Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Ex dictis iam fere soluta iacet quaestio.

Suppono, Fidem esse primam; est enim ex parte intellectus, illuminans illum, ut inde appetitus, qui in incognita ferri non potest, actu elicito consurgat ad sperandum, et amandum: Sicuti enim ea, quae videmus, atque tenemus, non speramus; ita ea, quae non intelligimus, non speramus; sed ea quae futura sunt: ex quo etiam differentia quaedam oritur inter spem, et fidem; nam fides est de rebus praeteritis malis, et bonis; spes autem est tantum de bonis futuris, ut docet D. August. in Enchir. cap. 8. ex quo patet perperam Sectarios confundere Fidem cum Spe.

Igitur Fides est prior natura Spe; speramus enim, quia credimus. Eadem habet S. Doct. lib. 5. Compendium Theologiae, cap. 22.

Quoad Charitatem dico, eam esse posteriorem Spe.

Probatur a S. Bonav. primo ex Glossa id afferente.

Secundo, quia fundamentum est prius aedificio et illius perfectione: Sed fides est fundamentum aedificii spiritualis; est enim substantia rerum sperandarum: Ergo primo est Fides, secundo Spes, quae est veluti murus consurgens; et tandem Charitas, quae est vinculum perfectionis.

Tertio. Quia secundum ordinem naturae, imperfectum praecedit perfectius; sed Charitas est perfectior Fide, et Spe, ex prima Cor. 13. Ergo.

Quarto: Nullus potest amare bonum sibi agnitum impossibile: Ergo prius debet sperare.

Advertit autem S. Doct. in corpore, Habitus quidem Spei, et Charitatis simul infundi, sed in ordine ad actum prius operari Spem, quae praeparat ad actum charitatis; non enim amaretur id, quod non speraremus obtinere.

Obiicies primo. Spes est expectatio beatitudinis ex meritis; at merita sunt ex gratia: Ergo supponitur gratia ipsi Spei.

Respondet S. Doct. ibi accipi Spem pro statu, vel pro re sperata, ut explicui quaest. 8.

Obiicies secundo. Omnis affectio oritur ex amore, ut ait D. August. 14. de civitate, cap. 6. et 15. Ergo et Spes.

Respondet S. Doct. amorem in statu imperfecto esse radicem moventem omnes affectiones; tamen perfectum esse terminum omnium, unde omnes affectiones ordinantur, ut Deus ametur perfecte: Charitas vero non nominat quemcumque amorem, sed perfectum.

Obiicies tertio. Nullus sperat, nisi quod amat; quod enim non est mihi bonum amatum, non spero; ergo rectitudo amoris praecedit rectitudinem expectationis. Sed charitas dirigit in amando; spes autem in expectando: Etgo Charitas est ante Spem.

Respondet S. Doct. non amari, nisi quod speratur; Sic amore concupiscentiae non amat charitas Deum, ut sibi bonum, nisi speret obtinendum: Similiter nec amore amicitiae, nisi confidat in eum; esto nullus speret, nisi quod imperfecte amat.

Obiicies quarto. Timor, et Spes sunt duae affectiones simul currentes; ideo dicuntur duae molae a Glossa ad 24. Deuter. Sed omnis timor procedit ex amore: Ergo et omnis Spes: ergo Spes gratuita oritur ex amore gratuito.

Respondet S. Doct. amorem sui esse originem timoris poenarum, non sic autem amorem Dei. Ideo non sequitur, quod actus Charitatis praecedat actum Timoris, imo ex Timore filiali oritur Amor, ut docet Concilium Tridentinum.

Obiicies quinto. Prius est, quod est communius, a quo non convertitur consequentia; sed communius est diligere, quam sperare: Ergo illud est prius. Minor probatur; nam omne sperandum est amandum, non e contra.

Respondet, veram esse Maiorem de his, quae essentialiter consequuntur ad invicem; non de his, quae se comitantur; et sic sequitur: Si est nix: Ergo album quid; non e contra; et tamen albedo nivis non praecedit nivis substantiam. Quia igitur sperare, et amare se concomitantur, ideo, quamvis actus amandi se extendat ad plura diligibilia, non oportet, quod sit prius ordine naturae.

Praeterea, licet Charitas sit generalior ex parte obiecti, tamen Spes est universaliot ex parte subiecti. Omnis enim viator, qui habet Charitatem, habet Spem; sed non e contra; et ideo actus spei origine praecedit actum Charitatis respectu subiecti, a quo uterque actus sumit originem.

Obiicies sexto. Is est ordo virtutis ad virtutem, qui est ordo dotis ad dotem; sed perfecta tentio, quae est dos, respondens Spei, sequitur perfectam dilectionem, quae est dos, respondens Charitati: Ergo et in via Charitas praecedit Spem.

Respondet S. Doct. negando paritatem; quia dotes in patria erunt aequalis perfectionis; in via autem Charitas, in ratione virtutis, est maior Spe, et ideo non sequitur, quod si in via expectatio praecedit dilectionem aliquam, etiam in patria tensio praecedat dilectionem perfectam. Quamvis enim virtutes aequales sint quoad rationem nitendi; perfectior tamen est actus dilectionis, quam Spei; sed in gloria aeque perfectum erit tenere, et diligere; unde quamvis in via actus Irascibilis praecedat actum Concupiscibilis; non tamen oportet, sic esse etiam in patria, ubi est reformatio perfecta.