Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio IV: Quae sunt praecipua exercitia vitae Activae

SUPRA distinximus vitae activae munera in exercitia mere corporalia, et mixte spiritualia. Priora ad septem reducuntur a D. Bonaventura de 7. Donis, de Dono pietat. cap. 1. et omnibus hominibus quantum ea exercendi facultas suppetit, sunt communia. Primum vitae activae munus in ordine ad proximum (nam in ordine ad se est potius vita activa via ad contemplationem, se a vitiis castigando, aliisque exercitiis, seu poenalibus, seu corporalibus exercitando) est visitatio infirmorum. Secundum, potatio sitientium. Tertium, cibatio esurientium. Quartum, redemptio captivorum. Quintum, vestitio nudorum. Sextum collectio peregrinorum. Septimum denique munus est, mortuorum sepultura; Quae omnia caeteri communiter cum D. Bonaventura 3. part. Centil. sect. 46. hoc colligunt versu:

Visito, poto, cibo, redimo, tego, colligo, condo.

HORUM sufficientia oprime assignatur a D. Bonav. hic: Cum enim quisque suum proximum teneatur diligere, sicut seipsum; uti seipsum quisque totum considerat in corporalibus necessitatibus, simili mensura debet etiam proximi necessitates perpendere: Unusquisque autem homo primo est substantia animata, et proterea constat parte vegetabili, indigente restauratione calidi, et sicci; quae fit per cibum, sicut et restauratione frigidi, ac humidi, quae fit per potum: Est praeterea homo substantia sensibilis, propter quam indiget duplici operimento ad repellenda exteriora totidem nociva; primum operimentum remotum, est Tectum; per quod datur hospitium ad repellendam noctis iniuriam; secundum proximum, est vestimentum, ad operiendam simpliciter nuditatem. Item homo est substantia rationalis, et debilis, ac proinde libertatem nata perdere, servitute in carcere, vel infirmitate in lecto. Contra primam est redemptio, contra secundam visitatio. Denique homo est mortalis, ac per consequens morti subditus; post quam indiget sepultura, et sic septem numerantur auxilia, quae operosa Charitas ei valet ministrare.

SEPTEM item sunt opera spiritualia, quae recenset S. Doctor locis supra cit. et de quibus nos nonnihil tetigimus, de Eleemosyna, disp. 10. ubi ea cum Seraphico, et aliis communiter hoc retulimus versu:

Instrue, Consule, Castiga, Solare, Fer, Ora.

HORUM etiam sufficientiam sic colligit S. Doctor loco cit. coenil. Sunt in homine quidam defectus, qui a solo Deo possunt tolli; in quorum subsidium necessaria est oratio; alii sunt defectus potentiae cognoscitivae, ut cognoscendorum ignorantia, ad quam levandam sufficit instructio; Si est agendorum ignorantia; supplet consilium: Nonnulli sunt etiam defectus in potentia affectiva; et est culpa, vel poena: si culpa, commissa est in te, vel in alios; si in te, remitte; si in alios, corrige, et est castigatio: si denique sit poena, levanda est verbo consolationis, vel facto supportationis; quae duo signantur illis particulis: Solare, Fer.

DE utroque munere spiritualis, et corporalis actionis breviter sic fatur D. Bernardus serm. 12. super cantica, apud Seraphicum in meditat. vitae Christi, cap. 42. Tu quoque, si donum, quod desuper accepisti, nobis contubernalibus libenter impertias, si te exhibeas ubique inter nos officiosum, si affectuosum, si gratum, si tractabilem, si humilem, testimonium habebis ab omnibus, quod fragres, et ipse unguentis optimis: Omnis in nobis, qui fraternas infirmitates tam corporum, quam animarum, non solum patienter supportat, sed insuper, si licet ei, et valet, iuvat obsequiis, confortat alloquiis, consiliis informat; si hoc non potest propter disciplinam, sollicitis saltem orationibus, solatiari non cessat infirmo; omnis, inquam, qui talia operatur, in nobis bonum spargit odorem.

QUAMVIS autem septem numerentur Activae vitae exercitia spiritualia, omnibus diversimode communia, breuius tamen possunt reduci ad tres hominum status, quibus ex officio incumbat ea erga sibi commissos exercere. Hi sunt Praelati, Praedicatores, et Confessarii, ut indicat S. Doctor citatis meditat. quaest. 45. de Praelatis vidimus disp. praecedenti; de Confessariis videbimus 3. parte, ubi de Sacramento Poenitentiae; hic igitur restat nonnihil de Praedicatoribus dicendum.

