Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

De Restitutione furtorum.

Multa de Restitutione supra dixi, quae quidem necessaria est, non quidem necessitate medii, ut ibi dixi cum D. Bonavent. quippe sine ea potest salvari, si fur non habeat facultatem, qua restituat; sed necessitate praecepti, ut communiter tenent cum Seraphico, qui hoc colligit in Confessionali, cap. 4. part. 2. et in speculo animae, cap. 1. ex D. Augustino epist 54. ad macedon. t 4. quaest. 6. ubi dicitur: Si res aliena, propter quam peccatum est, possit reddi, et non redditur, poenitentia non agitur, sed simulatur. Si vero poenitentia veraciter agitur, non dimittitur peccatum, nisi restituatur ablatum. Idem docet Petrus Navarrus, Lib. 1. de restitut. cap. 1. Valentia disp. 5. puncto 2. Aragon. 2. 2. quaest. 62. art. 2. Sayrus L. 10. Tract. 1. cap. 4. Necessitas enim praecepti est, cum impleri potest; At necessitas medii absoluta est, sine qua non potest salus obtineri.

Obiicies, particulam Nisi indicare necessitatem medii, Ioan. 3. nisi quis renatus fuerit, etc. Et: Nisi poenitentiam egeritis, etc.

Respondet S. Doctor in 4. dist. 12. part. 2. art. 2. quaest. 1. non semper indicari necessitatem medii, nam Ioan. 6. dicitur: Nisi manducaveritis carnem filii hominis, non habebitis vitam in vobis, et tamen non est Communio necessaria, ut medium.

Suppono autem, restitutionem ex violatione sola iustitiae induci, ut communiter docent omnes. Insudant autem Doctores in assignanda causa, cur sola Iustitia exigat ad suam aequalitatem restitutionem.

Valentia disp. 5. quaest. 6. puncto 3. apud Sayrum Lib. 10. Tract. 2. cap. 1. reddit quamdam rationem, non quam quaerimus, sed cur unus teneatur ad restitutionem; alter non, nempe, quia ille peccavit contra Iustitiam; iste contra aliam virtutem, puta Charitatis.

Navarrus in man. cap. 17. ait, alios Doctores non reddidisse huius rei rationem, se autem novam reddere, quia scilicet aliae virtutes non violantur per ablationem alicuius rei externae. Quod aliis verbis dicit Petrus Navar. L. 2. cap. 1. num. 12. de restit. tametsi carpere voluerit rationem alterius Navarrae.

Sylvester V. restitutio, 3. quaest. 6. §. Tertium; ait, rationem esse, quia ad restitutionem nullus tenetur, nisi qui causa est inaequalitatis rerum; iustitia vero solius est aequalitatem causare. Huic rationi subscribit Sayrus Lib. 10. tract. 2. cap. 1. num. 3. quia scilicet versatur inter datum, et acceptum.

Seraphicus omnium optime in 3. dist. 33. quaest. 3. ait, eam esse rationem, quia Iustitia inter caeteras ordinatur ad alterum, in reddendis omnibus, quae uniuscuiusque sunt, et quia una est ratio, quae ordinat ad alterum secundum rationem debiti; Ideo virtus haec, quae est Iustitia, inducit restitutionem.

Explicavit autem id amplius quaestione 1. quia Iustitia non est rectitudo voluntatis, ut sic, sed talis rectitudo, ordinans ad alterum, habens pro obiecto ius, seu utile bonum, quod est alterius. Ita que restitutione oritur ex damnificatione, illata in bonis, seu opum, seu famae, seu honoris, aut vitae, ut disserit Seraphicus in speculo animae, cap. 1. Nunc agimus de damnificatione in re familiari.

Et quidem in furto oritur duplex radix praecepti restitutionis, tum ex iniqua acceptione; tum ex iniqua detentione, seu possessione, ut ait S. Doctor ibi.

Et quia liquidum est, nomine rei alienae intelligi non modo rem, sed etiam fructus, quos res ipsa natura sua solet parere; Ideo hic discutiam, quo pacto restituendum sit ratione fructuum rei furatae. De hoc late Fagundez Lib. 7. cap. 15. et 16.

Res igitur furtivae sunt in duplici differentia, aut enim sunt res, quae habent accrementum, et decrementum ab intrinseco, ut pullus equinus, vitulus crescens, arbores, etc. aut sunt, quae habent decrementum, aut incrementum ab extrinseco, a tempore, loco, quo venduntur, ut triticum, vinum, oleum, pannus, et similes aliae merces.

In his autem tuendis, alendis, etc. occurrunt expensae, aliae necessariae ad alendum pullum, et aliae utiles, quas non erat facturus Dominus in ea re melioranda, puta pascere pullum segete, ut fortior adolescat.

