Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

S. Th. II-II, q. 20.

829. Desperatio est peccatum quod spei opponitur per defectum. Non est simplex absentia spei, sed est actus contrarius spei, quo aliquis positive recedit a beatitudine et eam fugit, et sic spem de beatitudine abiicit.

Desperatio est duplex :

1) Desperatio improprie dicta, qua aliquis beatitudinem contemnit et fastidit, quia eam non bonam et non desiderabilem iudicat. Sic facit ille qui contemnit finem supernaturalem ; aut qui Deo vult relinquere coelum, si sibi relinquat terram ; aut qui serio cupit perpetuo vivere in mundo, praecise quia hanc vitam vitae aeternae praefert ; — non autem ille qui sic loquendo simpliciter ostenderet magnam inclinationem naturalem in res terrenas, vel timorem subeundi damnationis.

2) Desperatio proprie dicta est illa qua aliquis beatitudinem refugit quia eam iudicat sibi impossibilem, vel obtentu nimis difficilem, vel non futuram, v. g. quia putatur Deus peccatori denegare veniam, vel non dare gratiam ad conversionem. Sicut autem actus spei est actus voluntatis qui supponit iudicium intellectus quo iudicatur beatitudo possibilis, ita desperatio supponit iudicium intellectus praevium quo quis putat se non consecuturum beatitudinem ; sed illud iudicium inducens ad desperationem, non est ipsa desperatio : haec enim est actus voluntatis qui sequitur, quo positive a beatitudine recedimus.

830. Differt desperatio ab infidelitate. — Desperatio, quamvis facile iungatur infidelitati, potest nihilominus sine ista haberi, quatenus aliquis credendo (iudicio speculativo) in abstracto et universali quod beatitudo vel remissio peccatorum sit possibilis ; tamen hanc vel illam desperat, quia falso iudicat (iudicio practico) in hoc particulari casu vel statu sibi non esse sperandum de venia vel beatitudine, v. g. quia iudicat se non esse praedestinatum, vel beatitudinem esse obtentu nimis difficilem, vel Deum ipsi non esse veniam daturum. Eodem modo : qui fornicatur, iudicat fornicationem hic et nunc esse sibi bonam, quamvis in universali iudicet secundum fidem eam esse malam.

831. Desperatio est peccatum mortale ex genere toto : semper enim Deo est maxime iniuriosum, habere beatitudinem ut non bonam, vel ut non possibilem ; — imo est peccatum contra Spiritum sanctum, quia per contemptum omnipotentiae divinae misericorditer auxilantis abiicit spem, quae est speciale remedium a Spiritu sancto contra peccatum nobis concessum. — Saepe tamen desperatio est venialis propter indeliberationem, si proveniat ex impatientia, tristitia, complexione melancholica aut scrupulis. — Hinc :

1) Est peccatum gravius illis quae opponuntur virtutibus moralibus. Cum enim virtutibus theologicis directe et principaliter ad Deum convertamur, hinc peccata ipsis directe opposita, directe et principaliter important a Deo aversionem ; et ideo graviora sunt peccatis ad virtutes morales oppositis, quae directe important conversionem ad aliquod bonum creatum, et per quamdam consequentiam tantum aversionem a Deo.

2) At infidelitas et odium Dei sunt graviora desperatione, quia opponuntur veritati et bonitati Dei ut sunt in se ; desperatio autem est contra Deum secundum quod bonitas a nobis participatur.

3) Nihilominus hisce est desperatio periculosior, quia per spem revocamur a malis et ad bonum inducimur ; et ideo, sublata spe, homines irrefrenate labuntur in vitia.

832. Causae desperationis atque remedia. — Desperatio improprie dicta oritur ex luxuria : ex amore enim magno delectationum corporalium, inter quas praecipue sunt delectationes venereae, contingit quod homo fastidit bona spiritualia et non sperat ea quasi quaedam bona magna. — Desperatio autem proprie dicta oritur ex acedia seu tristitia spirituali, qua quis reputat nimis difficile esse bene vivere, et refugit labores bonorum operum.

Remedia alia sunt contra causas desperationis ; de quibus S. Thomas, II-II, q. 35, a. 1, ad 4 : « Impugnatio peccati quandoque est vincendo fugiendo, quandoque resistendo : fugiendo quidem, quando continuo cogitatio auget peccati incentivum, sicut est in luxuria..., resistendo autem, quando cogitatio perseverans tollit incentivum peccati, quod provenit ex aliqua levi apprehensione. Et hoc contingit in acedia, quia quanto magis cogitamus de bonis spiritualibus, tanto magis nobis placentia redduntur ; ex quo cessat acedia » (I Petr. I, 10 ; Rom. XII, 11, 12). — Alia autem sunt remedia quae directe fovent spem : firma fides de misericordia Dei erga peccatores (quae valde elucet parabolis evangelicis), consideratio amoris et passionis Christi, meditatio promissionum divinarum, exempla magnorum peccatorum qui evaserunt sancti, oratio et devotio erga SS. Cor Iesu, et B. M. V. quae vocatur desperantium salus.