De officio, et obligatione Praedicatoris.

PRAEDICANDI munus eo nobilius, magisque arduum merito reputatur, quo Natura, et Gratia veluti certatim sua ad illud complendum dona conferant; unde licet plures in Cathedris sub specie concionatorum quotidie obstrepant; paucissimi, quantum par est, eo munere funguntur; quia rarissime in uno natura cum gratia per omnia convenit.

QUAMVIS autem plures conditiones ex parte corporis, et animae, ut iam indicatum est, ad nobilem hanc functionem requirantur; reduci tamen possunt ad Authoritatem, et Sufficientiam.

AUTHORITATIS ratio colligitur a D. Bonav. loco cit. et probata est supra disp. 1. quaest. 1. num. 27. et patet e 23. Hierem. ipsi currebant, cum ego non mitterem eos, Tim. 3. Quomodo praedicabunt, nisi mittantur, Haebr. 5. Nec quisquam sibi sumit honorem, sed qui vocatur a Deo, tanquam Aaron: unde Christus, penes quem est suprema potestas, de se ipso dicit: Neque enim a me ipso veni, sed ille me misit, scilicet Patet unde Isayas noluit a seipso ire, sed ait: Ecce ego, mitte me, Dominus autem respondit vade, et dices populo huic, etc. En authoritas missi.

SIGNA verae missionis a Deo, indicantur a S. Doctore ad cap. 9. Lucae. Primum est, si a Pontifice praedicator authoritatem obtineat, et praecipue a Summo, qui Christi gerit vices in terris. Secundum est, si habeat verum propriae, et alienae salutis zelum, non quaerens quae sua sunt, iuxta illud 1. Cor. 4. Non enim nosmetipsos praedicamus. Tertium est, si auditores sermonis fructum in opere exhibeant, sicut dicitur de Apostolis, qui missi interpretantur, Ioan. 15. Posui vos, ut eatis, et fructum afferatis.

HINC Seraphicus P. N. Franciscus regulae capite 9. quod totum est de Praedicatoribus, sic incipit: Fratres non praedicent in Episcopatu alicuius Episcopi, cum ab eo illis fuerit contradictum. Negative autem loquitur fuerit contradictum, ut observat S. Bonav. quia cum potestas praedicandi non habeat suam efficaciam a concessione Iurisdictionis, sicut potestas confessiones excipiendi; non requiritur vi regulae ea authoritatis expressio, sed sufficit rationabilis praesumptio, maxime si tales sint praedicatores, quorum institutio sedis Apostolicae approbatione nititur, ut ait S. Doctor ibidem. Praeter hanc autem Pontificis authoritatem, requiritur pro regularibus, ut a propriis Praelatis authorizentur; ita pro Minoribus statutum est dicto cap. 9. regulae, ubi sic scribitur post praefata verba: Et nullus fratrum populo penitus audeat praedicare, nisi a Generali ministro huius fraternitatis fuerit examinatus, et approbatus, et ab eo praedicationis sibi officium fuerit concessum.

AB his non multum differt Decretum Concilii Trident. sess. 5. cap. 2. praeterquam quod expressam Episcopi licentiam postulet; sic enim habet: Regulares cuiuscumque ordinis, nisi a suis superioribus, de vita, moribus, et scientia examinati, et approbati fuerint, ac de eorum licentia, etiam in Ecclesiis suorum Ordinum praedicare non possint; cum qua licentia personaliter se coram Episcopis praesentare, et ab eis benedictionem petere teneantur, antequam praedicare incipiant; In Ecclesiis vero, quae suorum ordinum non sunt, ultra licentiam suorum superiorum, etiam Episcopi licentiam habere teneantur, sine qua in ipsis Ecclesiis non suorum ordinum, nullo modo praedicare possint; ipsam autem licentiam gratis Episcopi concedant: Cuius decreti cum consuetudo, quae din increbruerit, sit optima interpres, ei in singulis Dioecesibus standum est, solent enim multis in locis Reverendissimi DD. Episcopi pro eo, quem erga Regulares habent, affectu, suas vices ipsorum Praelatis in hoc demandare; alibi pro praecipuis anni temporibus personalis praesentatio iuxta tenorem concilii requiritur, ut quando quis tempore Adventus, vel Quadragesimae praedicaturus est; cum enim in favorem Episcoporum Concilium ita ordinaverit, possunt ipsi, prout prudenter iudicaverint, totam rem zelo, et discretioni Praelatorum regularium commendatam relinquere; ut a multis fieri solitum est; alias vero Concilio ad litteram standum est, ubi id solito observatur.