Igitur, si res adhuc extet, reddenda est domino, distractis expensis necessariis, et utilibus rationabilibus in foro conscientiae. Ita Lessius lib. 2. cap. 12. de iniur. Fortun. disp. 16. num. 10. Petrus Navar. Lib. 4. disp. de restit. cap. 1. num. 30. et 32. Covar. ad regulam peccatum, part. 2. §. 6. Medina, Cod. de restit. quaest. 6. Sylvester V. expensa, quaest. 4. Fagundez lib. 7. cap. 15.

In foro autem externo, seu iudiciali non recompensantur expensae utiles, nec industria furis in re melioranda; in poenam enim furti privantur expensis utilibus, Lex, si a Patre, §. fructus, ff. de petit. heredit. et Leg. plane, in fine eodem tit. et Institutio de rerum divisione, §. ex diverso, et docent authores allegati.

Quod si res iam sit alienata, cum illo interno melioramento, tenetur fur domino totius emolumenti ad restitutionem, detractis, ut supra, expensis. Ita Filliucius Tom. 2. tract. 32. cap. 4. num. 88. Covar. reg. Peccatum, §. 6. num. 1. part. 2. Nauar. summa Lux. cap. 17. num. 36. Gabriel dist. 15. quaest. 2. art. 3. dub. 1. Angel. V. furtum, quaest. 44. Sylvester V. restit. 1. quaest. 7. Lessius lib. 2. cap. 12. de iust. disput. 16. num. 105. Petrus Nauar. Lib. 4. cap. 1. num. 57. Fagundez num. 9. et facit cap. grauis de restitut. spoliat. et Leg. in restituta, §. de furtis, et L. si nauis, §. si generaliter, ff. de rei vendit.

RATIO elicitur a D. Bonaventura in speculo animae, cap. 1. in fine, quia pro toto illo statu fur erat in continoa reddendi obligatione: Ergo etiam pro tempore, quo erat in optimo statu, et maius pretium habuit. Tamen addit Diana p. p. Tract. 17. resol. 51. hoc verum esse, si dominus erat venditurus rem in summo pretio, in optimo statu, et dicit esse omnium Recentiorum.

Dico tertio. Si conculcasti segetes virides, non teneris restituere totum, quod erant valiturae in messe, sed pro ut aestimatae in spe, computatis periculis grandinum, etc. Sic Lessius L. 2. cap. 12. cit. disp. 19. num. 135.

Dico quarto. Frumentum, vinum, et alias merces restituendas in eo pretio, in quo erant vendendae a Domino, tempore, et loco lucrativis. Ita Doctores allegati. Vide Fagundez loco cit. si tamen ignoratur, quando vendendae essent, sufficit restituere pretium medium, nec necesse est summa. Ita Diana p. p. Tract. 17. resol. 52. vel remittendo viro prudenti.

Dico quinto, quoad ad fructus rerum, quae communiter lucrati solent, ut agri, vineae, etc. tenetur fur reddere fundos cum fructibus, detractis expensis. Ita communiter Doctores apud Fagundez, cap. 16. num. 6.

PROBATUR a D. Bonavent. loco cit. quia Fures, et malae fidei possessores non acquirunt dominium earum rerum, quae usu non consumuntur.

Hoc asserunt, etiam si dominus sua negligentia eos fructus non esset capturus; et deinde aiunt, teneri etiam restituere fructus, quos Dominus erat hausturus, et quos Fur ex negligentia non accepit. Ita Lessius dub. 17. num. 115. Fagundez num. 14.

Dico sexto, Si Fur negotietur cum rebus, usu consumptibilibus, et aliquid lucretur, tenetur restituere res, et lucrum cessans, et damnum domino emergens. Ita D. Thom. 2. 2. quaest. 78. art. 3. Sotus L. 6. de Iust. quaest. 1. art. 4. Couar. Lib. 3. variar. resol. cap. 3. num. 6. Panorm. cap. nauiganti de usuris, num. ultimo, Molina Tom. 2. de Iust. disp. 327. Angel. V. usura 1. num. 15. Syluest. V. usura 6. quaest. 2. Fagundez num. 17. Patet ex Leg. 1. Cod. si quis alteri, vel sibi, et Leg. penult. eodem titulo.

Dico septimo. Si res apud furem pereat, quae non erat apud dominum peritura, quacumque de causa pereat, tenetur fur restituere. Ita D. Thom. 1. 2. quaest. 62. art. 6. Lessius Lib. 2. cap. 12. et dub. 15. num. 90.

RATIO ex D. Bonav. est; quia fur fuit in culpa morae, detinendo rem illam. Quod si res erat certo peritura, etiam apud Dominum, non tenetur restituere. Ita D. Thom. loco cit. et communiter alii apud Fagundez, cap. 17.