia securitatem habet a lumine Spiritus sancti.

2. Cum conscientia christiana conscientiam naturalem includat, ut sit regula honeste agendi, easdem debet habere qualitates, scil. rectitudinem et certitudinem.

3. Attamen ut conscientia sit regula actuum supernaturalium, non sufficit illa invincibiliter erronea qua scil. bona fide quis existimaret actum esse supernaturalem, vel meritorium vitae aeternae. Bona fides potest sufficere ad honestatem, quia honestas pendet a conscientia seu iudicio nostro, non ita valor supernaturalis actus. Iudicium rationis vel conscientia enim non potest facere quod actus sit supernaturalis et ex gratia procedat, et quod sit efficax ad obtinendam vitam aeternam. Agitur scil. non de sola honestate sed et de validitate actus et efficacia medii ad finem (n. 215, 3°).