UBI vero Episcopi licentia semel habetur, si contradixerint Parochi, monet S. Bonaventura ad dictum cap. 9. malitiae potius cedendum, quam scandalum causandum; Si tamen ex cessatione gravius malum timeatur, ut quod Parochus se opponat, ut ipse haeresim, vel zizania seminet; tunc utendum est Authoritate Episcopali, ut maius malum avertatur; et etiam minus, quod possit esse nonnullorum scandalum, quantum fieri possit, prudenter praecavendum est.

Quod si quis regularis irrequisita Episcopi benedictione, vel ipso contradicente concionetur, ultra, quod peccat in suam regulam, si sit Minor, potest ulterius puniri ab ipso Episcopo iuxta Constitutionem Gregorii XV. latam in Bulla Inscrutabili 9. Febr. 1622. cuius tenor sic habetur: ac Demum habeat Episcopus authoritatem coercendi, ac puniendi quoscumque exemptos tam saeculares, quam Regulares, qui in alienis Ecclesiis, quae suorum ordinum non sunt, absque Episcopi licentia, in suis Ecclesiis, aut suorum ordinum, non petita illius benedictione, aut ipso contradicente praedicare praesumpserint, etc. ita refert etiam Bonagratia V. praedicatores, num. 374.

Quantum ad Authoritatem proprii Praelati, quam fratres Minores praevio examine tenentur habere, priusquam praedicent; licet Regula eam iuxta litteram a solo ministro generali dandam specificet; cum tamen id cautum sit, ut periculis obvietur, nihil regulae temeratur, dum aliis examinandi, et approbandi licentia conceditur; uti enim Episcopi ordinandos per alios curant examinari, et Universitatum praesides alios deputare solent ad examinandos eos, quibus Doctoratus infulas sunt donaturi; ita per alios potest Generalis minister examinare, et approbare, quos ad praedicationis officium electurus sit, licet regula habeat: Nisi a ministro generali huius fraternitatis fuerit examinatus. Ipse tamen authoritatem praestare tenetur. Ita D. Bonaventura loco cit. quod si de sufficientia illius, qui ad praedicatoris gradum promovendus est, nullatenus dubitetur; non est praevium examen necessarium; sed sufficit, ut eius sufficientiae ratio Generali innotescat, ipseque litteras concionatorias mittere possit; ita S. Doctor cit.

Haec de concessione Authoritatis dicta sufficiant: Verum de eius ablatione, seu suspensione quaedam notanda sunt.

Primo Concilium Lateranense sub Leone X. suspendit praedicantes falsa, et incerta miracula; uti et prophetias, in sacra scriptura leviter fundatas, seu a sede Apostolica nequaquam approbatas; nisi locorum Ordinarii tribus, aut quatuor viris eruditioribus ad earum examen deputatis, id permiserint, dum praefatam sedem consulendi opportunitatem non habuerint.

Secundo Concilium Tridentinum sess. 5. cap. 2. de reform. post D. Bonaventuram exposit. in Psalt. ad ea verba Psalm. 49. Peccatori autem dixit Deus, quare tu enarras, etc. tres casus assignat, in quibus praedicatio prohibetur, et suspensio etiam Regularium ab Episcopo, tanquam sedis Apostolicae legato, potest inferri; non tamen ipso facto incurritur.

Primus casus est, si praedicentur propositiones erroneae; quid autem per propositionem erroneam Doctores intelligant, dixi hoc Tomo supra, ubi de haeresi.

Secundus casus est, si praedicentur propositiones scandalosae, ad quas reducit S. Doctor loco cit. crimen notorium ipsius praedicantis; hoc enim scandalum non modicum solet parturire, turpe enim est, si vox vitam remordeat, et sit vox quidem Iacob, manus autem esau, ut ait hic S. Doctor ex 27. Genes.

Tertius casus est, si propositiones, quae praedicantur, sint haereticae.

His accedunt prohibitiones factae ab Alexandro VII. 3. Decemb. 1661. in Bulla, quae incipit: Sollicitudo omnium, ubi renovantur varia circa idem statuta Pauli V. Sixti IV. et Pii V. ut nullus in concione ad populum, aliisve actis publicis, propugnet opinionem D. Thomae de Beatissimae Virginis conceptione, eam immaculatam non asserendo; prohibentur etiam alii quicumque praedicate opinionem D. Thomae peccaminosam, vel haereticam esse, vide Bonagratiam cit. num. 380.

Quantum ad sufficientiam, ad praedicatoris officium requisitam, eam ex parte animae ponit S. Doctor in solida scientia, et munda conscientia, ita habet expositione, in Psalm. 158. ad ea verba: appropinquet deprecatio mea.

Ut mundam acquirat conscientiam, debet propriae saluti prius vacare, quam alienae aedificationi, exemplo Eliae, qui prius abiit in desertum, et pervenit ad montem Dei in Oreb, ubi edoctus est, ut ait S. Doctor, ad 2. Lucae; postea vero missus est ad ungendos Reges, et Prophetas, 3. Reg. 19. sic ipse Christus prius caepit facere, postea docere.

Circa vero scientiae acquisitionem, notat S. Bonaventura ad cap. 8. sup. prope finem, octo praedicatori valde esse utilia; cognitionem scilicet sapientiae per investigationem: commemorationem, per frequentationem: declarationem, per amorem: Operationem, per impletionem; concertationem per disputationem, communicationem, per collationem; circuitiomem, per interrogationem; assumptionem denique, per incorporationem. Investigando quippe cognoscimus: frequentando, memoriae ideas rerum mandamus: amando, quae discimus, de his delactamur; operando, ea implemus; disputando, difficultates nobis, aliisque solvimus; conferendo, aliis, quae novimus, communicamus; interrogando, in id ipsum per discursus circuitum redimus, aliosque de veritate magis convincimus; tandem scientiam gestu, et voce quodammodo incorporatam assumimus, et sic eam aliis facilius suademus.

Sufficientiam Praedicatoris ex parte corporis describit S. Doctor, Apologet. quaest. 4. Primo enim debet esse aetatis competentis, ne nimis puer puerilia tractare videatur; quae conditio non tam ex annorum serie, quam ex honesta vultus gravitate, et virili compositione habenda est. Secundo debet carere omni notabili corporis, et capitis deformitate, qui enim sunt nimis breves, crassi, vel Gibbosi, ad suadendum non sunt apti, sed facile contemptui habentur; Tertio, vires corporis eo magis sunt ad hoc munus necessariae, quod fortiter, et viriliter est peragendum. Quarto, competens facundia praecipuam praedicationi gratiam conciliat, ad quam sunt plura ex parte vocis, et gestus necessaria, quae apud Rhetores ex professo tractantur.

Has tam Corporis, et animae, quam scientiae, et conscientiae conditiones quicumque in se recognoscit, restat, ut ad populi utilitatem eructet Dei Verbum tripliciter, ut cum D. Bonaventura loquar in ea verba Psalmi 118. in labiis meis pronunciavi, etc. Scilicet sapienter, eloquenter, et confidenter: Sapienter, ut doceat; eloquenter, ut placeat; confidenter, ut moveat: insipide enim, confuse, et timide praedicans, nec docet, nec placet, nec mouet.

Deinde Monet S. Doctor, in cap. 6. Lucae, ut Praedicator utilia doceat, non subtilia; ut sit etiam immunis ab ostentatione in signo, ab ambitione in animo; ab adulatione in verbo, et a personarum acceptione in facto.

In ea autem verba ad idem cap. 6. Docebat autem turbas, formam Apostolicae praedicationis exhibet Seraphicus, dum docet, quod bonus Praedicator nunc debeat stare, nunc sedere; modo videre, mox ascendere; quae non solum corporaliter, sed potiori titulo spiritualiter sunt accipienda; ut scilicet stet, recte intendendo; aliquando sedeat, quiete contemplando; videat bene discernendo; et ascendat perfecte agendo; quae omnia concludit S. Doctor illo Ierem. 6. State super vias, ecce rectitudo intentionis, et videte, et interrogate, quae sit via bona, en sollicitudo discretionis. Et ambulate in ea, per actionis scilicet exercitium, et invenietis refrigerium animabus vestris, nempe per otium contemplationis.

¶ De tali bono Praedicatore multa e Sanctis Patribus contexit S. Doctor, lib. 1. Phar. cap. 14.

¶ GREGORIUS, lib. 6. Moral. cap. 17. sic verum Christi praeconem describit: Ille apud Deum magis in amore eius est, qui ad eius amorem plurimos trahit: Humani generis Redemptor per diem miracula in urbibus exhibebat; et ad orationis studium in nocte pernoctabat; ut perfectis videlicet praedicatoribus innuat, quatenus nec activam vitam amore speculationis funditus deserant, nec contemplationis gaudia operationis nimietate penitus contemnant, sed quieti contemplantes sobeant, quod quieti erga proximos loquentes fundant.

¶ HIERONYMUS, lib. 1. in Lament. cap. 1. tom. 4. Ille est Doctor Ecclesiasticus, qui lacrymas, non risum movet, qui corripit peccatores, qui nullum beatum, nullum dicit esse felicem.

D. AUGUSTINUS de doctrina Christiana, lib. 4. cap. 17. qui dicendo nititur persuadere, quod bonum est, nihil horum trium spernit, ut scilicet doceat, ut delectet, et flectat, orat, atque agat, ut intelligenter, libenter, obedienter audiatur.

AMBROSIUS, lib. 2. de Virg. initio tom. 4. Debet is, qui docet, supra eum, qui docetur excellere.

ISIDORUS de summo bono, lib. 3. cap. 36. sent. 5. Prius debet iustus praedicator bene agere, ut consequenter possit bene docere.

¶ BERNARDUS super Cantica, serm. 16. Funiculus triplex, qui difficile rumpitur ad extrahendas animas de carcere diaboli, et trahendas post se ad Coelestia Regna, si recte sentias, si digne proloquaris, et si vivendo confirmes.

SENECA epist. 52. egregie partes veri praedicatoris sic depromit: Eligamus non eos, qui verba magna celeritate praecipitant, sed eos, qui vita docent; qui cum dixerint quid faciendum sit, probant hoc ipsum faciendo quod docent, et post quaedam verba: Eum elige Doctorem, quem magis admireris, cum videris, quam cum audieris.

¶ Nec mirum, Viros doctrina, et sanctitate praeclatos eo hoc praedicandi munus evexisse, ut illud omni laude celebrent, et in eo quicquid sit ad vitae humanae praestantiam requisitum, dulcem scilicet symphoniam oris, et operis, exquisitissime postulent: Hinc ipse Christus, ipsi Apostoli, et qui illustriores in utroque testamento leguntur sancti, ad praedicandum sunt deputati; et vere vir coelicus est, qui coelum aliis annuncians, illud in se quodammodo exprimit; unde Seraphicus Doctor, in ea verba Psal. 17. inclinavit Coelos, et descendit, Praedicatores nubibus comparat, quia nimirum coelis iugiter adhaerentes, tonare debent minis, coruscare miraculis, et pluere doctrinis.

E contra autem cum turpissimum sit, Praedicatorem Christi aliud ore, aliud opere significare, D. Bonavent in dicto, lib. Pharetra, cap. 15. acutissimas patrum sententias in talem, tamquam electas vibrat sagittas.

¶ GREGORIUS super Ezechiel, hom. 18. de tali Praedicatore sic scribit: Turpe est nimis ibi nos negligendo cadere, unde praedicando conati sumus alios levare, et super, lib. 4. Reg. ind. 12. cap. 76. quod per linguam praedicamus, per exempla destruimus: dum iniqua docemus operibus, et sola vota, ea quae sunt iusta praetendimus. Ossa ieiuniis atterimus, et mente turgemus: corpus despectis vestibus tegimus, et elatione cordis Purpuram superamus; iacemus in cinere, et excelsa suscipimus, Doctores humilitatis, duces superbiae.

HIERONYMUS epistola 2. ad Nepot. Delicatus est magister, qui pleno ventre de ieiuniis disputat: Accusare avaritiam potest et latro; Sacerdotis Christi os cum mente concordet.

ISIDORUS lib. 2. de summo bono, cap. 2. sent. 10. Ad maioris culpae cumulum pertinet scire quemquam, quod sequi oporteat, et sequi nolle, quod sciat, et lib. 3. cap. 37. sent. 1. qui non vivit, sicut docet, ipsum, quam praedicat veritatem, Contemtibilem facit.

CHRYSOSTOMUS de compunctione cordis, lib. 1. in fine: Docere, et non facere non solum nihil lucri, sed etiam damni plurimum confert; Grandis enim condemnatio est componenti quidem sermonem suum; vitam vero suam, atque operam negligenti.

AUGUSTINUS apud Seraphicum, ibi, fortius in huiusmodi Praedicatores invehitur. Exaudi te ipsum durissime, immanissime, surdissime Doctor; quid mihi lingua aurea, et cor ferreum.

BERNARDUS serm. de convers. ad clericos, cap. 31. in ea verba: Beati pacifici, sic proloquitur: Considerate diligenter, non pacificos, sed pacificos commendari, sunt enim qui dicunt, et non faciunt: sane quemadmodum non auditores legis iusti sunt, sed factores; sic non annunciatores pacis, sed actores beatificantur.

SENECA tandem in epist. sic apud S. Doctorem concludit: hoc turpissimum est, quod nobis obiici solet, verba nos fari, non opera tractari.

Haec S. Doctor, dicto, cap. 16. e patrum scriptis descripsit, cap. vero sequenti eximias profert sententias ex iisdem patribus contra usurpantes Praedicationem; quae in iam dicta fere quadrant: ipsum vide.

¶ QUANTUM ad modum, et materiam praedicabilem, eam breviter designat S. P. Franciscus, dicto, cap. 9. Regule, monendo his verbis, ut in praedicatione, quam faciunt, sint casta, et examinata eorum eloquia ad utilitatem, et aedificationem populi, annunciando eis vitia, et virtutes, poenam, et gloriam cum brevitate sermonis.

¶ QUIBUS consonar Concilium Tridentinum, loco supra citato; hortando divini verbi praecones similibus verbis: Praedicatores fideles pro sua capacitate pascent salutaribus verbis dicendo, quae scire omnibus necessarium est ad salutem, annunciando eis cum brevitate, et facilitate sermonis, vitia, quae eos declinare, et virtutes, quas sectari oportet, ut poenam aeternam evadere, et coelestem gloriam consequi valeant. Quantum denique ad correptionem, seu specialem, seu generalem, quam quisque inter praedicandum adhibere tenetur, ut efficacius peccatores cogat ad resipiscentiam; praeclare eam explicat S. Doctor, in Apologet. cap. 2. quod caput ad verbum fere transcripsit Bonagratia, Verb. Praedicator, supra cit. indicans, ibi eximiam praedicatoribus doctrinam exhiberi.

POSTQUAM igitur Sanctus Doctor differentiam inter Iudicem, et Praedicatorem scite statueret, huius officium in corripiendis peccatoribus sic prosequitur: Doctor, seu Praedicator, qui diversi generis auditores debet instruere, ut virtutes magis reddat commendabiles, necessarias ad salutem, vitia his opposita, quam sint nociva, et detestabilia ostendit. Et quibusdan generibus hominum quaedam vitia sunt magis usitata, ut Mercatoribus fraus, et mendacia; Militibus rapina, et incendia; et ita de aliis necesse est, quod propter generalem instructionem, quod licet genus hominum specialiter arguat, et moneat sibi specialius insidiantia vitia cavere, sicut Medicus AEgros diversis infirmitatibus laborantes docet a sibi magis noxiis cibis, et aliis abstinere. Nihil enim prodest et infirmis, si diceret: Cavete ab omnibus cibis nocivis generaliter, nisi specificaret in qualibet passione, quid illis specialius noxium esset, aut proficuum sanitati. Quod autem dicitur, quod Praedicator debeat in genere omnes arguere peccantes, et non descendere ad species, hoc est intelligendum de notabili specificatione personarum, non vitiorum, vel statuum, vel officiorum, quae non possunt proprie describi sine expressione officii, vel status illorum, qui in hoc specialiter offendere consueverunt. Potest enim sic congrue generaliter dici: Vos Artifices peccatis frequenter in hoc; et vos Milites in hoc;et vos Religiosi in isto; vos Clerici in illo; et sic de aliis, si sunt ibi plures de quolibet genere illorum, ad quos loquitur, sive nullus, ut quisque sibi conscius talis peccati compungatur, et in se confundatur, et nullus specialiter notabilis de hoc reddatur, quem falsi evidentia alias non facit notabilem, vel qui seipsum non prodit esse reum, sibi adscribendo specialiter cum murmure, quod generaliter dictum constat iuxta illud Poëtae. Conscius ipse sibi, de se putat omnia dici. Correctioni enim, et aedificationi tantum debet intendere Doctor fidelis, non confusioni, vel infamationi alicuius praesentis, vel absentis. Ubicunque ergo praesumitur, quod aliquis specialiter de peccato prius incognito aliis ex praedicatione reddatur notabilis, unde potest oriri gravamen, vel scandalum, melius est tacere, et alia aedificatoria magis loqui: Qui vero facere consuevit contrarium, aut contentiosum, aut invidum, aut imprudentem se demonstrat, aut vanae gloriae cupidum, qui cum aliunde non esset acceptus apud homines, ex aliorum infamia gloriam sibi quaerit: quem confundendo exasperas, hunc tardius aedificas, et rancoris aculeo vulneras.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda